Дагъустандин пуд имамдикай куьруь кьиса
Дагъустандин пуд имамдикай куьруь кьиса
эвел алатай нумрайра ава
Зандак тIвар алай чкадин патарив Шамилни Юнус амайбурухъай галатна. Абуруз векье ксанвай са яшлу бичинчи (векь ядайди) акуна. Абур адан патав фейила, ам, абурун рахунин ван атана, ахварай аватна ва къарагъна. Шамила Юнусавай адаз гудай недай затI авани лагьана, хабар кьуна. Юнуса гьерен ругунвай хурун як акъудна ва адав вугана.
Ада абурувай имамдикай хабарар кьаз гатIумна. Ам ахтармишун патал, имамди жаваб гана: «Ам яна кьена». И хабарди кьуьзуь кас гзаф пашманарна. На лугьуди кьенвай хцин буба хьиз, ам, вич-вичикай хкатайди хьиз, чилел ярх хьана. Шамилани Юнуса рехъ давамарна. Абурулай гуьгъуьниз имамдин амай юлдашарни агакьайла, а кьуьзуьда абурувайни имамдикай хабар кьуна. Абуру Шамилал чан алама ва ам чпелай вилик инлай фейибурукай сад я лагьана. ИкI лагьайла, ада гару хьиз адан гуьгъуьниз чукурна. Ацукьнавай имамдин патав катна атана, ада аялди хьиз Шамилан метIерал кьил эцигна ва генани кIевиз шехьна.
Ихтибарвал алукIнавай имам, вич вири адалатлу инсанри виниз акъуднавай, вирида, ам гьалтайбуру, адакай ван хьайибуру, мусурманри ва имансузри, вири халкьари, дустари ва душманри, ва, я гьабурукай, я муькуьбурукай туширбуруни; Женнетдин чилихъ галаз кьадайвал халкьнавай инсан, вичиз Аллагьдин Расулдин ﷺ варисри хъсан рехъ къалурдай ихтияр ганвай; Аллагьди ﷻ махсусдиз жигьад патал халкьнавай регьбер; адетар кьабул тавур Шариатдин имам; Исламдин ракьун пару; дуьньядин гьакимри кьакьан къимет ганвай, вичин викIегьвал вири дуьньяда машгьур тир игит, - чаз вакай лугьудай мад са затI кьванни амани?!
Кьуьзуь кас чIурал туна, абур нянин ва йифен кпIарин арада Таттахирдал агакьна. Ана абур, агьалийрин мугьманпересвиликай менфят къачуз, пуд югъ хьана. Абурукай сада, эгер вичиз Ахульгодай чан аламаз хтай имам акуртIа, жунгав тукIвада лагьана незуьр авур, абуруз вичиз мугьмандиз эверна. Ада жунгав тукIуна ва вири жемят кIватIна. ГьакI чIехи гьуьрметдивди имам кьабулна.
Ахпа имам мад рекье гьатна ва Баянида акъвазна, ана адаз Мугьаммадшафи тIвар алай хва хьана. Им Ражаб вацран 21-югъ тир. Гьана имамди вичин хцелай гьерер тукIуна акьикь гана. Вири жемятди имамдизни адан юлдашриз гьуьрметар ийизвай. Абуруз чухсагъул лагьана, Шамиль Веденодиз фена. Ам Веденодиз агакьайла, Шабан варз алукьнавай. Имамди, гила вуч ийидатIа, къарар акъудун патал, мешвера кIватIна. Хизан Веденода туна, ам юлдашарни галаз элкъвена къваларив гвай чкайриз килигиз фена. Ада Гарашкити (ва я Арасти) хкяна ва гьана яшамиш жез ацукьун кьетIна. Веденодай вичин хизан хкун патал Шамила вичин мукьва хванахва Шабан ракъурна. Шабан вацран сифте цIуд йиф алатайла, имамдин хизан адан патав хтана. Адалай кьулухъ, имам къулай ва хатасуз чкада туна, абур чпин кIвалериз хъфена. Адахъ галаз анжах муьжуьд кас акъвазна: Чиркейдай тир Шамилан дуст Юнус, адан куьмекчи Салигь, Худанатан хва Мугьаммад, Гимбат, Биляди, Балахунидай тир Муса, Арадерихдай тир Муртазаали ва Нурали.
Гуьгъуьнлай къвезвай вакъиайрикай ихтилат яргъиди жеда, гьавиляй Ахульгодал хквен.
