Гьусайн Меккадай Куфадиз гьикI фенатIа
Гьусайн Меккадай Куфадиз гьикI фенатIа
эвел алатай нумрайра
Умар ибн Са`дан кьушун вилик фена ва адалатсуз халкьди къилинжар къакъарай акъудна. Гьусайнахъ галай, кьиникьикай кичIе тушир, жегьилар пияда ва балкIанрал алаз абурун къаншардиз экъечIна. Дирибаш кьегьалар, чпин чан гуда лагьана Гьусайназ кьин кьунвай, гьар сада виш душмандихъ галаз дяве авуна кIанзавай, Барзахдай тир чамар, чпел гьуьри-перияр шадвилелди гьейран жезвай, ягьсузрин кьушунри элкъуьрна кьуна. Дяве башламишна, иви экъична, барабар тушир ягъунар къизмиш хьана, Кербеладин чуьл ивидин вириз элкъвена.
Кьве падни, сад-садак акахьна, дяве ийиз са сят хьана. Умар ибн Са`дан кьушундиз еке телефвилер хьана, Гьусайнан аскеррикай яхцIурни цIуд кас шагьидар хьана. И карди Гьусайназ пис хъел гъана ва ада душманриз кIанзавай шей гудач лагьана, кьин кьуна. Ам къарагъна ва кIевиз гьарайна: «Расулдин ﷺ мукьвабуруз куьмек гуз кIандай кас авачни?»
Винидихъ тIвар кьур Гьурру Раяхадиз Гьусайн ихьтин четин гьалдиз аватна лугьуз гзаф залан хьана. Кьушунди Гьабибдин ﷺ хизан, ам четин гьалда туна, гьатта цикай магьрум авуна, къирмишиз гатIумайла, Гьурру, аскерриз туьгьметар ийиз, балкIандилай са къамчи чIугуна ва лекьре хьиз Гьусайнан патав лув гана фена. Ам Гьусайнан вилик акъвазна ва ада лагьана: «Я Пайгъамбардин ﷺ рушан хва, вуна заз ви патаз къведай ихтияр гудани?» - адан вилик Аллагь ﷻ патал рекьиз гьазурвал къалурна. Ам атуниз Гьусайн гзаф шад хьана ва ада лагьана: «Эгер вуна туба авуртIа, вун Аллагьди ﷻ туба кьабулайбурукай жеда». Гьуррудин инанмишвал мягькем хьана, къуватар артух хьана ва, гапур къакъарай акъудна, ам балкIандаллаз женгинин майдандал элкъвена.
Ам, гуя жанавур хьиз, Ибн Са`дан аскерар айибдай арабрин шиирар кIелиз абурун вилик акъвазна. Гьа саягъда рикI секинарна, Гьурруди, жанавурди цIегьерал вегьедайди хьиз, душмандал вегьена ва гзафбур яна кьена. Адан балкIан къуватсуз хьана, ада ам ахъайна ва яхдиз дяве ийиз гатIумна. Хьанвай хирерикди Гьурру михьиз зайиф хьайила, душманри ам кьена ва адан руьгь Барзахдиз фена, беден лагьайтIа, Гьусайнан асгьабри къахчуна. Сайида адан чинилай гъил алтадна ва адаз даим азадвал мубаракна, лагьана: «Вун и дуьньядани, эхиратдани азад хьана. Ваз ви дидеди гайи тIвар вуна дуьз тирди къалурна» (Гьурру – азад).
Кьвед лагьайди вилик Барир ибн Хазир экъечIна. Ам кьушундин вилик акъвазна ва кIевиз вичин тIвар лагьана, ахпа душманрал вегьена ва викIегьдиз дяве ийиз, Жабир ибн Авсан гъилелай шагьид яз кьена.
