Сабур авун ва нефсиниз акси хьун

Сабурдин асул-мана

Сабур – им дурум гун, мягькемвилелди четинвилер эхун, арзаяр тавун, нефс адаз кIан хьайи кьван герексуз тIалабунрикай хуьн, ажугъ муьтIуьгъарун, викIегьвал ва рикIин чIехивал я. ЗунНун аль-Мисриди t лагьана: «Сабур – им Шариатдиз гьи жуьредин хьайитIани аксивилер авуникай яргъа хьун, секин гьалда хьун, гьатта ви кьилел бедбахтвал атай чIавузни, гьакIни кесиб гьалдиз аватайлани винел патай агьвал аваз къалурун ва куьмек анжах Аллагь Тааладивай тIалабун я».

Сабурдин лишан – им бедбахтвал кьилел атай вахтунда вичин гьалдал гуьзчивал ийиз ва гьатта дустарин виликни жува-жув хуьз алакьун я. ГьакIни лагьанва хьи, сабур авун – им хъсанвилерин ва бедбахтвилерин арада са гьихьтин ятIани тафаватлувилер тун тавун я.

Сабур авунин къиметлувал ва адай жезвай суваб

Аллагь Таалади сабурлубур кьетIендиз чара авуна тайин авунва ва абуруз Вичин жумартлувиликай чIехи пишкешар багъишнава. Халикьди лагьанва (мана): «Гьакъикъатда, сабурлубуруз сангьисаб авачир кьван пишкешар гуда» («Аз-Зумар» сура, 10-аят). Аллагь Таалади Пайгъамбардиз эмирна (мана): «Иердиз сабур ая» («Аль-Маариж» сура, 5-аят).

Иердиз сабур авун – им бедбахтвал кьилел атай касди вич инсанрин арада адетдин тегьерда тухун я, яни вичин кьилел атай бедбахтвилихъ галаз алакъалу тир къенепатан гьиссер дуьздал акъуд тийиз алахъун. ГьакI, жуван нефсинихъ галаз чIугвазвай женгина ва гьакIни инсанрихъ галаз жезвай рафтарвилера Аллагь Таалади мусурманриз сабур авун эмирна ва лагьана (мана): «Эй мусурманар, сабур ая ва и карда масабурулай вилик акат ва куь рикIер Заз ибадат авунихъ галаз галкIура» («Али Имран» сура, 200- аят). Идахъ галаз санал Аллагьди лагьана хьи, лукIравай сабур ийиз жедач, нагагь Раббиди Вичин куьмек тагайтIа (мана): «Сабур ая, амма вавай сабур ийиз жеда анжах Аллагьдин куьмекдалди».

Сабур авунин вири къиметлувал Аллагьдин Расулди ачухарна: «Сабур – им имандин са пай, амма гьакъикъи чирвилер, инанмишвал – вири иман я». ГьакIни ада лагьана: «Бедбахтвилера сабур авун ва Аллагьди суваб гунин умуд аваз абурал рази хьун, лукIар азад авунилай къиметлу я». Пайгъамбарди къейд авуна: «Мусурмандин гьихьтин гуьзел яракь я сабур авун ва Раббидиз ийизвай дуьа».

Аллагьдин Расулди лугьудай: «Аллагьдиз ийизвай виридалайни къиметлу ибадат – им кьилел атай четинвилерилай кьулухъ кьезилвал хьунихъ умуд хьун я (яни, бедбахтвилерик акатайла сабур авун ва шикаят тавун)». Али ибн Абу ТIалиб асгьабди лагьана: «Иман патал сабур – им жендек патал кьил хьиз я» (яни, сабур авачирла инсандин иман тамамди жедач).

Сабурдикай лагьай гуьзел гафар

Диндин алимрилай сабур авунин асул-мана ва адан къиметлувал ачухарзавай ихьтин гафар агакьарнава. Ингье абурукай са бязибур.

1. Жунайд аль-Багъдадиди лагьана: «Сабур – им лап са жизви кьванни наразивал авачиз бедбахтвилерин ва четинвилерин туькьуьлвал дадмишун я».
2. Ибн АтIаиллагьа лугьудай: «Сабур – им бедбахтвилиз аватайла эдеблувал къалурун я (яни, наразивал къалур тавуна, Аллагьдин гьи къарардихъ галаз хьайитIани рази хьун)».
3. ГьакIни лагьанва: «Сабур – им хъсан дуланажагъ авайла вич гьикI тухузвайтIа, кьилел бедбахтвилер атайлани гьа саягъда тухуз алакьун я».
4. Аль-Хавваса къейд авунай: «Сабур – им Къуръандин ва Суннадин къайдаяр кьиле тухуна кIевивал авун я».
5. Али ибн Абу ТIалиба лагьана: «Сабур – им акьахна фидай кIвач галкIин тийидай гьайван я».

