Главная

Чи халкьдин игитар

Чи халкьдин игитар

1456-йисуз персерин дявекар шейх Жунейд са шумуд сеферда лезгийрин мулкарал абур къачун патал дяве ийиз фена. Самур вацIун къерехдал, Хазра хуьруьвай яргъа тушиз, шейх Жунейд дагъви лезгийрин кьушунрал дуьшуьш хьана. И женгера персерин кьушун барбатIна, шейх Жунейд лагьайтIа, яна кьена.

ХVI-XVII – асирра иранрин ва туьркерин дявекарар лезги кIватIалдин халкьари уьмуьр тухузвай чкайриз дяве авунин мураддалди са шумудра фена. Самур вацIун чапла пата уьмуьр кьиле тухузвай лезгийриз и девирда куьревияр лугьузвай.

ХVII-XVIII асирра дявекар чапхунчийрихъ галаз санал женг чIугун патал Дагъустандин халкьар са шумудра сад хьана.

ХVIII асирдин сифте кьилера Гьажи Давуд Муьшкуьрвидин регьбервилик кваз абуру къерехрив гвай чилерилай персерин чапхунчияр чукурна ва Шемаха шегьер кьуна.

ХIХ асирдин 60-йисара са бязи административный дегишвилер хьана. Самур округ ва Куьре ханлух Дербентдин губерниядик кутуна, Къубадин провинция лагьайтIа, — Бакудин губерниядик. Ханлухар тергна, лезгияр, гьакимар себеб яз, кьве губерниядин арада пайна.

Гьажи Давуд Муьшкуьрви — Кьибле Кавказдин тарихда гьукуматдин зурба деятель. Гьажи Давудан тIварцIихъ галаз ХVII асирдин сифте кьилера чара чилерин агъайрихъ галаз тухвай халкьдин азадвилин женгерин тарих алакъалу я.

Гьажи Давуд и женгерин кьилин тешкилатчи ва регьбер тир. 1723-йисуз официальнидаказ Ширвандинни Къубадин хан хьана, меркез Шемаха тир, гьана ам яшамиш жезвай чка авай.

ГЬАЗУРАЙДИ — КУРУГЪЛИ КЪАЛАЖУХВИ

2026-06-01 (Зуль Гьижжа 1447 г.) №6.


Женнетдикай гьакъикъи делилар

Аллагь Таалади лагьана: «Гьакъикъатда, Аллагьдихъай кичIебур багълара ва булахрин юкьва жеда. Абуруз лугьуда: «Алад гьаниз ислягьвилелди, са затIунихъайни хатавал авачиз!» Чна абурун рикIерай такIанвал акъудда ва абур месерал стхаяр хьиз ацукьда, сад-садахъ элкъвена. Абур ана са...


Тапарар ва алай аямдин илим

Чна виш лагьай сеферда Къуръандин аят гъизва (мана): «Чна ахпа Чи аламатар къалурда, та абуруз, Ам Гьакъикъат тирди, ашкара жедалди» («Фуссилат» сурадин 53-аят) – ва виш лагьай сеферда Аллагьдин ﷻ регьимдал чун аламат жезва, вучиз лагьайтIа Ада Вичи лагьайдахъ чаз...


Халис инсан ятIа эгер…

ИкI лугьудай Хъсанвал ая эбеди, Амукьдайди са гьам я. Тикрардай заз дидеди, Писвал авун гьарам я.   “Батмиш жедач вацIа ам, ВегьейтIани кудач цIуз”. Жедачир кагьул бубадиз, Заз акьулдин тарсар гуз.   — Хъсанвал я ядигар, РикIелай гьич тефидай. Чун я, бала, инсанар, Дуьнья туна...


Шейх Желилакай гьикая

Гьуьрметлу Желил халу заз аял чlавалай жуван буба хьиз чида, ада захъ галаз назик, ширин суьгьбетар ийидай.   Желил халуни зи буба Жамалдин рикl алай дустар яз, стхайрилайни багъри тир. Сифтегьан Цlелегуьнар – Касал булахдин кьилел, Магьмутрин, Брекрин хуьрер аквадай кьакьан тепедал,...


СУАЛ-ЖАВАБ

Теспягьрал вуч кIелайтIа хъсан я? Теспягьрал «СубгьанаЛлагь» (Аллагь ﷻ нукьсанрикай михьи я), «АльгьамдулиЛлягь» (шукур хьуй Аллагьдиз ﷻ), «Аллагьу акбар» (Аллагь ﷻ виридалай чIехи я), «астагъфируЛлагь» (за Аллагьдивай ﷻ гунагьрилай гъил къачун...