Муавият кьейидалай кьулухъ адан хва Язидакай халиф ва Гьусайнакай шагьид хьайивал куьруь кьиса
Тахтунал ацукьай Муавият раятрихъ (гъилик квайбурухъ) галаз регьимлу тир ва абуруз хъсанвал ийизвай, Расулдин ﷺ агьль аль-байтдиз гьуьрмет ийизвай. Ада Гьусайнан хизан вичиз мукьва авуна ва ам хвена.
Ада незвачир, эгер абуруз гишинзавайтIа, хъвазвачир, нагагь абуруз цихъ къанихвал авайтIа, ва абур патал са затIни гьайиф къвезвачир. Артух яз, Гьусайнал меслят тагъана, Муавията са карни ийизвачир. Ада лазим къайдада агьль аль-байтдиз гьуьрмет ийиз, вич иердиз тухузвай.
Гьаж авун патал Муавият пак Меккадиз фена ва элкъвена хкведай рекье Ива`да начагъ хьана. Ам кIвализ азарлу яз хтана ва вич мад яшамиш хъжен тийидайдан гъавурда акьуна. Ада вичин хва Язидаз эверна ва веси авуна. Муавията икьрар кутIунна, Язидал халифат тапшурмишна ва Шамдин агьалияр идахъ галаз рази хьана. Бубади Язидал Расулдин ﷺ агьль аль-байт ихтибарна, абурун кефи хун тавун кьетIендаказ тапшурмишна ва гьатта тIварар кьуна кIевелай хабардар авуна: «Килиг гьа, Гьусайн рекьимир». ГьакIни лагьанва хьи, Муавията Язидаз буйругъна Гьусайн чIехи хьайила халифат гьадав вугун ва кьилди гъавурда туна хьи, халифар хьун агьль аль-байтдин кьетIен ихтияр тирди, чпин ваъ. ГьакI, хциз хъсан веси авуна ва авур вири крарай туба авуна, Гъил Къачудай Аллагьдин ﷻ регьимдик умуд кутуна, Муавият, къуй Аллагьди ﷻ адаз регьим авурай, эхиратдиз фена.
Тадиз буба кучудна, текелиф авунин къайдаяр куьтягь хьайила, Язид тахтунал ацукьна. Ада вичиз мукьва инсанриз чехирар хъвадай шад межлисар къурмишиз, вичи пачагьвал ийиз гатIумун чуьхуьзвай.
Ада бубади тур веси кьилиз акъуднач, Расулдин ﷺ агьль аль-байтдиз гьуьрмет ийивачир, абуруз мажиб гун акъвазарна ва пис крарилай гъейри абуруз са карни авунач. Вичин бубади Шамдиз гъана, вичин мукьвабурухъ хьиз гелкъвез хьайи гьа инсанар, ада вичивай яргъа авуна. Муавият кьейидалай кьулухъ Гьусайназни адан хизандиз рикIин къалабулух авачир са йифни хьанач.
Гьусайн вичин вах Сакинадин патав фена ва адаз вичин рикIин секинсузвиликай ахъайна. Ада вичиз ата-бубайрин ватандиз, Меккадизни Мединадиз хъфиз кIанзавайдакай лагьана. Ам стхадихъ галаз рази хьана ва Язидавай ихтияр къачуртIа, хъсан жеда лагьана. Вичел ихтибар гъиз тежедай Язидан пис фендигарвиликай чиз, абуруз адан ихтияр авачиз хъфиз кичIе хьана.
Гьусайна вичиз Мединадиз хъфиз кIанзвава лагьана, Язидаз кагъаз кхьена. Язида адавай вичиз гьиниз кIандатIа гьаниз фирай лагьана, векъидаказ жаваб гана. Шам туна вири хизан, Пайгъамбардин ﷺ мукьвабур, рекье гьатна. Гишинвилел, цихъ къанихвилел ва рекьин четинвилерал тIем гъана, Гьабибдин ﷺ агьль аль-байт Мединадиз агакьна.
