Мугьаммад Пайгъамбардиз ﷺ хашпарайри куьмек гайи къайда
Мугьаммад Пайгъамбардиз ﷺ хашпарайри куьмек гайи къайда
Жуьреба-жуьре динрин жемятри сада-садахъ галаз алакъалу яз крар авунин тарихда гьар жуьредин динрин векилри четин вахтара сада-садаз куьмек гунин гзаф кьадар чешнеяр ава.
КьетIен чка Аравиядин полуостровдал Ислам раиж ийидайла, Мугьаммад Пайгъамбардиз ﷺ хашпарайрин жемятри куьмек гайи девирди кьазва. И алакъаяр дуьньядин виридаз талукь тир адалатлувилин, регьимдин ва стхавилин асул фикиррал бинеламиш хьанва.
Сад лагьай вакъиа
Аллагьдин Расул ﷺ 12 йис хьанвай гада тирла, ам адан ими Абу ТIалиба вичихъ галаз алишверишдин сиягьатдиз тухвана.
Абур Бусра шегьердиз атайла, ана абурал Бахира тIвар алай кешиш гьалтна. Ам пак ктабра кхьенвай лишанрай, вичин вилик адетдин тушир гада квайди гъавурда акьуна ва ам гележегдин пайгъамбар тирди чир хьана.
Ада хийир такIанбурун гъиликай гададиз хата хьун мумкин тирди Абу ТIалибаз хабар гана ва тадиз элкъвена кIвализ хъфин меслят къалурна.
Кьвед лагьай вакъиа
25 йис хьайила Мугьаммад ﷺ нубатдин сеферда Майсара тIвар алай куьмекчи галаз Хадижадин алишверишдин карвандихъ галаз Шамдиз фена.
И сефердани адал кешиш гьалтна. Адан тIвар Нестур тир. Амни, са мус ятIа Бахира хьиз, гъавурда акьуна хьи, вичин вилик гьакIан инсан квачирди, ва ам къведайдакай Иисуса – Исади хабар гайидакай лагьана. Кешишдиз Мугьаммадахъ ﷺ галаз, адаз серин ийиз, циф физвайди ва виликдай авай ктабра лагьанвай маса лишанарни акуна.
Нестура Майсарадиз лагьана: «Адавай къакъатмир, адаз гьуьрмет ая ва адахъ гелкъуьгъ, ам – Аллагьди ﷻ хкянавайди я, Раббиди ﷻ адаз пайгъамбарвилелди гьуьрмет авуна».
Пуд лагьай вакъиа
Мугьаммад Пайгъамбардиз ﷺ сифте яз вагьйу ракъурайла, адаз вичи вуч авун лазим ятIа чизвачир. А вахтунда адан арифдар паб Хадижади ﷺ ам вичин амледин хва Варакъадин патав тухвана, ам хашпара тир ва Иисусаз (Исадиз ) ракъурнавай Пак Ктабдин хъсан гъавурда авай.
Варакъа кьуьзуь яшда авай. Пайгъамбарди ﷺ адаз Хира магъарада хьайи ва вичиз акур кардикай ахъаяйла, Варакъади гьарайна: «Ам гьа Жибриль малаик я, Раббиди ﷻ вагьйу гваз Моисеян (Мусадин ) патавни ракъурай! Пагь, а йикъара зун жегьил яз хьанайтIа, пагь, ви халкьди вун акъуддай вахтунал кьван эгер зал чан аламукьнайтIа!»
Мугьаммад ﷺ тажуб хьана ва жузуна: «Инсанри зун чукурдани кьван?»
Варакъади жаваб гана: «Эхь, вучиз лагьайтIа вуна гваз атай хьтин шей гваз инсан мус атанайтIани, адахъ галаз гьамиша душманвал ийидай. Эгер вуна пайгъамбарвал ийиз башламишдай вахтундал кьван зал чан аламукьайтIа, завай жедайвал за ваз куьмек гуда!»
Амма са тIимил вахтунилай Варакъа и дуьньядай фена. Варакъади Мугьаммад Пайгъамбар ﷺ пайгъамбар яз кьабулуни жуьреба-жуьре жемятрин арада адан пайгъамбарвиликай хабар раиж хьун патал важиблу роль къугъвана.
