Усманакай куьруь кьиса
эвел алатай нумрайра
Инсанри асивал ийиз гатIумна, дестеяр арадал атана. Ирид виш кьван египетвияр кIватI хьана Мединадиз атана, вучиз лагьайтIа Абдуллагьа ийизвай зулумар кьадардилай артух хьанвай. Абур Расулдин лап мукьва асгьабрихъ галаз гуьруьшмиш хьана ва, мискIинда кIватI хьана, абуруз чпин арзаяр лагьана. Усманахъ галаз рахун патал Али-асгьаб ракъурна. Ада Усманал египетвийрин истемишунар агакьарна. Вуч ийидатIа къарар акъудун патал, Усмана Алидал меслят гъана. Алиди абурун истемишунар тамамарун теклифна ва Усман адахъ галаз рази хьана. «Ибн Аби Сарахан паталай Египетдин эмир яз тайин ийидай кас хкя», - лагьан египетвийриз. Инсанри Абу Бакран хва Мугьаммад хкяна ва вири халкьдин разивилелди ам эмирвиле тайинарна. Гьанал Усмана Мугьаммад тайин авунин кагъазни кхьена ва адаз Египетдиз фидайвал гьазур хьун буйругъна. Мугьаммад гьазур хьана ва мугьажиррин ва ансаррин карван рекье гьатна.
Рекье абур пуд югъ хьана. Фидай рекье бейхабардиз абурал са лукI гьалтна. А лукI са касдихъ къекъвезвайди ва я са касдихъай катзавайди аквазвай. Мугьаммадан дустари адавай ам вуж ятIа ва гьиниз физватIа хабар кьуна. Ада вич мусрманрин эмирдин тапшуругъдалди Египетдиз физвайдакай лагьана. Адавай вири бегьемдиз ахъаюн тIалабна ва ада лагьана: «Зун Египетда авай эмирдин патав ракъурнава». Адаз Египетдин эмир чпихъ галаз физва лагьайла, ада вичиз герекзавайди ам туш лагьана. Ам жасус тирди шак авуна, ам кьуна ва Мугьаммадан патав гъана.
Адаз мад суалар гана: «Вун нин лукI я? Вун нин патав ракъурнавайди я?» Ам галкIиз гатIумна ва адавай са гафни лугьуз жезвачир. Сифте ада вич садан, ахпа масадан лукI я лагьана, мусурманрин эмирдин ва Марванан тIварар кьуна ва акахьай, сад-садав кьан тийидай ихтилатар ийиз гатIумна. Ада вич Египетдин эмирдин кьилив ракъурнавайди я лугьуз тикрарзавай. «Вав кагъаз гвани?» - жузуна жасусдивай.
«Ваъ», - жаваб гана ада. «Кагъаз гвачир чамар (гонец) жедайди туш», - адан чIалахъ хьанач ва дикъетдалди адав кагъаз гватIа килигиз къекъвена. Адавай кагъаз жагъанач, амма шаклувилер квахьнач ва мад адан шейэра къекъвез башламишна. Абуруз яд авай цел жагъана, ада са затI инихъ-анихъ авадар жезвай. Цел къазунайла, ана шуьше авай.
Шуьше ахъайна, кагъаз акъудна ва дикъетдалди чуьнуьхнавай кагъаз вири алай чкадал кIелна. А кагъаз Усманан патай Египетдин эмир Ибн Абу Сарахаз кхьенвайди тир. Кагъазда авайда абур лап серсер авуна, хаинвиликай ван хьайила, сад-садаз килигиз, вири къах хьана амукьна.
Карван тадиз Мединадиз хтана. Асгьабар кIватIна межлис авуна. Египетдиз фидай рекье вуч хьанатIа абуруз ахъайна ва чинебан кагъаз кIелна. И кагъазда авайдан ван хьайила, Расулдин асгьабрин секинвал квахьна ва Усманал ажугъламиш хьана. А кагъазда Мугьаммад ибн Абу Бакраз Египетдин эмир хьунин мумкинвал тагунин патахъай кхьенвай. ГьакIни ам тайин авунин патахъай кхьенвай кагъаз терг авун ва адахъ галайбурни галаз ам яна кьин буйругънавай.
