«Зи салам ва Яру кьушундин патай чухсагъул кьабула!»
Вучиз Сталина Муфтийдиз чухсагъул малумарна?
1942-йисан май. Немсеринни фашистрин чапхунчийрин йигиндиз вилик фин чIехи четинвилер ацалтна акъвазариз алакьна. Им СССР-дин вири халкьарин къуватар ва къаст, Яру кьушундин аскеррин гегьенш къатарин игитвал санал кIватIна хьайи нетижа я.
Вири дуьньядиз ашкара хьайивал, Гитлера тестикь авунвай йигин дяведин план кьиле фенач. Икьван чIавалди магълубвал чин тийизвай немсерин дяведин машин, зурба телефвилер хьана, Советрин Союздин меркездилай кьулухъ чIугун мажбур хьана. Ам дяведин чIехи пай аналитикри фикирзавайдалай гзаф кьадар къуватлу хьана.
Амма немсерин кьушунар Москвадивай 100 километрдин яргъа гьеле акъвазна амай. Вилик дяведин яргъал йисар кумай ва гьеле ам гьикI куьтягь жедатIа чизвачир.
Уьлкве патал гьа и четин вахтунда, Уфада мусурманрин Кьилин руьгьдин идарадин съезд кIватI жезва. Анал Муфтий Абдурагьман Расулева Ватан фашистрин зулумдикай азад авун патал женг чIугвадайвал уьлкведин мусурманриз ватанпересвилин эвер гана:
«Гьуьрметлу мусурман стхаяр! Аллагь Тааладин ва Адан Пайгъамбар, чIехи Мугьаммадан r гафари квез эвер гузва чIехи Ватан, вири инсаният ва мусурманрин алем фашистрин зулумдикай азад авун патал дяведин майданра къуватар гьайиф татана женг чIугвадайвал. Далу пата амукьай итимарни дишегьлияр, ажузвал ва кичIевилин къалабулух къалурмир, агалкьунралди дяве тухун ва агьалийрин яшайиш таъмин авун патал вири лазим затIар гьазурдайвал жуван вири къуватар эциг. Фашистрин Германиядиз ва адан гъилибанриз акси тир гьа и Ватандин пак дяведа, жуван гьахъвал субутарна, вири дуьньядиз жуван Ватандиз вафалувал къалура, Яру кьушун гъалиб хьун патал мискIинра дуьаяр ая. Чна, Советрин Созда яшамиш жезвай Исламдин алимри ва диндин къуллугъчийри, вири мусурманриз эвер гузва кIани Ватан ва мусурман алем Германиядин фашистрикай садвилелди хуьн патал».
Муфтийдин эвер гун гзаф чIалариз таржума авуна, газетра чапна, мискIинра вяз ийидай вахтунда кIелна. Малуматдай аквазвайвал, фашистрин Германиядиз акси тир Ватандин дяведиз Муфтийди «пакди» лагьанва, гьа идалди диндин фикирдалдини адан кьетIен тегьер къейд авуна.
Мусурманрини и эвердиз жаваб гана. Ватандин ЧIехи дяведин женгера виш агъзурралди мусурманри иштиракна, кьушун вири лазим затIаралди таъминариз далу пата зегьмет чIугуна.
Абдурагьман Расулева вичи танкарин десте гьазурун патал 50 000 манат гана ва вири мусурманриз вичелай чешне къачуниз эвер гана. Гьа и кардай Иосиф Сталина вичи адаз чухсагъул малумарна. Адан «Мусурманрин руьгьдин Кьилин идарадин Муфтий Абдурагьман Расулеваз» телеграмма 1943-йисан 30-мартдин «Известия» газетда чапнай.
Ватандин ЧIехи дяведа чи уьлкведин гъалибвал СССР-дин вири халкьарин акьулдиз текъвер хьтин къуватар ва къаст санал кIватIуналди, чIехи зегьмет ва зурба телефвилер аваз арадал атана.
Фашистрал гъалибвал къачунин карда виликамаз тайин авур важиблу ва кар алайди Россиядин вири халкьар сад хьун ва чапхунчийриз акси яз абуру санал тухвай женг хьана. Гьа и гъалибвилик Советрин Союздин мусурманрин жемятдини чпивай жедай пай кутуна.
Мусурманрин ватанпересвал акурла, гьукуматди са жуьреда мусурманрихъ галаз чпин рафтарвал дегишарна. Гуьгъуьнлай гьаж тамамардай ихтиярни гана ва СССРдай сифте яз зияратдиз физвайбурун дестедин кьиле Накъшубанди тIарикъатдин чIехи шейх Зайнулашарифи Расулеван хва, Муфтий Абдурагьман Расулев авай.
Абдурагьман Расулев 1950-йисан июлдин вацран 5-далай 6-дал къвезвай йифиз и дуьньядай фена. Ам Уфада авай кьилин мискIиндин гьаятда кучукнава.
РОБЕРТ КЪУРБАНОВ
