Игит ва имам Гьажи Давуд
Игит ва имам Гьажи Давуд
эвел алатай нумрада
Фикир гайила, иман гвай инсанди ихьтин кам къачун са тIимил тажуб жедай месэлани я. Патав хейлин йисара Персиядихъ галаз дявеяр тухузвай ва са Аллагьдиз ﷻ икрамзавай Туьркия гваз-гваз, Гьажи Давуд Урусатдихъ элкъвена.
Гьикьван алахъунар авунатIани, Урусатдихъ галаз союз арадал гъиз хьанач, асул гьисабдай Волынскийди кьиле тухузвай кIвалах себеб яз. Ада и кардиз манийвилер гана. Са кьадар вахтунда Гьажи Давуда дяве текдиз давамарна. Ширван михьайдалай кьулухъ персерин гарнизонар авай Ардебилдал, Тебриздал ва патарив гвай маса шегьеррал гьужумна.
Урусатдихъ галаз союзниквилин алакъаяр хуьз кIанзавай Гьажи Давуда вичин ниятрин рехъ Османрин империядихъ элкъуьрна. И делилдиз тарихчийри гьар жуьредин баянар гузва. 1723-йисуз тайин тир рахунар хьайидалай кьулухъ Гьажи Давуда османрин раятвал (подданство) кьабулна. И вахтунда куьмек герекзавайла, Туьркия туна, Урусатдихъ элкъвезвайла, ам гьикьван гьахълу тиртIа, якъин хьана.
1724-йисан 12-июндиз Стамбулда мад са икьрар кутIунна, и сеферда — Урусатдихъ галаз. И икьрардин нетижада Къавкъаз и кьве уьлкведин арада пайна. Чкадин халкьари, чанар къурбанд ийиз, персерикай хвейи Къавкъаздин Каспийдиз мукьва чилер гьакимвал ийизвайдан ихтиярар авай Туьркияди мердвилелди Урусатдиз багъишна.
Гьажи Давуд и кардихъ галаз рази хьанач. Ада дявеяр вичин халкьдин чилер къуватлу къуншиди паюн патал кьиле тухвайди тушир. Амма гила союзникар хьанвай гьам Урусатдихъ, гьамни Туьркиядихъ галаз дяве тухвана кIанзавай. Анжах Гьажи Давудахъ ахьтин къуватар авачир.
Ихьтин гьалара регьберди шартIари мумкинвал гузвай авайни-авачир са рекьикай менфят къачуна. Ачухдиз дяве малумар тавуна, ам чинеба Ширвандин юкьван часпар (садан чилер, сергьятар масадандавай чара ийизвай лишан, цIар) тухуз гатIунна. И карда ада вичихъ авай вири мумкинвилер ишлемишзавай. Амма ихьтин рехъ геждалди давам хьун мумкин тушир.
1728-йисуз Туьркияди адаз рахунар авун патал Генджедиз эвер гана ва Гьажи Давуд хизанни галаз кьуна, Кипр, яни Родос островдал суьргуьнна. Ширвандин кьиле Сурхай-хан тайинарна. Къейд ийин хьи, есирда гьатдалди са тIимил вахт вилик Гьажи Давудан патав, союзник жедай макьсад аваз, Ирандин цIийи шагь II-Тахмасп атанай, амма адан мурад кьилиз акъатначир.
Гьажи Давудалай кьулухъ Ширван мад азадвиликай магьрум хьана. ЦIийи ханди, вичихъ лайихлувилер авайтIани, Къавкъаз паюнин жигьетдай разивал гана.
Гьажи Давудан женгерин кьилин нетижа ам тир хьи, ада шаркь патан Къавкъаздин вири халкьар патал чIехи зулум тир сефевидрин тум хкудна ва ам мад садрани арадиз хтанач.
Муьжуьд йис арадай фейила, персер мад гьужумрив эгечIна, амма абурун гьерекатар геждалди давам хьанач. Са шакни алачиз, Надир-шагь кукIваруник Гьажи Давудан гьерекатрин пайни ква. Са кьадар вахт арадай фейила, Ширвандин чилерал центр Къубада авай цIийи гьукумат тешкилна. Гьажи Давуд ва ада азадвал патал кьиле тухвай женгер хьаначиртIа, гьамни бажагьат арадал къведай.
Къуй Аллагьди ﷻ рагьмет гурай Гьажи Давудаз! Амин.
Бедирхан Эскендеров, тарихчи
