Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ важиблу гьадисар
Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ важиблу гьадисар
1. Абу Гьурайради лагьана: «Са сеферда Пайгъамбар ﷺ кIватI хьанвай инсанрихъ галаз рахадайла, адан патав са бедеви атана ва жузуна: «А Сят мус алукьда?» Аллагьдин Расулди ﷺ адаз жаваб тагана ихтилат давамарна ва бязи инсанри лагьана: «Адаз бедевиди лагьай гафарин ван хьана, амма адаз абур бегенмиш хьанач».
Масабуру лагьана: «Ваъ, адаз ван хьанач». Ихтилат куьтягьайла, Пайгъамбарди ﷺ хабар кьуна: «Сятиникай жузазвайди гьинава?» Бедевиди эверуниз жаваб гана: «Зун инал ала, я Аллагьдин Расул ﷺ». А чIавуз ада жузуна: «Хуьз вугай (аманат) шей терг авурла, гьа чIавуз а Сят алукьун гуьзлемиша». (И дуьшуьшда «хуьз вугай» гафари Шариатдин чирвилер къалурзава, абур хвена ва несилрилай несилрал агакьарун лазим я, им инсанривай тайин тир Аллагьдин ﷻ эмирар тамамарун ва Ада къадагъа авунвай краривай яргъа хьун истемишзавай, Ислам хуьнин себеб жеда. Аль-Бухариди гъанвай маса гьадисда хабар гузвайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «И Сят алукьунин лишанрикай сад ам жеда хьи, чирвилер виридалайни гъвечIибурувай жагъуриз башламишда». АкI хьайила, санлай къачурла ихтилат гьакъикъи чирвилер квахьуникай ва авамвал раиж хьуникай физва). Бедевиди хабар кьуна: «Ам гьикI терг ийида кьван?» Пайгъамбарди ﷺ жаваб гана: «АкI жеда, эгер а кар (яни, чирвал хуьн) лайихсузбурал тапшурмишайтIа, ва гьа чIавуз а Сят алукьун гуьзлемишайтIа жеда!» (Аль-Бухари).
- Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Имамри квехъ галаз кпIар ийизва ва абуру вири дуьз ийидайла (ина тайин авунвай вахтунда ферз кпIар авуникай ва адан вири паяр дуьз авуникай ихтилат физва) суваб квез жеда (и гьадисдин маса жуьреда хабар гузвайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «…ва эгер абуру вири дуьз ийиз хьайитIа, суваб квезни жеда гьабурузни…»), нагагь абур гъалатI жез хьайитIа, квез гьикI хьайитIани суваб жеда, амма им абуруз акси яз элкъведа. (Эгер имамди къастунай са затI дуьз тавуртIа, адаз гунагь жеда. Нагагь имамди хатадай, адан капI гьакъикъи туширди ийидай хьтин са затI авуртIа, ада ам цIийи кьилелай хъувун лазим я, амма им адан гуьгъуьна авайбурун капI гьакъикъи туширди хьана лагьай чIал туш. Кьвед лагьай дуьшуьшда маса жуьредин таржума артух кьадайди жедай: «…квез гьикI хьайитIани суваб жеда, амма абуру капI цIийи кьилелай хъувун герек къведа») (Аль-Бухари).
- Хабар гузвайвал, Аллагь Тааладин гафарикай: «Куьн инсанрин умматрикай виридалайни хъсанбур я…» («Аль-Имран» сура, 110-аят), - Абу Гьурайради лагьана: «Инсанар патал виридалайни хъсанбур абур жеда хьи, ни абур Исламдихъ агалтдайвал гарданра зунжурар аваз гъайитIа» (Ина Абу Гьурайрадиз и гафар Пайгъамбардивай ﷺ ван хьанвайди фикирда ава) (Аль-Бухари).
- Абу Гьурайради агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Зунжурра аваз (Ина мусурманри дяведа есирда кьур ва зунжурра тур инсанар фикирда ава. Абур есирда гьатун гележегда абур Ислам дуьз дин тирдахъ инанмиш хьунин ва чпин ашкъидалди гьа дин кьабулунин ва эхиратда абуруз Женнетдиз фидай ихтияр хьунин себеб жеда.) Женнетдиз фидай инсанрал Аллагь тажуб жеда (яни, чIехи пишкешди гуьзлемишзавай инсанрилай Аллагь ﷻ лап рази жеда)» (Аль-Бухари).
Им лагьай чIал я хьи, абур есирда гьатда ва зунжурра твада, ахпа Ислам кьабулда ва Женнетдиз фида.
- Абу Гьурайради агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Аллагьдиз ﷻ шегьерра виридалайни кIанзавай чкаяр ана авай мискIинар я, виридалайни такIанбур лагьайтIа – абурун базарар (себеб ам я хьи, са патахъай базарра инсанри гзаф вахтара сада-сад алдатмишзава, файдачивилел машгъул жезва ва маса кутуг тавур крар ийизва, муькуь патахъай – Аллагь ﷻ виридалайни тIимил рикIел гъизва)» (Муслим).
- Сальман аль-Фарисиди лагьана: «Эгер жез хьайитIа, са чIавузни базардиз сифте гьахьзавайбурукай ва анай эхирдай экъечIзавайбурукай жемир, вучиз лагьайтIа базарда шейтIанди вичин женгер тухузва (яни, ана шейтIанди инсанрикай тир вичин дустарив къадагъа крар виридалайни гзаф ийиз тазва) ва ана ада вичин пайдах акIурзава» (Муслим).