Даргодай тир Жаватхан ва викIегь Шуайб (къуй Аллагь ﷻ абурулай рази хьурай) имамдихъ галаз акъвазна ва Ислам патал гзаф зегьмет чIугуна. Имамдиз кьушун кIватIун патал, абуру гзаф къуватар эцигна. Нетижада Ичкерияда кьуд округ арадал гъана. Абурукай гьар сада дирибаш сердерар туна. Кихи округда сердер Ахбердидин хва Мугьаммадакай хьана, Шали-Гермечик округда сердервал Жаватханал ихтибарна. Шеки округ Шуайбал ихтибарна, Авух округ лагьайтIа, масанай куьч хьанвай Гьажи Ташавал тапшурмишна.
Шамилан адалатлу къайдади вичин бегьер гана, гзаф кьадар инсанар адан гуьгъуьниз фена. Халкьдиз адалатлу имам кIан хьана, амма, виринра хьиз, душманвал ийидайбурни бес жезвай. Чечняда къайда туна, Шамиль Дагъустандиз хтана. Ам, инсанар Шариатдин гъавурда тваз, гзаф хуьрериз фена. Зубутли хуьруьн са пай агьалияр имамдиз акси яз экъечIна. Чиркейдай тир Амирхан, Андидай тир Мамадхан са патахъай ва Шамиль муькуь патахъай хуьруьз гьахьна ва ана къайда туна. Ахпа Шамиль муьруьдарни галаз Чиркейдин дагъдал хкаж хьана. Чиркейдин агьалийри Миккиласул кул`а лугьудай чкадал чIехи межлис авуна. Гзаф гьуьжетар авурдалай кьулухъ вирида имам кьабулна.
Адалай кьулухъ имам гьа чиркейвияр ва амай вири муьруьдар галаз Ишкаталадиз фена ва гьанани лазим къайда тайинарна. Анай абур дуьз Эрпелидиз фена, Уллубиян кIвализ цIай яна, ва а кардиз себебарни бес кьадар авай. Ахпа имам Гельбахдиз ва Янгиюртдиз фена, адалай кьулухъ, цIар илитIна, элкъвена дагълариз хтана. Чиркейдай ва Каранайдай тир муьруьдар ада вичин хайи хуьруьз ракъурна, вич лагьайтIа, амайбур галаз Ашильтадиз фена. Анай имам Ахульгодал хкаж хьана.
Ахульгодал кьейи вичин паб Жавгьаратан кьисметди Шамилаз кIевиз таъсир авуна. Са касди адаз Жавгьарат кьейи чка къалурна, анай ци адан беден маса чкадиз тухванвай. Гьакъикъи шагьид, ам лилдин къатуни кIевнавай ва Женнетдин гьуьри-пери хьиз, на лугьуди адал чан ала, ярх хьанвай. Адан беден ва парталар гьич дегиш хьанвачир, гьатта пIузарарни, чан алай инсандин хьиз, кьеженвай. Чан алай Жавгьаратаз, адан беденда руьгь амачиртIани, Женнетдин багъдиз ухшар авай сур эгъуьнна. ГьикI Аллагьдин ﷻ Аслан Алиди Гьасананни Гьусейнан диде кучукнатIа, гьакI имамдини Саидан диде Ахульгодал кучукна.
Пачагьдин кьушундиз Ахульгодал гзаф телефвилер хьана. Вири къанни цIипуд агъзурни са аскер кьена. Шамилан муьруьдри са юкъуз вад агъзур аскер кьейи дуьшуьшни хьана. Лугьузва хьи, са женгина анжах са генерални кьве аскер къутармиш хьана, амайбур вири кьена.
