Худайбиядин тарсар
Худайбиядин ислягьвилин икьрар гьикI кутIуннай?
Пайгъамбар вичин асгьабарни галаз умра авун патал Мединадай Мекка галай патахъ фейила, Худайбия тIвар алай чкада Меккадин кафирри абурун рехъ атIана. Яргъалди кьиле фейи рахунрин нетижада кьве падни ислягьвилин икьрар кутIунин къарардал атана. Гьа икьрар Худайбиядин вахтуналди меслят хьун тIвар алаз машгьур хьана («Нуруль-якъин», 204-чин).
Худайбиядин ислягьвилин икьрардин шартIар гьихьтинбур тир?
Худайбиядин ислягьвилин икьрар ихьтин шартIаралди кутIуннай:
- Душманрин кьве патани цIуд йисуз дяведин гьерекатар акъвазарун лазим тир.
- Нагагь къурайшитрикай сад, инанмиш хьана, мусурманрин патав атайтIа, абуру ам къурайшитрив вахкун лазим тир. Эгер мусурманрикай са кас къурайшитрин патав атайтIа, абур ам вахкун мажбур тушир.
- Алай йисуз Пайгъамбар асгьабарни галаз умра тамамар тавуна элкъвена хъфин лазим тир, къведай йисуз лагьайтIа, абурувай атана умра авуртIа ва гьакIни пуд юкъуз Меккада акъвазиз жезвай..
- Нагагь къурайшитрилай гъейри маса тайифайриз Пайгъамбардихъ галаз ва я, аксина, къурайшитрихъ галаз икьрар кутIуниз кIан хьайитIа, кьве патазни икьрар кутIундай ихтияр ава («Нуруль-якъин», 204-чин).
Икьрар кIелайла мушрикриз лап шад хьана ва ам чпиз хийир тирди фикирна, амма гьакъикъатда лагьайтIа, чпи гьич фагьумни тавуна, абуру мусурманар кьилдин Исламдин гьукумат яз гьисабна ва им мусурманар патал чIехи агалкьун тир.
Худайбиядин вахтуналди меслят хьун кутIунайдалай кьулухъ Умара Пайгъамбардиз вуч лагьана ва Пайгъамбарди адаз гьикI жаваб гана?
Вахтуналди меслят хьун кутIунайдалай кьулухъ Умара Пайгъамбардиз лагьана: «Вун Аллагьдин гьакъикъи Пайгъамбар тушни кьван?» Пайгъамбарди жаваб гана: «Эхь, язва». «Чун дуьз рекьел алайди ва чи душманар чIуру рекьел алайди дуьз тушни мегер?» Пайгъамбарди эхь лагьана, жаваб гана. «Чи кьейибур Женнетда жедайди, абурун кьейибур Жегьеннемда жедайди дуьз тушни кьван?» Пайгъамбарди лагьана: «Эхь, дуьз я». «Бес вучиз чна абурун шартIар виниз кьун лазим я?»
Пайгъамбарди лагьана: «Зун – Аллагьдин Расул я, Аллагь Таалади заз эмир гайила завай лагьай кар тавуна акъвазиз жедач».
Пайгъамбар Худайбиядиз фидайла гьихьтин аламат ачух хьана?
Худайбиядиз фидайла Пайгъамбарни адан асгьабар са тIимил яд авай фурун патав акъваз хьана. Асгьабри вири яд хъвана ва чпиз мад яд кIанзава лугьуз Пайгъамбардиз арза авуна. Пайгъамбарди вичин хьилер авай къапунай са хьел къачуна ва асгьабриз ам гьа фуруз авуд лагьана. Адалай кьулухъ асгьабри яд хъун давамарна, та сад амай кьван вирида чпин цихъ къанихвал рекьидалди, амма фура авай яд лагьайтIа, тIимил хьанач. Гьа им аламатдин кар тир («Мухтасару Сагьигьиль-Бухари», 526-чин, 1560-гьадис).
Худайбияда кутIунай вахтуналди меслят хьунин икьрар вуч паталди гьазурвал тир?
Худайбияда кутIунай цIуд йисан вахтуналди меслят хьунин икьрар Мекка къачун патал гьазурвал тир. Им мусурманриз бес кьадар вахт тир абуру Ислам, адалатлувал раиж авун ва мусурманрин кьадар артухарун патал. Меккадиз фидай рекье Аллагь Таалади абуруз «Фатгь» сура ракъурна. Ана Мекка къачунин шад хабар гузвай.