Кьуд лагьай вакъиа
Сад лагьай гьижра. Хашпарайри Мугьаммад Пайгъамбардиз ﷺ куьмек гунин виридалайни машгьур чешнейрикай сад – им Абиссиниядин (гилан Эфиопиядин) гьаким – Негус тIвар алай пачагьди мусурманар хуьн ва абуруз куьмек гунин дуьшуьш я. Меккада Исламдикай вязер ийиз гатIумайдалай кьулухъ сифте мусурманар бутпересрин патай инсафсузвилелди хурук кутунал дуьшьуш хьана. Чпин иман ва вичин терефдаррин чанар хуьн патал, Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ мусурманрин десте хашпарайрин пачагь Негуса гьакимвалзавай уьлкведиз ракъурна.
Негуса, катайбур язух атана, кьабулна ва абуруз яшамиш жедай чка гана. Меккадин бутпересар чпив мусурманар вахкун истемишиз Абиссиниядиз атайла, Негуса катайбурувай чпивай аниз атунин себеб хабар кьуна. Абурукай сад Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ имидин гада Жафар ибн Абу ТIалиб тир. Ада Пак Къуръандай Михьи Мариядикай (Марьямакай) аятар кIелна, чпин имандин асул манадикай ахъайна. И гафар ван хьайила, Негуса лагьана: «Ибур чна Иисусакай лугьузвай гьа са гафар я». Ада катайбур вахкудач лагьана ва гьатта абуруз пулуналди куьмек теклифна.
И агьвалат динрин арада ислягьвал ва сада-садаз куьмек гунин лишан хьана. Негуса къалурна, иман гьикI кIанивилел ва адалатлувилел бинеламиш хьун лазим ятIа, къалмакъалдал ва душманвилел ваъ.
Аллагь Сад хьун: адалатлувал ва дипломатия
Мугьаммад Пайгъамбардиз ﷺ куьмек гайи хашпараяр Сад Тир Аллагьдиз ибадатзавай вири динрин бинеда авай фикирри гьевеслу авунвай: Сад Тир Аллагьдихъ инанмиш хьун, адалатлу жез алахъун ва мукьвабурун къайгъу чIугун. Мугьаммад Пайгъамбарди ﷺ гьамиша Исламди Аврааман (Ибрагьиман), Моисеян (Мусадин), Иисусан (Исадин) ва Аллагьдин ﷻ маса пайгъамбаррин къайдаяр давамарзавайди къейд ийизвай ва инсанриз и вири чIехи пайгъамбаррин весийрин рекье аваз финиз эвер гузвай.
Гилан вахтунин тарс: сада-садаз гьуьрмет авун ва санал кIвалахун
Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ ва хашпарайрин арада хьайи алакъайрин тарихди чаз важиблу тарс гузва: халис дин къалмакъалдин чешме хьун лазим туш, ада сад-садан гъавурда акьаз ва санал кар тухуз куьмек гана кIанда. Къе, дуьнья терроризмдихъ, инсандин ихтияррал ва азадвилерал сергьят эцигунихъ (дискриминация) ва ихтибар тавунихъ галаз дуьшуьш жезвайла, алатай девирдин чешнеяр рикIел хкун важиблу я: гьар жуьредин динрин векилар виридан хушбахтвал патал са гафунал къвезвай.
Хашпарайри Мугьаммад Пайгъамбардиз ﷺ гайи куьмек лап ачух чешне хьана, гьикI гьар жуьредин динрин инсанривай санал ислягьвал ва адалатлувал туькIуьриз жедатIа. И вакъиайри чи рикIел хкизва хьи, иман кIанивилел, язух чIугунал ва сада-садаз гьуьрмет авунал бинеламиш хьун лазим тирди. Абуру гьакIни чаз къалурзава хьи, сад-садахъ галаз рахун ва санал кар тухун мумкин я, эгер чна виридаз талукь тир къиметлу затIариз фикир гуз хьайитIа, тафаватлувилериз ваъ.