Пуд лагьайди Вагьб ибн Абдуллагь экъечIна. Адахъ адан пабни диде галай. Дидеди Вагьбаз лагьана: «Пуд лагьайди вун алад, жуван Пайгъамбардин ﷺ рушан хциз куьмек це». Хци дидедин буйругъ тамамарна. Тахсирлу ийизвай гафар гьарайиз, ада фикирни тавуна, гуя жанавурди суьруьдал хьиз, Умар ибн Са`дан кьушундал вегьена. ЧIехи ягъунар башламишна. Ада гзаф душманар кьена ва чан алаз дидедин патав хтана. Вагьба дидедивай ам вичелай рази яни лагьана, хабар кьуна. Дидеди хциз жаваб гана: «Зун рази жедач, та вун Гьусайналай вилик рекьидалди». Вагьб мад женгиниз гьазур хьана.
Папа и кардиз аксивал ийиз хьана, адаз ам кьена кIанзавачир, амма дидеди папаз яб гудай ихтияр хциз ганач ва лагьана: «Жуван сайид патал дяве ая!» Дидедиз пака Арасатдал (Дувандин юкъуз кIватI жезвай чка) вичин хциз Пайгъамбардин ﷺ шафаат хьана кIан хьана. Ибн Абдуллагьазни и дуьнья затIни туширди яз акуна ва ада Гьабиб ﷺ рази тир эхират хкяна. Женнетдин атиррин ни къвезвай Вагьб къарагъна ва арабрин шиирар кIелна, гуя ада дидедизни папаз сагърай лугьузвай, ахпа кьвед лагьай сеферда Умаран кьушундал вегьена. Барзахдиз физ гьазур тир руьгь са жизви кьванни гьайиф текъвез, Вагьба акьалтIай дирибашвилелди дяве башламишна. Адан эрчIи гъил атIана галудна, амма ада чапла гъилелди ягъунар давамарна. Чапла гъилни атIайла, адакай шагьид хьана.
Адан гуьгъуьнлай Ибн Са`дан кьушундал гьич фикирни тавуна Амр ибн Халид аль-Азадиййиди вегьена. Ада язух текъвез бахтсуз тайифа гапурдалди язавай ва хьайи хирерикди адакай шагьид хьана. Ам шагьид яз кьейила, адан гуьгъуьналлаз адан хва экъечIна ва адакайни, бубади хьиз дяве авуна, шагьид хьана.
Ахпа нубатдалди Шаабат ибн Ханзалатакай, Амр бину Абдуллагьакай, Муслим ибн Авсажатакай шагьидар хьана. Абурулай кьулухъ Ягьйа, Маррат, Малик аль-Бахилиййи, Умар ибн Мута вилик экъечIна ва абурукайни шагьидар хьана. ГьакI, сад-садан гуьгъуьналлаз экъечIиз, Гьусайнан игитар садни амачиз вири шагьидар яз кьена. Ша чна берекат патал агьль аль-байтдай тир галай-галайвал вири шагьидрин тIварар кьан: куфивийри яна кьейи Муслиман хва Абдуллагь, адалай кьулухъ Жафар ибн Укайл, Абдуррагьман ибн Укайл, Мугьаммад ибн Абдуллагь ва Аван ибн Абдуллагь – Жафаран имидин рухваяр. Гьар садавай сагъ са кьушундин хура акъвазиз жедай бубайрин несилар нубатдалди кьена, гьар сада виш душман яна кьена.
Гила Гьусайнан хва, Расулдин ﷺ птул, Абдуллагь Умар ибн Са`дан кьушундин вилик акъвазна, шиирар кIелна ва абур айиб ийиз хабар кьуна: «Квез зун чир жезвачни кьван?» Абдуллагьа, чинеругди къветерин лужунал вегьедайди хьиз, душманрал вегьена ва ам душмандин кьушундин юкьваз акъатна. Душманар ягъиз, ада гзаф иви экъична ва гзафбур кьена вичикайни шагьид хьана.
Ахпа маса дидедин Гьусайнан стхайри виридаз чеб Гьайдаран рухваяр тирди къалурна. Асадуллагьан рухваяр, чпин вилик дирибашбур кичIела зурзазвай ва адавай вичивай сагъ са кьушундал гъалибвал къачуз жезвай, эхирдал кьван дяве ийиз гьазур тир. Лейладин хва Абдуллагьа гапур акъудна ва, гуя мехъерик физвайди хьиз, кьушундал фена. Ада вичин къуватар гьайиф текъвез женг чIугуна ва шагьид хьана, адан руьгь Барзахдиз фена. Абдуллагьалай кьисас вахчуз адан стха Умар экъечIна. Ада къанлу (кровник) яна кьена, амма душманри ам элкъуьрна кьуна ва ам, дирибашвилелди дяве ийиз, шагьид яз телеф хьана.
