Али-асгьабдикай куьруь кьиса
эвел алатай нумрада
Абу Зар аль-Гъафари тIвар алай асгьабди ахъайна хьи, садра абур мискIинда авайла, аниз къекъвераг атана ва тIалабиз хьана. Адаз садани садакьа ганач.
Ада кьве гъилни хкажна ва Халикьдиз ﷻ лагьана: «Ингье зун Ви Расулдин ﷺ мискIинда ава, ва заз садани садакьа ганач». Къекъверагди акI лугьудайла, Али-асгьабди капI ийизвай ва ам рукугьда авай, адан эрчIи гъилел тупIал алай. Рукугьда аваз Алиди къекъверагдиз эрчIи гъил яргъи авуна. Ам гьасятда адан гъавурда акьуна ва тадиз Алидин тупIалай тупIал алудна. МискIинда авай Аллагьдин Расулдиз ﷺ и кар акуна ва Али патал дуьа авуна. Мусади Гьарунакай вичин везир авун тIалабайди хьиз, Пайгъамбарди ﷺ Алидикай вичин везир авун тIалабна. Расул ﷺ дуьа кIелиз куьтягьиз агакьнач, Аллагьдин ﷻ патай аят гваз Жабраил атана. Пайгъамбардин ﷺ дуьадиз жаваб яз ракъурай аят «Маидат» сурада ава. Ана лагьанва хьи, Алидикай Пайгъамбардин ﷺ везир авунва, гьикI Гьарунакай Мусадин везир авунвайтIа.
«Ва таиягьа узунун ва иятун» аят атайла, Аллагьдин Расулди ﷺ гьакIни дуьа авуна тIалабна Алиди вири ван хьайи шейэр кьабулдайвал ва рикIел хуьдайвал. Адалай кьулухъ Пайгъамбардивай ﷺ ван хьайи са гьадисни Алидин рикIелай алатнач.
Али кIан хьун ва я такIан хьун Пайгъамбарди ﷺ имандин ва я мунафикьвилин лишан яз гьисабзавай. Ада Алидиз лагьана: «Женнетдиз сифте фидайди вун кIаниди я, Жегьеннемдиз – вун такIанди». Ибн Аббасалай гьадисда лугьузвайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ Алидиз икI лугьуз ван хьана: «Вун и дуьньядани, эхиратдани чIехиди я, вун кIан хьун – им зун кIан хьун, вун такIан хьун – им зун такIан хьун я».
Къуй Аллагьди ﷻ чун вири кьуд халифни кIандайбур авурай: Абу Бакр, Умар, Усман ва Али . Абур вири дуьньяда а кардалди машгьур я хьи, абур Раббидиз ﷻ кIан хьана ва Ада гьеле чан аламаз абуруз Женнетдин шад хабар гана, ва Пайгъамбарди ﷺ абурулай тариф авуна.
Гила акьуллубур гьевеслу ийидай Алидин са шумуд акьуллу фикир гъин. Абурукай чун патал виридалайни важиблубур гъин, адан берекат ва шафаат къачун патал:
«Нагагь инсанди вичиз важиблу тушир затIунихъ калтугайтIа, ам виридалайни важиблуди ахъайна гъилер ичIи яз амукьда».
«Кьиникь атайла, махлукьрин вири чалишмишвилер гьаваянбур жеда».
«Жуьрэтлу игит жедач а касдикай, ни нетижайрикай гзаф фикир ийиз хьайитIа».
«Акьуллу инсандин мез рикIе ава, ахмакьдин рикI мецел ала».
«Душмандал гъалиб хьайила, адалай гъил къачу ва Аллагьдиз ﷻ шукур ая».
«Чирвилери усал инсан виниз акъудда, авамвили асул-несил авайди алчахарда. Низ виридалайни тIимил чирвилер аватIа, адаз инсанрин арада виридалайни тIимил гьуьрмет ава».
«Чирвилерин лайихлувилерикай са затI бес я, вични – чирвилер авачирдани вичиз чизва лугьуз тестикьарзава. Авамвилин нукьсанрикай ам бес я хьи, садазни вич авамдай гьисабна кIанзавач».
«Тамам инсан – им алим ва я чирвилер жагъуриз алахъзавайди я, амайбур тамамбурай гьисабзавач».
«Кьилел бедбахтвал атайла лагь: «Ла гьавла ва ла къуввата илла биллагь» (Гунагьрикай жув хуьдай ва ибадат ийидай къуват авач, Аллагьди ﷻ Вичи куьмек гунилай гъейри) ва ам бес жеда. Няметар атайла лагь «Альгьамдулиллагь» (Вири шукур Аллагьдиз ﷻ я!) ва Аллагьди ﷻ ваз генани гзаф гуда».
«Пис инсанрихъ галаз дуствал авуни рикIе хъсан инсанрихъ такIанвал арадал гъида».
«Эгер гъвечIи татугайвилер чIехибурай кьуртIа, пис четинвилерик акатда».