Сайид Гьусайн бубадин кIвализ хтана ва ам Шамдиз фейила Мединада амукьай стха Мугьаммад Гьанифиятахъ галаз гуьруьшмиш хьана. Стхади бейхабардиз хтай Гьусайн шадвилелди къаршиламишна ва кьабулна. Абур санал Расулдин ﷺ сурал зияратдиз фена ва абурун кIани ва дарих хьанвай рикIер файздай (Аллагь ﷻ чир хьунин нурдай) ацIана.
Язида Мединадин гьакимвилелай Муавията тайин авур Марван ибн Гьакам алудна ва адан чкадал Валид ибн Утбат эцигна. Гьусайн хтайла, ам Мединадин гьаким тир. Адал Мединадин агьалийрив кьин кьаз тунин буйругъ авай Язидан кагъаз агакьна. Валида Абдуллагь ибн Зубайран ва Гьусайнан патав Язидаз кьин кьун истемишиз инсан ракъурна. Гьусайн Язидаз кьин кьунал рази хьанач ва ваъ лагьана кIевидаказ жаваб гана. ГьакIни ада халифат Расулдин ﷺ агьль аль-байтдай тушир инсанриз ихтияр авач лагьай гьакъикъат лагьана. Язидаз, эгер гьакъикъатдал амал авуртIа, вичи халифат тун лазим тир, ва адан патав гвай инсанриз Гьусайнан кьин кьун кьабул тавун гьич бегенмиш хьанач. Адан кьилел, жасус хьиз, Гьусайназ ва адан хизандиз зарар гуз алахънавай Марванни и кардик акахьна.
Гила, Мединадани абуруз секинвал тагудайла, Гьусайн Абдуллагь ибн Зубайр галаз Меккадиз фена. Мекканвияр ам атунал гзаф шад хьана ва абур рикIин хушвилелди кьабулна.
Шамдин халиф хьайи Язид маса чкайра авай инсанриз кIанзавачир. Куфада, Басрада ва Иракдин чилерал къайда тун Ибн Зиядал тапшурмишнавай. Язида халкьдиз гужар ийиз ва Гьабибдин ﷺ Шариат чIуриз гатIумна. Нафс аль-аммарат (буйругъзавай нефс) адал балкIандал хьиз ацукьна ва вичиз кIандай чкайриз тухуз хьана. Вичин раятрин арада ада къанун гужар авунал дегишарна.
Гьусайна Язидаз кьин кьун кьабул тавурди ва ам Меккадиз фенвайди Куфада малум хьана. Али кIанзавай Куфадин агьалияр меслят гъун патал ва чпи вуч ийидатIа фикир авун патал кIватI хьана. КIватI хьанвайбур са фикирдал атана ва Язидан гужар ва зулум эхдач лагьана, къарар кьабулна. «Халифатда гьакимвал Бану Умаййатав хьун кутугнавач», - лагьана абуру ва халифат идара авун лазим касдив вугун кьетIна. Сулайман аль-Хазаи къарагъна ва вичин рахун Аллагьдиз ﷻ шукур гъунилай башламишна, ахпа Пайгъамбардиз ﷺ салават гъана ва Али ибн Абу ТIалибан керематар са-сад лагьана. Ахпа ада лагьана: «Чун адан ва Гьусайнан терефдарар я, Гьусайн лагьайтIа, чи куьмекдихъ муьгьтеж я», - ва Абусуфьянан инсанрин фитнейрихъай игьтиятлу яз Гьусайн Меккадиз фин мажбур хьайиди, гъавурда туна. Абуру Гьусайназ куьмек гудани лагьана, ада кIватI хьанвайбуруз суал гана. «Нагагь куьне куьмек гуда лагьана гаф гузватIа ва ахпа гайи гаф дегишар тавуртIа, чаз Гьусайнакай , Пайгъамбардин ﷺ несилдикай, вичиз и карда гьакъикъи ихтияр авай, халиф хьун арадиз гъиз жедай мумкинвал ава». КIватI хьанвайбуру сад хьиз вирида Гьусайназ куьмек гуда лагьана гаф гана. Вирида ам патал чан гуз ва гьи душмандин аксиниз хьайитIани экъечIиз гьазурвал къалурна ва икьрар кIеви гаф гуналди мягькемарна. Ихьтин гаф гайила, Сулаймана Гьусайназ кагъаз кхьин буюрмишна ва кагъаз гваз вири кIватI хьанвайбурун патай чамар ракъурна.