Сабурдин жуьреяр

Сабурдиз гзаф жуьреяр ава:

1. Нефсинин патахъай сабур авун. Шейх аш-Шазалиди лугьудай: «Нагагь ваз пис дустунихъай къерех жез кIанзаватIа, сифте нубатда жуван нефсинилай гатIума. Жуван нефсинин айиб ерияр акъвазара. Ви нефс ваз амайбурулай виридалай мукьва я хьи, мукьва инсанар лагьайтIа, хъсанвал авуниз лайихлу я».
2. Бедбахтвилера сабур авун. Им Аллагь Таалади кхьенвай кьадар-кьисметдиз наразивилер къалур тавун я. Амма эгер шел-хвал тийиз кьилел атай мусибатдикай ахъайиз хьайитIа, ина сабур авуниз аксивал авач. Умар ибн альХатIтIаба лагьана: «Эгер сабурни шукур авун девеяр тиртIа, абурукай гьидал ацукьда лагьана заз тафават жедачир». Пайгъамбардивай имандикай хабар кьурла, ада лагьана: «Иман – им сабур авун ва мергьяматлувал я».
3. Бурж вахкудай мумкинвал авачир жуваз буржлу касдин гьакъиндай сабур авун. Пайгъамбарди лагьана: «Бурж вахкудай мумкинвал авачир жуваз буржлу касдин гьакъиндай сабур авун – им садакьа я ва ам себеб яз Аллагьди адаз (бурж вуганвай касдиз), адан аялриз ва гьакIни адан малдевлетдиз бедбахтвилерин пудкъанни цIуд ракIар агалзава».
4. Инсанри гузвай зиян сабурлувилелди эхун. Им сабурдин виридалайни метлеблу жуьрейрикай сад я. Адан къиметлувал алимри къейд авуна ва суфийри ачухарна, вучиз лагьайтIа Аллагь чир хьунин рекье ада важиблу чка кьазва.

Инсанри гузвай зиян сабурлувилелди эхунин лайихлувал

Муьриддин асул кар алай везифайрикай сад – им вичин диндин стхайрикай хъсан фикир хьун я. И везифа чIурун, яни са касдикай пис фикир хьун – инсандин къенепатан алем михьиди туширдан ачух лишан я. Эгер гьа са вахтунда муьридди вичин нефсинин пад кьуналди генани вич гьахълу ийиз алахъиз хьайитIа, квез чир хьухь хьи, Аллагь Тааладиз ахьтин лукI Вичиз мукьвабурун жергеда тваз кIанзавач.

Месела, табиунриз (Пайгъамбардин асгьабрихъ галаз гуьруьшмиш хьайи ва абурувай чирвилер къачур мусурманрин несил) зулум ийидайла, абуру чпиз зулум ийизвайбуруз гьатта пис дуьа ийиз тади ийидачир, вучиз лагьайтIа абур Аллагь Таала чир хьанвайбурукай тир. Нагагь табиунрикай сада вичин зулумкарриз акси яз дуьа авунайтIани, анжах Аллагьдин ихтиярдалди ийизвай, амма вичин ажугъ ва я четин гьал себеб яз ваъ.

Аш-Шазалиди ахъайзавай: «За са сеферда зулумкардиз акси яз дуьа авунин фикир авуна, амма ахьтин дуьа ихтияр авайдан патахъай зун шаклу жез гатIумна. Адалай кьулухъ ахварай заз зи устаз акуна, ада заз лагьана: «Эгер ваз гуж ийизвайди ваз телеф хьана кIанзаватIа, тади ийимир». Вучиз лагьайтIа душманар терг ийиз ва Аллагьдиз мукьва лукIариз куьмек гуз кIанз тадивал авун дуьздал акъат тавунвай кIеви гьевесрик акатзава. Амма вуж Аллагьдин кьадардихъ галаз гьуьжет кьаз ва кIеви гьевесрин ва вичин нефсиниз кIандай крарин гуьгъуьна аваз физ хьайитIа, ам гьахъсуз жеда».

Малум я хьи, эгер муьрид вичин нефс хуьз алахъиз, адаз агалкьунар хьана кIанз хьайитIа, ам руквадиз тешпигь я. Яни, вичин нефсинин пад хуьналди, лукI руьгьдин жигьетдай рекьида. Амма вуж генани вичин нефсинал рази яз хьайитIа, адаз гьар гьикI хьайитIани ачух зарар жеда. Чи йикъара фикиррин чаравал твазвай инсанрин кьадар виш сеферда артух хьанва ва ида жемятдин арада чуьруьк твазва.

Амма куьне квел пехил ксарилай гъил къачудайдан ва абуруз жаваб тагудайдан умуд ава, яни абурун кискис гуниз дурум гудайдан. ГьакI авун лазим я, зиянлу цIийивилер твазвай зулум ийизвайбурун наразивилерин пис эсер Аллагь Тааладин кIани лукIарихъ хкIун тавун патал игьтият ийидайвал. Ахьтин зулумкарри чеб акьуллу инсанрай кьазва, амма гьакъикъатда лагьайтIа, чеб гъавурда акьан тийизвай затIариз туьгьмет ийизва ва чпин Аллагьдихъай кичIе хьунин зайифвиляй чеб гъавурда авачир затIарин патахъай гьуьжетар ийизва.

Ахьтин инсанри Адаман вири аялрин агъа тир Мугьаммад Пайгъамбардилай атанвай Къуръандин аятрал амал ийизвач ва гьакъикъатдин ва Аллагь чир хьунин къанунрихъ галаз кьазвай рекье аваз физвач. Винидихъ лагьай гафарин мана куьне сабур авун ва вири крара анжах са Аллагьдик умуд кутун я, вучиз лагьайтIа Ам чаз вири крара бес я ва Ам, алемрин Рабби виридалайни хъсан къаюм я. Амма гьар са Мусадиз фиръаван лазим я. Аллагьди Вичин пачагьлугъда гьар садал гъалибвал къачуда.

ДАГЪУСТАНДИН МУФТИЙ, ШЕЙХ АГЬМАД ЭФЕНДИ АБДУЛАЕВ