Гьусайн Меккадай Куфадиз гьикI фенатIа
Гьусайн Меккадай Куфадиз гьикI фенатIа
эвел алатай нумрайра
Расулуллагьдин ﷺ хтул Гьусайн къарагъна ва Аллагьдилай тариф авунилай вичин рахун башламишна. Ахпа ам вичин мукьвабурухъ элкъвена ва, эгер ам инал кьейитIа, абуру вуч ийидатIа лагьана. «Къуй зинни абурун арада Аллагьди ﷻ къарар акъудрай, куьн Меккадиз ахлад», - лагьана ада. Жегьилри, ам туна чеб хъфидач лагьана, Аллагьдин ﷻ тIварцIелди кьин кьуна. «Чун вири валай вилик рекьида», - кIевивилелди малумарна абуру вирида санлай.
Алачухар янавай чкадилай мукьув хьиз Бану Асад тайифа яшамиш жезвай. Йифиз геж Ибн Музагьир чинеба абурун патав фена. Ада абуруз Гьусайн гьихьтин гьалда аватIа ахъайна ва куьмекдиз къведайвал абуруз эверна. Абуру эвер гунихъ яб акална ва гьазур жез башламишна. Амма са фитне ийидайди Умар ибн Са`дан патав фена ва адаз тайифа Гьусайназ куьмек гуз гьазур жезвайдакай лагьана. А вахтунда Умара вичин патав Азрак ибн Харбаз эверна ва ам кьуд агъзур атлуяр галаз тайифадин патав ракъурна. МичIи йифиз, абур Гьусайназ куьмек гуз фидайла, абурун къаншардиз кьуд агъзур атлу экъечIна. Акьунар хьана ва ам иви экъичдай дяведиз элкъвена. Умар ибн Са`дан кьушунди тайифа кукIварна ва Гьусайн куьмекдикай магьрум авуна.
Куфадай Умараз сад-садан гуьгъуьналлаз Убайдуллагьан кагъазар къвезвай. Абура ада гьамиша Расулдин ﷺ агьль аль-байт Евфратдин цин патав ахъай тавун истемишзавай. Ада абуруз акI ая лугьузвай, гьикI абуру гуя Усманаз авунатIа, ам цикай магьрум авуна. Ягъалмиш хьанвай Убайдуллагь тамамвилелди Гьусайнан аксиниз экъечIна ва, мумкинвилиз килигна, абурув гьатта къанав ягъиз тун тавун буйругъна.
Умара Амр ибн Гьажажаз эверна, адав чIехи десте вугана ва вацIун кьер хуьн буйругъна. Гьусайназ ва адахъ галайбуруз, хъвадай яд тахьуниз килигна, цихъ къанихвили азият гузвай. Абурухъ вири патарихъай бедбахтвилер агатайла ва гьал чара авачирди хьайила, Гьусайна Аббас стхадиз эверна ва адаз йифиз, Умар ибн Са`дан кьушунда мукъаятвал зайиф хьайила, Евфратдин патав фин тапшурмишна. Аббас къад пияда ва къанни цIуд атлу галаз экъечIна ва чпихъ галаз къад целни къачуна. Кьерел агакьиз лап тIимил рехъ амайла, абурун вилик мунафикьрин кьушун акъвазна. Гьусайнан асланри Аллагьдин ﷻ куьмекдалди душмандал вегьена ва абурухъ галаз ягъунар хьана. Садбуру дяве ийизвай, муькуьбуру целер ацIурзавай, ва гьар сада цIудралди мунафикьар яна кьена. АцIай целер гваз, са касни телеф тахьана, абур вири сагъ-саламатдиз алачухрик хтана. Гьусайназ ва адахъ галайбуруз Евфратдин яд гьатна, амма Евфрат хуьзвай аскерар лагьайтIа, беябур хьана амукьна.
Адалай кьулухъ Гьусайна Умар ибн Са`даз эверна ва адаз лагьана: «Заз вахъ галаз рахаз кIанзава». Умар, кьушун кьулухъ туна ва вичихъ галаз вичин хва Хафс ва са лукI къачуна, вилик экъечIна. Гьусайнни кьушун туна, Аббасахъ ва Али-чIехидахъ галаз санал, адан къаршидиз экъечIна. Сайид Гьусайна Ибн Са`даз ачух туьгьметдалди лагьана: «Бедбахтвал я ваз, Умар! Вуна вуч ийизва, ваз чизва хьи зун Аллагьдин Расулдин ﷺ хтул тирди!» Ада туьгьметар авун давамарзавай, адаз акьул къведайвал алахъиз: «Вун Аллагь Тааладин вилик гьикI акъвазда, эгер вуна зун кьейитIа? Нагагь а тайифа туна вун зи патал элячIайтIа, зун себеб яз, вун Аллагьдиз ﷻ мукьва жеда». «Я Абу Абдуллагь», - лагьана адаз Умара ва Убайдуллагьан патай авай хаталувиликай ахъайна. «Ада зун алчахар тавуна, кIвал кукIвар тавуна ва мал-девлет тараш тавуна тадач», - лугьузвай Умара. «Ваз за абур Гьижаздин чилел гьикьван кIандатIани гуда», - гаф гана адаз Гьусайна. Амма Умаравай вичин нефсинал гъалибвал къачуз алакьнач ва, рикIиз гьикьван кIанзавайтIани, мецелди лугьуз хьанач. Ибн Са`дакай умуд атIана, Гьусайн элкъвена хтана ва адаз писвал тIалабна дуьа авуна.
