Желил халудин тlварун стха
1947-йисуз зун цlукьуд йиса авай гада тир. Чи ери-бине Мегьарамдхуьре аватlани, зи дах Атаханов Абдуселим «Серго» колхоздин председатель яз, Цlелегуьндал Зиядин лугьудай касдин кlвале ацукьнавай. Мектебдай ахъаяйла, гатун ва хъуьтlуьн каникулрин вахтунда, зун Цlелегуьндал фидай ва колхозда жувалай алакьдай кlвалахар ийидай.
Югъ вижеваз хурушум хьанвай, зунни Зиядинан хва Юсуф гьаятда авай. Зи диде Муъминатни Зиядинан паб Жавгьарат айвандик ацукьнавай. Райцентрдиз фейи дах гьеле хтанвачир. Зиядин халу «Дашлуда» халидин салал къаравул тир…
Садлагьана гьаятдиз пагьливандин буй авай, чинал рехи ва яргъи спелар алай, юкьва хъеме, къуьне тфенг авай абурлу са итим атана ва ада чаз салам гана.
– Вув, кьин тавур Муъминат вах, Желил буба атанва. Кlвале итимарни авач, хъсан хьанач хьи, – лагьана айвандик квай Жавгьарат халади. Желил буба гьа вичин кlвализ гьахьдай саягъда, инанмишвилелди гурарай виниз айвандик хкаж хьана ва ада дишегьлийриз салам гана. Жавгьарат халадиз винидихъ лагьай гафар тикрар хъийиз кlанзавай, амма Желил бубади адан гаф атlана.
– Ван хьана, заз чизва, чан руш. Абур авай чкайра саламат хьурай. Вуна тадиз заз капl ийидай чка къалура ва лигенни афтафа гъваш.
Желил бубадиз мугьманрин кlвале капl ийидай чка туькlуьрна. Дуьз лагьайтlа, ам зун ксузвай кlвал тир. Капl куьтягьай Желил буба, чина берекатдин нур аваз, кlваляй экъечlна ва ада Жавгьарат халадиз лагьана:
– Аллагьди ﷻ гайитlа, зун са зур сятинилай хкведа ва йиф за и кlвале акъудда. Гьакl лагьана, ам тади кваз гьаятдай экъечlна фена.
Адет хьанвайвал, зун няниз фад ксудай, вучиз лагьайтlа экуьнахъ сятдин кьудаз за чуьлдай арабайрик кутlундай гамишар хкун лазим тир. Геж хьайитlа, бригадир Абдулмежид халуди айибардай. Дуьз лагьайтlа, гзаф вахтара йифиз гамишар хуьзвайдини зун тир. Гьавиляй заз абур хуьзвай уьруьшар хъсандиз чидай.
Зи мес, гьамиша хьиз, тавханадин ракlаривай вегьена, вири кlвал кlвачик тахьун патал. Желил бубадиз кlвалин вини кьиле пенжердин кlане мес вегьена.
Месик зун вахтунда экечlнайтlани, ахварал физвачир. Жавгьарат халади Желил бубадикай авур кьван ихтилатри зи ахвар атlанвай. Аял чlаван зи бейнида адан экуь ва зурба къаматди дерин гел тунвай. Желил буба хтай чlавуз зун ахварал фенвачир. Са геренда айвандикай рахадай ванер хьана, ахпа зун авай кlвалин рак ахъайна. За гьасятда яргъан кьилел чlугуна, ахвара авайдан амаларна.
– Им вуж я инал ксанвайди? – жузуна Желил бубади.
– Ам зи гада я, Желил буба, – жаваб гана зи дидеди. – Гьадан тlварни Желил я.
– Лап хъсан. Бахтлу хьурай. Акl хьайила чун тlварун стхаяр я ман. Ихьтин дуьшуьшар кьериз-цlаруз жедайди я.
– Чан Желил буба, ам вичин тlварцlел атурай лагьана са дуьа ая тlун, – тlалабна зи дидеди.
– Ин ша Аллагь, ин ша Аллагь, чан руш. Ам вичин тlварцlел атун патал куьне хкяна адал Аллагьдин ﷻ тlварарикай сад эцигнавачни кьван. И гафарин ван адаз вичиз текъвезвайди хьиз авани ваз?! Де хъсан, за рак акьалзава, куьнни секин хьухь. Желил буба кlвализ гьахьна, рак акьална ва салам гана. Низ? Яргъандик чуьнуьх хьанвай залай гъейри мад кlвале кас авач эхир. Заз гуьгъуьнлай чир хьайивал, кlвализ гьахьайла, мусурманди, ана кас авачиз хьайитlани, салам гун лазим я. Салам гайидалай кьулухъ ада кьилелай, кlвачелай хутlунна, кlвалин пипlе эцигнавай афтафани лиген къачуна, дастамаз къачуз башламишна. Ахпа ада яргъалди капl авуна. Яргъандин кlаникай чинеба адаз тамашзавай заз гьекь акъатнавай, нефесни заландиз къачузвай. Белки гьавиляй заз капl яргъи хьанвайди хьиз аквазвай.
Капl куьтягьна, Желил буба са геренда месел ацукьна, ахпа ам захъ элкъвена рахана:
– Тlварун стха, ваз экв герекзамани?
За яргъандин кlаникай бамиш ванцелди «ваъ» лагьана. Ада сифте пенжердал эцигнавай лампадин багъ агъузна, ахпа уф гана ам туьхуьрна. Мичlи кlвале кьве тlварун стха гьарма вичин хиялар гваз суст хьана.
Экуьнахъ сятдин кьудаз зун къарагъайла, Желил буба кlвале амачир.
Гьажи Желил, Мегьарамдхуьр.