Имамдин женгинин юлдашрикай Ахульгодал пуд виш касдилай артух кьена. Абурукай бязибурун тIварар рикIел хкин, вучиз лагьайтIа виридан тIварар кьадай мумкинвал авач. Жегьил чиркатинвияр, алимар ва башчияр, абурун жергедай яз Муртазаалини, виридалайни вилик шагьидар яз кьена. ГьакIни Ахульгодал алим ва мугьажир Сурхай аль-Кулавиййя ва Хунзахдай тир Алибег аламукьна. Имамдин ими – алим Батирхан, Мачада хуьряй тир мухлис ва мубарак Муртазаали, Ирганайдай тир уьтквем Мугьаммадсултан ва Согъратлдай тир Кокав Умар – абурун вилерни Ахульгодал акьал хьана. Ирганайдай тир Балаян хва дирибаш Мугьаммад, са юкъуз виш кафир кьейи, Арикдай тир Гьусайн ва Аргванидай тир Хан-Акаян хва Мугьаммад – Ахульгодал аламукьай игитар я. Чиркатадай тир викIегь алим, гзаф къуватлу Хизи, Балахунидай тир Усман, имам Гъази-Мугьаммадан вахан хва жегьил алим Мугьаммадни Ахульгодал телеф хьана. Арадерихдай тир Уца, Харахидай тир Алихан, Оротадай тир Са`ду, Аликан хва Гьусайн, Оркачидай тир Муртазадин хва Мугьаммад, имамдин хуьряй тир Ибрагьим аль-Гьусайни, имамдин дуст, къайда тунин рекьяй чIехиди, зигьин авай хцин буба – уьтквем Муртаза, Хотода хуьряй тир Мугьаммадамин – ибур вири Ахульгодал телеф хьанвай шагьидар я.
Имамдихъ галаз санал Ислам патал дяве авурбуруз, кучукайбуруз, кучук тавуна амукьайбуруз, гьакъикъи шагьидриз, Шариат патал кIевиз чIугур чIулар гъуьргъуь тавурбуруз, Ислам пулунихъ маса тагайбуруз, девлетди алдатмиш тавурбуруз, Раббидик ﷻ умуд кутуна жуьрэтлувал къалурайбуруз, Ахульго хуьдайла гуьллейрин хура хур эцигайбуруз – баркаллу уьтквем рухвайриз Женнет къазанмишунай мубарак ийин!
Имам муьруьдар галаз Ахульгодилай хъфейла, хъфиз тахьана амукьай итимар, дишегьлияр ва аялар есирда кьуна. Абурун кьадар ругуд вишелай ирид вишел кьван авай.
Жавгьарат кучукна, имам дустарни галаз вичин бубадин хуьруьз фена. Шамиль аниз агакьайла, абурал бейхабардиз душманри вегьена. Ягъунар хьана ва ана Унцукулдай тир ТIагьиракай шагьид хьана, къуй чунни адан берекатдик ва шафаатдик акатрай. Лугьузва хьи, ТIагьиран дидеди, къуй адаз Женнет кьисмет хьурай, ам кьенваз акурла, са нагъвни авадарнач ва «Аллагьди ﷻ ваз кIанзавай затI гунал зун рази я» лагьана, Аллагьдиз ﷻ шукур гъана. Къуй Аллагьди ﷻ чи чилел ихьтин сабур ва кIеви иман авай дидеярни рухваяр гзаф авурай. Къуй Аллагьди ﷻ Дагъустанда гьакъикъи алимрин кьадар артухаррай, абуру диндин сергьятар вилин нини хьиз хуьдайвал! Къуй чаз гьакъикъи, чпиз Аллагьдиз ﷻ ибадат ийиз кIанзавай ва дяве-шулугърихъ эвер тагузвай суфияр тербияламишун куьтягь тахьурай. Къуй Аллагьди ﷻ чун духтурривай сагъар тежедай азаррикай хуьрай! Къуй Аллагьди ﷻ чакай са касни чи ата-бубаяр алай гьакъикъи рекьелай алуд тавурай. Къуй чаз насигьатар кьабул тийидай несилар тахьурай. Къуй виртIедик кьел акадарзавайбуруз акьул атурай. Къуй Виридалайни Арифдарда чаз рикIин сидкьидай туба ийиз куьмек гурай. Я Аллагь ﷻ, къуй инсанри Ви КIанидан Шариат хкярай. Къуй Аллагьди ﷻ чун Пайгъамбардин ﷺ Суннадал чан хкидайбурукай авурай ва къуй Аллагьди ﷻ чун эхир замандин бедбахтвилерикай ва дяве-шулугърикай хуьрай! Къуй Аллагьди ﷻ дяве-шулугъар къати ийизвай инсанар масанихъ алудрай. Къуй душманвал твазвайбурун крар патал хъсан шартIар тахьурай. Къуй кацериз кIвалин кьифер кьадай мумкинвал хьурай. Къуй гъилер ивидай хьанвайбуруз абур михьдай ксар жагъун тавурай!
И дуьнья гзаф крар акунвай лешиниз ухшар я, ам кIанзавайбур лагьайтIа, гьа леш незвай – кицIериз. ГьакIни ам кIан квачир океандиз ухшар я, аниз гьахьайди анай акъат хъийин тийидай.
КьатI ама.