Умараз мад Куфадай Убайдуллагьа ам тахсирлу ийизвай кагъаз хтана. Ана ада Умараз дяве авунихъ эвер гузвай. «Вуна вуч гуьзетзава, дяве башламиш тавуна?» - тади кутазвай ада Умарак. «Эгер Гьусайн ва адахъ галайбур Язидаз муьтIуьгъ хьайитIа, абуруз са рахунни алачиз саламатвал замин ийизва. Нагагь ваъ лагьайтIа ва кьин кьун тавуртIа, абурухъ галаз тадиз рахунар куьтягь, - лугьузвай кагъазда. – Эгер вуна и кар авуртIа, ваз, муьтIуьгъ кас лайихлу тир, виридалайни хъсан савкьват гуда. Нагагь тавуртIа – чи хъсан рафтарвилерин эхир жеда ва ви чкадал Шамар ибн Зи-ль-Жавшан эцигда».
Ибн Зияда кIевивилелди авур буйругъди кичIе Умар ибн Са`дак тади къачуз туна. Ада фикирна хьи, лянет хьайи Убайдуллагьан савкьват гъиляй акъатдалди сайид Гьусайн яна кьейитIа хъсан я. Динарарни диргьамар къазанмишунин умуд къати хьана ва буйругъ кьилиз акъудунин кьетIивал кIеви хьана.
Ибн Са`да аскерриз балкIанрал ацукьун буйругъна. Ван-сес хкаж хьана ва вири чуьл руквади кьуна.
Гьусайна стха Аббасаз эверна ва адаз Ибн Са`дан кьушунда вуч кьиле физватIа, чирун тапшурмишна. Ам балкIандал ацукьна ва адахъ галай цIуд атлуни галаз душмандин кьушундин вилик акъвазна, абурун мураддикай хабар кьуна. Абуру такабурвилелди, чпин шартIар дегиш хьанвач лагьана, жаваб гана: Язидаз кьин кьун ва я Гьусайнан кьиникь.
Гьусайна мад абурувай дяве къе башламиш тавун ва ам пакадал вегьин тIалабна. Умар ибн Са`даз Убайдуллагьан буйругъ кьулухъ ягъиз кичIе хьана. Амма ада меслят гъайи кьушундин муькуь чIехибуру адаз тIалабун тамамарун теклифна. Къад агъзурдилай гзаф авай кьушун вишелай тIимил авай дестедал гьужумиз гьазур тир. Гьусайнан тIалабуналди Умара а юкъуз гзаф такабурвилелди дяве кьулухъ вегьена.
Пакадин юкъуз Умар балкIандал алаз Пайгъамбардин ﷺ хтулдин къаншарда акъвазна. Гьусайнал ахъаюн патал хьел чIемерукдал эцигна, ада кьушундиз лагьана: «Эй инсанар, куьн шагьидар я, за сад лагьай хьел ахъайна, дяведин эвел эцигзава». Ада вири кьушун вичи Убайдуллагьан разивал хкянавайдан шагьид авуна.
Умара Гьусайн лишандиз къачуна ва хьел ахъайна, амма хьел адахъ галукьнач ва патавай фена. Адалай кьулухъ тамам кьетIивилелди Аллагьдин Расулдин ﷺ мукьвабур терг авун патал вири кьушунди чIемерукрай ягъиз гатIумна. Душманри чеб тан тийидайди чиз, Гьусайн вичин женгинин юлдашрихъ элкъвена ва абуруз эвер гана: «Халикьди ﷻ кхьенвай, тахьана амукь тийир кьиникьиз къарагъ».
Кербеладин чуьл ацIурнавай гунагькаррин кьушун жергейра акъвазна Евфрат вацIал физвай рехъ атIана. Гьусайн ва адан женгинин юлдашар цихъ къанихвиляй такьатсуз хьанвай, абурун сиверай кьур акъатнавай. Язид ибн Гьасина Гьусайнавай вичиз Умар ибн Са`дан патав фидай ихтияр гун тIалабна.
Гьусайнан ихтиярдалди ам Умаран патав атана ва яд авачиз абуруз гьикI азият гузватIа, ахъайна. Ибн Зиядан эмирдиз яб тагудай жуьрэт бес тахьай Умара Язидаз жаваб ганач. Язида Ибн Зиядаз ва адан кьушундиз туьгьметар ийиз ва тахсирлу ийиз давамарзавай: «Квез регъуь тушни чаз Евфратдин яд тагуз, вич гьатта кицIеризни вакIаризни кваз ачух тир?» Ада векъидаказ Умаравай жузуна: «Вуна ваз Аллагьни ﷻ Пайгъамбар ﷺ чизва лугьуз, вуна вуч ийизва?» Умара вичиз чIехи къуллугъдикай ва мулкарикай магьрум жез кIанзавач лагьана, Язидаз хиве кьуна. Адаз вич дуьз рекьел алачирди чизвайтIани, Гьусайназ яд къачудай ихтияр гудай викIегьвал бес хьанач. А чIавуз Язид ибн Гьасин куфивийрал тепилмиш хьана: «Куьне Меккадиз Гьусайназ ракъурзавай кагъазар куь рикIелай гьикьван фад алатна!» Амма ада лагьай гафари са нетижани ганач, Гьусайназ куьмек гуз кIандай са касни жагъанач. Язид абурукай хъел кваз элкъвена хтана ва хьайи ихтилатдикай Гьусайназ ахъайна.
КьатI ама.
