Главная

Чи халкьдин игитар

Чи халкьдин игитар

1456-йисуз персерин дявекар шейх Жунейд са шумуд сеферда лезгийрин мулкарал абур къачун патал дяве ийиз фена. Самур вацIун къерехдал, Хазра хуьруьвай яргъа тушиз, шейх Жунейд дагъви лезгийрин кьушунрал дуьшуьш хьана. И женгера персерин кьушун барбатIна, шейх Жунейд лагьайтIа, яна кьена.

ХVI-XVII – асирра иранрин ва туьркерин дявекарар лезги кIватIалдин халкьари уьмуьр тухузвай чкайриз дяве авунин мураддалди са шумудра фена. Самур вацIун чапла пата уьмуьр кьиле тухузвай лезгийриз и девирда куьревияр лугьузвай.

ХVII-XVIII асирра дявекар чапхунчийрихъ галаз санал женг чIугун патал Дагъустандин халкьар са шумудра сад хьана.

ХVIII асирдин сифте кьилера Гьажи Давуд Муьшкуьрвидин регьбервилик кваз абуру къерехрив гвай чилерилай персерин чапхунчияр чукурна ва Шемаха шегьер кьуна.

ХIХ асирдин 60-йисара са бязи административный дегишвилер хьана. Самур округ ва Куьре ханлух Дербентдин губерниядик кутуна, Къубадин провинция лагьайтIа, — Бакудин губерниядик. Ханлухар тергна, лезгияр, гьакимар себеб яз, кьве губерниядин арада пайна.

Гьажи Давуд Муьшкуьрви — Кьибле Кавказдин тарихда гьукуматдин зурба деятель. Гьажи Давудан тIварцIихъ галаз ХVII асирдин сифте кьилера чара чилерин агъайрихъ галаз тухвай халкьдин азадвилин женгерин тарих алакъалу я.

Гьажи Давуд и женгерин кьилин тешкилатчи ва регьбер тир. 1723-йисуз официальнидаказ Ширвандинни Къубадин хан хьана, меркез Шемаха тир, гьана ам яшамиш жезвай чка авай.

ГЬАЗУРАЙДИ — КУРУГЪЛИ КЪАЛАЖУХВИ

2026-06-01 (Зуль Гьижжа 1447 г.) №6.


Шейх Желилакай гьикая

Гьуьрметлу Желил халу заз аял чlавалай жуван буба хьиз чида, ада захъ галаз назик, ширин суьгьбетар ийидай.   Желил халуни зи буба Жамалдин рикl алай дустар яз, стхайрилайни багъри тир. Сифтегьан Цlелегуьнар – Касал булахдин кьилел, Магьмутрин, Брекрин хуьрер аквадай кьакьан тепедал,...


Мусурман ва чарадан мал-мулк

Угъривал ва къанунсуз саягъда чарадан мал-девлет вичиз къачун – им вири мусурманрин вилерай чIехи гунагь яз гьисабзавай еке чIуру кар я. Ам Аллагьди ﷻ къадагъа авунвайдан патахъай абурукай садни шаклу жезвач.   Гьакъикъи мусурман гьамиша дугъри ва намуслу я ва чарадан эменнидикай са...


Папа гъуьлуьз гьуьрмет авунин эдебар

Ислам – им инсаният патал виридалайни хъсан рехъ ва вини дережадин чешне я.   Гьавиляй ада хизандин рафтарвилерин виридалайни метлеблу, гуьзел ва хийирлу рехъ тайин ийизва, вичиз ухшар авайди мад авачир. Инсанрин тIебиатдихъ галаз кьан тийизвай, кьиле тефир къанунрал бинеламиш хьанвай...


СУАЛ-ЖАВАБ

Теспягьрал вуч кIелайтIа хъсан я? Теспягьрал «СубгьанаЛлагь» (Аллагь ﷻ нукьсанрикай михьи я), «АльгьамдулиЛлягь» (шукур хьуй Аллагьдиз ﷻ), «Аллагьу акбар» (Аллагь ﷻ виридалай чIехи я), «астагъфируЛлагь» (за Аллагьдивай ﷻ гунагьрилай гъил къачун...


Сура «аль-Анфаль»

Эвел алатай нумрайра   (Эй, имансузар!) Эгер куьне къарар тIалабзавайтIа, къарар квел агакьна (куьн ваъ, мусурманар гъалиб хьана). Нагагь куьне акъвазарайтIа (Аллагьдин Расулдиз душманвал ийиз ва адахъ галаз дяве ийиз), ам квез хъсан жеда. Амма куьн элкъвена хтайтIа (адахъ галаз дяве авунал),...