«И дуьнья ва эхират рагъакIидай ва рагъэкъечIдай патариз тешпигь я: садаз мукьва жеда – муькуьдавай яргъа жеда».
«И дуьньяда ваз хьайи шейэрал шадвал ийимир ва ваз тахьай затIарин патахъай пашман жемир».
Алиди вичин хва Гьасаназ авур весидай: Вуна дустуниз ви вири кIанивал це, амма ятIани адак михьиз умуд кутамир. Ам шад ая ва адаз рикIин гьиссер ва къайгъуяр ахъая, амма жуван вири сирер адаз ахъаймир».
Чна сирлу ва ачух илимрин хазинадин варар тир Алидин акьуллу фикиррин анжах тIимил пай гъанватIани, эгер Аллагьди ﷻ куьмек гайитIа, акьуллудаз гзаф менфят къачудай мумкинвилер ава.
Гьижрадин 700-йисуз Ибн Таймия тIвар алай инсан майдандиз акъатна. Ам межлисдал рахана ва ада Али-асгьабди пуд вишелай гзаф гъалатIар ахъайна лагьана. Ма ша Аллагь, куьне фикир це, играми мусурманар, ада гьикьван устадвилелди гъалатIар гьисабнатIа. Ажайиб кар тушни кьван, ирид виш йисан къене Алидин гъалатIар аквадай кас хьанач?! Алидикай хьиз, адаз Умар-асгьабдикайни гъалатIар жагъана! Халифрал буьгьтенар вегьей инсандивай умматдиз гьихьтин хийир гуз жеда? Къуй Аллагьди ﷻ Суннадин инсанар умматдин регьберрал буьгьтенар вегьиникай хуьрай. Къуй Ада эдебар кьиле тухуз чирна ва Исламдин гъавурда туна ТIагьадин ﷺ уммат дуьз рекьел эциграй.
Алидин викIегьвиликай лагьанвай кьисайрай гъвечIи кIус гъин. Абур вири агакьардай мумкинвал тахьуниз килигна, рикIи хкягъайбур ахъайда.
Аллагьдин ﷻ аслан Алиди ахъайна: «Угьуддин женгина зал цIуругуд хер хьана, абурукай ирид лап заланбур тир, абуру зун ярхарна. Зун ярх хьанвайла, зи патав хуш акунар авай инсан атана, адахъай атирдин ни къвезвай. Ада зи къуьн кьуна, зун регьятдиз хкажна ва заз шад хабар гана: «Вун Аллагьдиз ﷻ ва Пайгъамбардиз ﷺ муьтIуьгъ я, абур валай рази я. Къарагъ, алад душманрин хуруз» - ва гьасятда вилерикай квахьна. За им Пайгъамбардиз ﷺ ахъайна ва ада заз мубарак авуна, лагьана: «Ваз шадвал я», ва заз акур инсан – Аминуллагь (Аллагьди ﷻ ихтибарнавайди) Жабраил тирди гъавурда туна.
Угьуддин гъазават Гьабиб Мугьаммад ﷺ патал виридалайни четинбурукай сад тир: Гьамзат шагьид яз кьена, кьушун чкIана, гзаф мусурманрикайни шагьидар хьана. Женгина къанни кьве бутперес кьена ва абурукай ирид, лугьузвайвал, Алиди кьена.
ТIалгьат ибн Аби ТIалгьат тIвар алай лап такабурлу инсан авай, адав кафиррин пайдах вуганвай. Ам вилик экъечIна ва вичихъ галаз кикIиз жедай кас авани лагьана, хабар кьуна. Аллагьдин ﷻ аслан Алиди адан эверуниз жаваб гана ва адахъ галаз кикIиз экъечIна. Турар акъудна, абур сад-садаз мукьва хьана. Сифте ягъунар патавай фена. Кьвед лагьай сеферда Алиди яна ТIалгьатан кIвач галудна, ам чилел ярхарна. Ягъун патал Гьайдара пуд лагьай сеферда тур хкажайла, ТIалгьатан вири викIегьвал квахьна. Ада Аллагьдин ﷻ тIварцIелди вичиз инсаф авун тIалабна, чандикай магьрум хьунин кичIевили адан жуьрэтсузвал дуьздал акъудна. Аллагьдин ﷻ тIварцIиз гьуьрмет авуна, Гьайдар , ам туна, вичин чкадал хтана. Мусурманри адавай хабар кьуна, вучиз ада ТIалгьатал чан туна лагьана. Ада абуруз, тадайвал хьана лагьана, гьикI хьи ада Аллагьдин ﷻ тIварцIелди тIалабна. Ингье Аллагьдиз ﷻ шукур авунин чешне, душмандал гъалиб хьайидалай кьулухъ адаз регьим авун. Агь, эгер чалай иман, Ислам, гьая, намус ва жуьрэтлувал хуьз алакьнайтIа, гьикI абур Али-асгьабди хвенатIа!
КьатI ама.