Худайбиядин вахтуналди меслят хьунин икьрар кутIундалди вилик ва адалай кьулухъ хьайи гъазаватрин арада вуч тафават ава?
Кафиррихъ галаз Худайбиядин вахтуналди меслят хьунин икьрар кутIундалди хьайи гъазаватар мушрикрин зулумдиз аксивал авун ва абурун зияндикай хуьн патал тешкилнавайбур тир.
Худайбиядин вахтуналди меслят хьайидалай кьулухъ хьайи гъазаватрин мурад инсанриз Исламдихъ эвер гун тир. Гьавиляй бану Курайзадиз акси яз хьайи гъазаватдай хтайла Пайгъамбарди лагьана: «И гъазаватдилай кьулухъ чун абурун патав Исламдихъ эвер гуз фида ва абуру чал вегьедач» («Фикъгьу-ссирати-ннабавия», 231- чин).
Вучиз бязи асгьабриз Пайгъамбардин r къарарар сифтедай кьилиз акъудиз четинбур хьиз аквазвай, амма эхирдай абур дуьз туширдахъ инанмиш жезвай?
Идаз ачух мисал яз а дуьшуьш гъиз жеда хьи, Худайбиядин икьрар кутIундайла Амран хва Сухайла лугьуз кхьей икьрардин шартIарихъ галаз Пайгъамбар рази хьана лугьуз бязи асгьабри чпин наразивал къалурна. Гьа ислягьвиле гзаф арифдарвилер авайтIани, адетдин мусурманар а кардин гъавурда авачир.
Адалай гъейри, икьрарда мусурманривай кьабулиз тежедай хьиз аквадай месэлаярни авай. Месела, ихьтин четин рехъ авурдалай кьулухъ умра тамамар тавуна элкъвена Мединадиз хтун. Я тахьайтIа маса чка, вичел асаслу яз, эгер къурайшитрикай са кас мусурманрин патал фейитIа, ам элкъвена вахкун лазим тир, эгер мусурманрикай са кас къурайшитрин патал элячIайтIа, ам вахкузвачир. Гьавиляй ихьтин вахтуналди меслят хьун кутIунна лугьуз бязи асгьабрин рикIериз такIанвал хьанвай.
Асгьабрин пашманвал генани артух хьана мушрикрихъай катай Абу Жандаль Пайгъамбардин патав атайла, амма ам хутахиз адан буба атай чIавуз ам къурайшитрив вахкайла.
Асгьабри, амай вири инсанри хьиз, чпин вилералди акур крарал бинеламиш хьана фикирзавай ва жуьреба-жуьре къарар кьабулзавай. Пайгъамбардин къарар лагьайтIа, Вичин Пайгъамбардиз ам гъалиб жеда лагьана гаф ганвай Аллагьдал бинеламиш тир.
Гьа къарарарни, нетижада, виридалайни хъсанбур ва мусурманриз менфят авайбур жезвай. И вахтуналди меслят хьунин нетижада мусурманарни кафирар сад-садан къвалав яшамиш жезвай ва ида абуруз чеб-чпихъ галаз рахадай, акахьдай мумкинвал гана.
Им Ислам раиж хьунин себеб хьана ва кьве йисан къене Ислам кьабулайбурун кьадар идал къедалди цIуд йисуз Ислам кьабулайбурулай артух хьана («Фикъгьу-ссирати-ннабавия», 235-236-чинар; «Нурульякъин», 168-чин).
Худайбиядай хтайдалай кьулухъ Пайгъамбарди Исламдихъ гьикI эвер гуз хьана?
Пайгъамбар вичин асгьабарни галаз Худайбиядай хтайдалай кьулухъ, ада инсанриз Исламдихъ эвер гунин цIийи девир кьилиз акъудиз башламишна. Ада Аравиядин жуьреба-жуьре тайифайрин патав Исламдихъ эвер гун патал инсанар ракъурна.
Гьа са вахтунда ада вичин векилар Исламдихъ эвер гун патал маса гьукуматрин пачагьрин патав ракъурна: Византиядин император Кайсаран, Египетдин пачагь Мукъавкъисан, Эфиопиядин пачагь Нажашидин, Персиядин пачагь Кисрадин ва масабурун.
Эвер гайибурун арада Ислам кьабулайбурни хьана, кьабул тавурбурни. Гьа икI, Худайбиядин икьрардилай кьулухъ Пайгъамбардиз Исламдихъ эвер гудай гегьенш мумкинвал хьана («Фикъгьу-ссирати-ннабавия», 368-чин).