Чамар Меккадиз атана, Гьусайнан патав акъвазна, адав кагъаз вугана ва жавабдал вил алаз акъвазна. Гьусайна куфийвийрин кагъаз кIелна ва абурун мураддин гъавурда акьурла, яргъалди кисна акъвазна. Сайид Гьусайна теклиф кьабулнач ва вич Меккадай масаниз физ гьазур туш ва уьмуьрдин эхирдалди Расулуллагь ﷺ хайи Умм аль-Къурада акъвазиз кIанзава лагьана. Амма ихьтин жавабдилай кьулухъни куфийвийри Гьусайн секиндиз тазвачир. Абурун чамарар гьамиша адан патав къвезвай ва вири кагъазра адаз кьин кьуниз чеб гьазур тирди къалурзавай. Куфадай агъзур кьван кагъаз атана ва вирида Язидан зулумрикай лугьузвай. Зулумкар халиф алудун ва Гьусайнакай халиф авунин халкьдин мурад къвердавай кIевиди жезвай.
Иракдин агьалийри эхиримжи кагъаз Гьусайназ къурху гун аваз ракъурна: «Эгер вуна ваъ лагьайтIа ва чун зулумдик туртIа, пака Арасатдал вун жавабдар жеда». Гьусайнак теспачавал акатна. Адаз уммат язух атана ва Гьабибдин ﷺ Шариат хуьн патал къарагъуниз мажбур хьана. Аллагьди ﷻ кьадар-кьисмет авурвал, ада Куфадиз финин ният авуна. Къудратлудахъай кичIез, уммат язух атана, шехьиз, ада чарни къелем гъиле кьуна. Ада куфийвийрин тIалабуниз жаваб гана ва и шад хабар аваз абуруз кагъаз ракъурна. Жаваб авай кагъаз гваз хъфизвай чамардихъ Ибн Укайл галай. Кагъазда куфийвийриз лугьузвай хьи, ам къведалди абуруз кпIуна имам Муслим жеда.
Муслим кагъаз гваз Куфадиз атана. Куфадин агьалийри ам шадвилелди кьабулна ва гьасятда ам атанмазди Гьусайназ кьин кьун гъана. Идакай Ну`ман ибн Башираз хабар хьана. И вахтунда Ну`ман Куфадин гьаким тир ва адаз кагъаз гваз Муслим атун бегенмиш хьанач. Ада Шамда авай Язидаз мукьвал вахтунда Гьусайн къвезвайдакай кхьена.
Са риваятда лагьанвайвал, кагъаз Нуъмана кхьена, муькуьда – масакIа лагьанва. Муслим кагъаз гваз Меккадай атайла, Нуъмана куфийвийриз лагьана: «Куьне халкь къарагъариз тади ийимир, ида иви экъичунал гъида». Нуъманан гафарихъ галаз рази тахьана, Абдуллагь Хазрами къарагъна ва лагьана: «Ви фикир – им зайиф инсанрин фикир я». Нуъмана Абдуллагьаз регьимлу гафаралди жаваб гана: «Аллагьдиз ﷻ муьтIуьгъ яз кIаник акатун хъсан я, Адаз яб тагана гъалиб жедалди». Гьа инал чна абурун ихтилат акьалтIарда, гьикI хьи абурукай вуж гьахъ ятIа, вуж – батIул, са Аллагьдиз ﷻ чизва. Чаз са кар ашкара я, Нуъманахъ галаз гьуьжет авуна, а гьарамзадади хиянатвал авуна. Лугьузва хьи, Муслим атунин мураддикай лагьана, Язидаз кагъаз кхьейди гьам я. ГьакIни лагьанва хьи, адан тIварцIи «имансуздин хва, бутдин лукI» мана гузва. ГьакI кхьенва «Футугьат» ктабдин къерехда.
КьатI ама.
Шейх Саид эфенди, «Пайгъамбаррин кьисаяр 2-пай» ктабдай.