Пуд лагьайди Уммул Банин дидеди хайи Алидин хва Усман экъечIна. Ада лекьре хьиз душмандал гьужумна ва та ам яна рекьидалди ягъунар кьуна. Ахпа Умар ибн Са`дан кьушундин вилик стхадилай кьисас вахчуз экъечIай Жафар акъвазна. Гапур галтадиз ада душманрал вегьена, вичивай жезвай кьванбур кьена ва вични шагьид яз кьена. Адалай кьулухъ, жанавурди суьруьдал вегьедайди хьиз, душмандал адан стха Абдуллагьа вегьена. Ада такабурлу Ибн Са`дан аскерар ягъиз кукIварзавай ва адакайни шагьид хьана, адан руьгь Барзахдиз фена.
Амай кьуд лагьай стха Аббаса Умар ибн Са`дан аскеррив ивидай къекъвез туна. Ада язух текъвез бахтсуз халкь гапурдалди язавай ва женгина вичикай шагьид хьана. ГьакI сайид Гьусайнан стхайрин гьисаб куьтягь хьана, абур вири гъамунин ва бедбахтвилин майдандал Аллагьдин ﷻ душманри яна кьена ва цихъ къанихвили азият гуз Эхиратдиз фена.
Ахпа Гьусайнан хва Али-чIехиди къарагъна, адан 18 йис тир. Адахъ хъсан акунар авай ва рахунралди, къилихдалди ва винел патан акунралди Расулдиз ﷺ гзаф ухшар тир. И жегьил душманрин кьушундин вилик акъвазайла, гъамлу хьайи сайид Гьусайна Аллагь Тааладивай тIалабна: «Я Халикь! Вун шагьид я, гьикI абуру заз хаинвал ва фендигарвал авунатIа» ва абурал азабар ракъурун тIалабна, дуьа авуна. Ахпа ада Ибн Са`даз лагьана: «Къуй Аллагьди ﷻ ви патав вун месел яна рекьидайди ракъурна, зи гуьгъуьна аваз ракъуррай».
Агьль аль-байтдай тир Али-асгьабдин хтул кьушундин вилик акъвазна ва кикIиз гьазур яз, кIеви ванцелди гьарайна: «Зун Гьайдаран хва Гьусайнан хва Али я, квез закай ван хьанайни?» Жегьилди хкадарна ва ам душманрин юкьваз акъатна ва, рамаг гьалзавай айгъурди хьиз, абур элкъуьрна. Ада, цIун фири авай асланди суьруь хьиз, абур яна кьена ва кьушунда ван-сес ва теспачавал гьатна. Алиди абуруз вич, Аллагьди ﷻ дяве патал халкьнавай Гьайдаран хтул тирди къалурна. Душманрин иви селлер хьиз авадарна, катран шараг элкъвена алачухдик хтана. Адан гевгьер хьтин жендек хирерай ацIанвай, амма цихъ гзаф къанихвиляй адан рикIелай тIал алатнавай. «Я зи буба, - лагьана ада бубадиз, - пIузарар кьежирдай яд кьванни жагъидачни». Гьусайн шехьна, адан вилерай накъвар авахьна, Алидин язухвиляй адан рикIелай вичиз авай цихъ къанихвал рикIелай алатна. «Нагагь мад са тIимил дяве хъувуртIа, чIехи бубади ваз Женнетдай яд гуда», - лагьана ада хциз. А вахтунда Алиди мад гапур гъиле кьуна, адаз чIехи бубадин гъиляй яд хъваз гзаф кIанзавай. Катра хьиз ада Ибн Са`дан кьушундал вегьена ва, эхиримжи къуватралди ягъунар авуна, ам шагьид яз телеф хьана.
КьатI ама.
