Дагъустанда Ислам раиж хьун
Дагъустанда Ислам раиж хьун
эвел алатай нумрада
Гьижрадин 115-йисуз мад Шамдай Дагъустандиз атуниз мажбур хьана. Кьиле Абул-Муслим ибн Абдулмалик аваз къанни кьуд агъзур аскер Дербентдиз гьахьна. Виликдай хьиз, гзаф ивияр экъич тавуна, ана къайда туна, Абул-Муслим элкъвена кIвализ хтана.
Гьижрадин 200-йисуз табиинар мад гъиле яракь кьуниз мажбур хьана. И сеферда кьушун кIватунин кар ашкъидалди Абдуррагьманан хва Абул-Муслима гъиле кьуна. Гьамзатан ва Аббасан несилрикай вичихъ галаз вад кас къачуна, Абул-Муслим дяведиз физ гьазур хьана. Жуьрэтлу ата-бубайрин лайихлу несилар, адан эрчIи гъил яз, адан патав гвай. Вадакай пуд: Ибрагьим, Али, Агьмад – Гьамзатан несилдай шейхер тир. Муькуь кьвед – шейх Насруддин ва шейх Мугьаммад – Аббасан несилдай. И кичIе тушир аскерар, Меккадай, Мединадай ва Шамдай чпивай жедай кьванбур кIватIна, рекье гьатна. Фидай рекье кьушун Стамбулда акъвазна. Ана са кьадар вахтунда хьана ва чпин кьушун мягькемарна, Абул-Муслим вад агъзур аскер авай кьушун галаз мад рекье гьатна. Фидай рекье абуру имансузрихъ галаз дявеяр ийизвай ва абур кукIварзавай. Гьа икI, Ислам машгьур ийиз, абур Индиядиз агакьна, ана Абул-Муслим кьве йисуз амукьна. Ина ада вичин кьушун хъсандиз яракьламишна.
Арабри Ислам агакьарай гьар са шегьерда абуру адет яз чпин сердерар тазвай. Виридан разивилелди вири сердеррин гьаким яз Къурайш тайифадай Гьамзатан несил тайинарна.
Ахпа Абул-Муслим вичин вири кьушун галаз Дагъустандиз рекье гьатна, адак филерни девеярни квай. Идакай хабар Дагъустандиз агакьна ва чкадин халкьари, урусрихъ галаз сад хьана, Абул-Муслиман хура акъваздайвал зурба кьушун кIватIна. Идакай ван хьайила, арабри чинеба малуматар кIватIиз башламишна. Дагъустанда чIехи къуватар кIватI хьанвайди чир хьайила, абур гъавурда акьуна хьи, абурал гъалиб хьун мумкин туш ва душмандиз артух амалдарвал авун кьетIна. Абуру лап гзаф тIуьн гьазурна ва адаз агъу вегьена. Имансузри гьужум ийиз башламишайла, абур, тIуьн туна, катна. Тунвай тIуьн акурла, имансузри лезетдалди ам нез гатIумна. ТIуьрбур вири кьена. Ругуд агъзурни са виш кас зегьерламиш хьана. Амайбур чпин чан къутармишиз гьарнихъ катна. Мусурманри лагьайтIа, гапурар къачуна ва, чеб гьайиф текъвез, гъазават башламишна. Нетижада Дагъустандин вири дуьзен пай муьтIуьгъарна.
Дагълух Дагъустандин нубат атана ва абур Хунзахда акъвазна. А чIавуз Хунзахда Суракъатан хва Баяра гьакимвалзавай. Мусурманри гьужум авурла, ам Хунзахдай Тушидиз катна. Хунзахда гьаким яз шагьидрин сайид Гьамзатан несилдай тир Агьмадан хва Масум-бег туна. Вири Дагъустандин имам яз шейх Абул-Муслим вич тестикьарна: Дагъустан идара авун адан гъиле авай ва вири къарарар ада кьабулзавай. Ам Хунзахда яшамиш жез амукьна, гьана ам кучукни авуна. Адан зиярат лап тIвар-ван авайди хьанва. Кумухдин гьаким яз Пайгъамбардин ﷺ ими Аббасан несилдай тир Куттаман хва Шахвали тайин авуна. Адаз Шамхал-хан тIвар ганвай, ада вири сердерривай налогар кIватIзавай. Хумус гайидалай кьулухъ, амайди ада Гьамзатан ва Аббасан несилриз гузвай.
ГьакI Ислам Дагъустандиз атана ва ина Пайгъамбардин ﷺ Шариат кардик квай къанун хьана.
Абул-Муслима алукIай абадал Къуръандин рикI – «Ясин» сура кхьенвай, гьулдандин гапурдал – «Инна фатагьна ляка…» аят.
Шейх Абул-Муслима Дербент масакIа туькIуьрна, ирид магьледиз пайна. Абурукай ругудан тIварар Кайсар, Мавсил, Химс, Димишк, Фаластин, Артун тир. Гьар сада магьледин мискIин эцигна, ирид лагьайда – жуьмя мискIин. А мискIинда ругуд ракIар авай ва гьардаз вичин тIвар ганвай. Сад лагьайдаз Баб аль-мугьажир лугьузвай, кьвед лагьайдаз – Баб аль-жигьад, пуд лагьайдаз – Баб ас-сагъир, кьуд лагьайдаз – Баб аль-мактумин, вад лагьайдаз – Баб аль-кул`ат, ругуд лагьайдаз – Баб аль-кучал. Эхиримжидай адет яз икьрар кутIунун патал ва я меслят авунин месэлаяр гьялун патал физвай. Гьеле Зу-ль-Къарнайна эцигай цал шейх Абул-Муслима туькIуьр хъувуна ва ана яракьар хуьдай мягькем кIвал эцигна. ЦIийиз эцигнавай цлан пай гьуьлуьз физвай, гьа гьана кIватIай емишрин вири бегьер хуьдай чIехи са дараматни авуна.
Абул-Муслима Ислам раиж авурдалай кьулухъ Дагъустандиз гзаф бедбахтвилер, дявеяр ва гьар жуьредин дегишвилер акуна, амма чи халкьди гьамиша сабурлувилелди абур эхзавай. Гьижрадин 714-йисуз и Женнетдин чил урусрин пачагьдин гьукумдик акатна. Имансузвал артух хьунивай Ислам зайиф жезвай, иман тIимил жердавай ахлакьсузвал артух жезвай. Инсанри чеб пис тухуз хьана ва Шариатдилай къерехдиз алатна. ГьакI вад виш йисуз давам хьана.
КьатI ама.