И чIалахъ тежер хьтин хабарди пашман авур Расулдин асгьабар чкIана кIвалериз хъфена. А вахтунда египетвийри, вичихъ галаз рафтарвал тамамвилелди чIур хьайи Усманан кIвал элкъуьрна кьуна. Мугьаммад ибн Абу Бакр Египетдин эмирвиле тайинарунин икьрар кутIундайла Али-асгьабни авай. Ада египетвийриз гаф гана Усмана икьрар тамамарда лагьана ва ам кьиле тухунин жавабдарвал вичел къачуна.
Гила, Усмана гайи гаф бине авачирди хьиз акурла, Гьайдаран чин яру жедайвал хьана. Ам Расулдин лап мукьва асгьабарни галаз Усманан кIвализ фена. Ада Усманавай а лукIни деве гьаданбур яни лагьана, хабар кьуна. «Зибур я», - жаваб гана Усмана . «А кагъаз вуна кхьенвайди яни?» - мад жузуна ада. «А кагъаз за кхьейди туш ва кхьидай буйругъни гайиди туш, ва ам гваз Египетдиз лукIни ракъурайди туш, ва и кардикай заз са затIни чизвач», - кьин кьуна абуруз Усмана Аллагьдин тIварцIелди.
Усмана тапан кьин кьан тийидайди чиз, абур хатIуниз килигна ва кагъаз Марванан гъилелди кхьенвайди тайинарна. Асгьабри ам чпив вугун патал кIевивал ийизвай, амма Усманаз , абуру ам рекьиз кичIела, Марван абурув вугуз кIан хьанач ва ам вичин патав туна.
Марван чпив вугудач лугьунал нарази хьайи асгьабар кIваляй экъечIна. Инсанри Усманан кIвал генани сигъдиз элкъуьрна кьуна, гьатта хъвадай яд тухудай ихтиярни гузвачир. И кар чир хьайи Али-асгьабди чинеба Усманаз яд авай пуд цел тухвана. Халкьдиз Усман рекьиз кIанзавайди ван хьайила, Али-асгьабди вичин терефкарвал квачир фикир малумарна: «Чаз кIанзавайди Усмана Марван чав вугун я, амма Усманан телефвал туш».
Ада вичин рухваяр тир Гьасаназни Гьусейназ эверна ва гапурарни къачуна, Усманан ракIарал акъвазна, кIвализ са касни ахъай тавун тапшурмишна. Расулдин рушан вилерин кьве нурни, гъиле гапурар аваз, Усманан кIвалин ракIарал акъвазна. Зубайрани бязи асгьабри гапурарни гваз Усманан кIвал хуьдайвал чпин рухваярни ракъурна. Адан ракIарал акъвазна ам хуьзвай жегьилрин жергейрин арадай рехъ авуна фин мумкин тушир. Яргъай ахъаяй хьилери ракIар ацIурна. Са хьел ракIарай фена ва Марванал хер авуна, адан ивиди Алидин хва Гьасан яру авуна.
Вири акатдай дяве-шулугъ башламишунин хатавал арадал атана. Усманаз аксибуру кIвализ гьахьдай саягъ жагъурзавай. Акван тийидайвал кьулухъай кIвалин патав фена, чидач къавал акьахнатIа, я тахьайтIа цал ханатIа, ва, чинеба, къачагъар хьиз, кIвализ гьахьна, са тахсирни квачир, сив хуьз, Къуръан кIелиз ибадат ийизвай халиф яна кьена.
Абур кIвализ гьикI гьахьнатIа, гьакI катни авуна. Гьатта кIвал хуьзвайбурузни мусурманрин эмир яна кьенвайдакай хабар хьанач. Адан паб Наилат шехьиз башламишна, адалай гъейри Усманахъ t галаз кIвале са касни авачир.
Кьил акъудна къецел килигна Наилата гьарайна ва мусурманрин эмир кьенвайдакай виридаз хабар гана. Гьасанак, Гьусейнак ва ракIарал къаравулда акъвазнавай масабурук адан ван хьайила къалабулух акатна. Абур гьерекатна кIвализ гьахьна ва яна кьенвай Усман акуна. Ам Ягьйа пайгъамбар хьиз тукIунвай. Чеб ракIарал акъвазнавай вахтунда Усман яна кьена лугьуз жегьилар лап умуд атIай гьалда гьатна. Вилерай накъвар физ, абур элкъвена адал кIватI хьана.
КьатI ама.
ШЕЙХ САИД ЭФЕНДИ, «ПАЙГЪАМБАРРИН КЬИСАЯР 2-ПАЙ» КТАБДАЙ.