И гьадис вичин «Сагьигьда» аль-Барканидини гъизва. Ана, Сальманан гафарай, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Базардиз сифте гьахьзавайбурукайни жемир, анай эхирдай экъечIзавайбурукайни, вучиз лагьайтIа ана шейтIанди какаяр хазва ва вичин шарагар ахъайзава (им метафора хьиз (тешпигь патал) ишлемишнава, яни базар – им шейтIандиз кIандай крар жезвай чка я)».
- Асим аль-Агьваляди агакьарайвал, Абдуллагь бин Саржиса лагьана: «Садра за Аллагьдин Расулдиз ﷺ лагьана: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, Аллагьди ﷻ валай гъил къачурай!» Ада заз лагьана: «Валайни!»
Асима лагьана: «За Абдуллагьаз лагьана: «ГьакI Аллагьдин Расулди ﷺ Аллагьдивай ﷻ валай гъил къачун тIалабнани?» Ада лагьана: «Эхь, валайни». Ахпа ада икI лугьузвай аят кIелна: «…ва жуван гунагьдилай гъил къачун тIалаб, ва иман гъанвай итимрилайни дишегьлийрилай гъил къачун тIалаб» («Мугьаммад» сура, 19-аят)» (Муслим).
- Абу Масуд аль-Ансариди агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Гьакъикъатда, сад лагьай пайгъамбарвилин гафарикай (маса гафаралди, Мугьаммадал ﷺ къведалди авай пайгъамбаррин гафарикай) инсанрал ихьтинбур агакьна: эгер вуна регъуьвал гьиссзавачтIа, ваз вуч кIандатIа, гьам ая (Баянра къалурзава хьи, и гафарин гъавурда гьи кар хьайитIани ийидай ихтияр авайди хьиз акьаз жеда, нагагь инсанди Аллагьдин ﷻ ва маса инсанрин вилик регъуьвал гьиссзавачтIа. Маса патахъай, и гафарин гъавурда къурху кутазвай гафарин гъавурда хьиз акьуртIани жезва: эгер ваз регъуьвал авачтIа, вавай ваз кIандай крар авуртIа жеда, амма ахпа Аллагьди ﷻ ваз вири эвез хъийида) (Аль-Бухари).
- Ибн Масуда агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Дувандин юкъуз сифте нубатда иви экъичунихъ галаз алакъалу тир инсанрин арада къарар акъудда (маса гафаралди, сифте нубатда Аллагьди ﷻ инсанар яна кьейибурун ва абуру вуж кьенатIа, гьабурун патахъай къарар акъудда)» (Аль-Бухари, Муслим).
- Аишади агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Малаикар нурдикай халкьна, чинерар – михьи цIукай («Ар-Рагьман» сура, 15-аят. Яни гум галачир цIукай), Адам лагьайтIа – квез лагьанвайдакай (Ина фикирда авайди Къуръандин икI лагьанвай аят я: «Чна куьн накьвадикай халкьна ва Чна куьн гьаниз элкъвена хкида, ва анай Чна куьн мад сеферда ахкъуд хъийида» («ТIа гьа» сура, 55-аят)) (Муслим).
- Аишади лагьана: «Пайгъамбардин ﷺ къилих Къуръан тир (яни Пайгъамбардин ﷺ къилихдин ерияр Къуръандин вири тайинвилерихъ галаз тамамвилелди кьазвай) (Муслим).
- Аишади лагьана: «Садра Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Аллагьдиз ﷻ а касдихъ галаз гуьруьшмиш жез кIанзава, низ Аллагьдихъ ﷻ галаз гуьруьшмиш жез кIанзаватIа ва а касдихъ галаз гуьруьшмиш жез кIанзавач, низ Адахъ галаз гуьруьшмиш жез кIанзавачтIа». За лагьана: «Я Аллагьдин Расул ﷺ, ви фикирда кьиникь такIан хьун авани? Амма чакай садазни ам кIанзавач эхир!» Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Кар ана авач, ам ана ава хьи, иман гъанвай касдиз Аллагьдин ﷻ регьимдикай, Адан хъсанвиликай ва Адан Женнетдикай шад хабар атайла, адаз Аллагьдихъ ﷻ галаз гуьруьшмиш жез кIан жезва (ина ихтилат рекьидалди тIимил вахт амаз ада авур хъсан крарай Аллагьди ﷻ адаз гьазурнавай пишкешрикай шад хабар къвезвай иман гъанвай инсандикай физва), Аллагьдиз ﷻ лагьайтIа, адахъ галаз гуьруьшмиш жез кIан жезва (маса гафаралди, Аллагьди ﷻ ахьтин инсандиз Вичин хъсанвал къалурзава). Имансуздиз талукь яз лагьайтIа, гьакъикъатда, Аллагьди ﷻ гудай азабрикай ва Аллагьдин ﷻ ажугъдикай адаз хабар атайла, Аллагьдихъ ﷻ галаз гуьруьшмиш жез адаз такIан жезва ва гьакI Аллагьдизни ﷻ адахъ галаз гуьруьшмиш жез такIан жезва (Муслим).
