Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ 10 важиблу гьадис
Мугьаммад Пайгъамбардин ﷺ 10 важиблу гьадис
1. Амр бин аль-Аса агакьарайвал, адаз ван хьана, Аллагьдин Расулди ﷺ икI лугьуз: «Эгер къазиди вичи-вичиз масадалай аслу тушир къарар акъудайтIа (ина ихтилат ижтигьаддикай физва, яни арадал атай суалриз Къуръандини Суннади тайин жаваб тагудайла, вичи-вичиз къарар жагъурдай чIавуз диндин чешмеяр ишлемишиз ва абурун мана ачухариз алакьуникай) ва адан къарар дуьзди (маса гафаралди, Аллагьдин ﷻ ва Адан Пайгъамбардин ﷺ къарардихъ галаз кьадайди) хьайитIа, адаз кьве суваб къвезва, эгер ада вичи-вичиз къарар акъудайтIа ва гъалатI хьайитIа, адаз са суваб къведа (Аль-Бухари, Муслим).
- Аишади агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Ифин Жегьеннем гьяркьуь (гужлу) хьайила арадал къвезва, ам целди къура (Аль-Бухари, Муслим).
- Аишади агакьарайвал, Пайгъамбарди ﷺ лагьана: «Сив хвена кIанзавай кас кьейила, къуй адан паталай адан мукьвабурукай сада сив хуьрай (И дуьшуьшда ихтилат ферз тир сив хуьникай физва, ам кьенвайда ахъаяй гьар са сивяй кесибриз са мудд недай затIар гуналди дегишариз жеда) (Аль-Бухари, Муслим).
И тегьерда, и гьадисдихъ галаз кьурвал, сив хуьн ферз тир кьенвай касдин паталай сив хуьдай ихтияр ава. Мукьвадаз талукь яз лагьайтIа, ина фикирда гьикI варисар аватIа, гьакI варисар туширбурни ава.
- Авф бин Малик бин атI-ТIуфайла агакьарайвал, Аишади вичин шейэр (Пайгъамбардин ﷺ вири папариз хьиз, Аишадизни халифди гьар йисуз тайин кьадар пул гузвай) маса гунин ва я багъиш авунин патахъай Абдуллагь бин аз-Зубайра лагьай ихьтин гафар Аишадал агакьарна: «За Аллагьдал ﷻ кьин кьазва, я ада а кар авун акъвазарда, я за адаз манийвал ийида!» И гафар ван хьайила, ада жузуна: «Ада дугъриданни гьакI лагьанани?» Инсанри лагьана: «Эхь». А чIавуз ада кIевиз лагьана: «АкI ятIа, за Аллагьдиз ﷻ незуьр ийизва, са чIавузни Ибн аз-Зубайрахъ галаз рахан хъийидач лагьана!» И саягъда абурун араяр атIайдалай кьулухъ гзаф вахт алатайла, Ибн аз-Зубайра инсанривай тIалабиз хьана абуру адан вилик вичин тереф хуьдайвал (маса гафаралди, Абдуллагь ибн аз-Зубайра Аишадихъ галаз меслят хъжедай мумкинвал жагъуриз хьана), амма ада лугьузвай: «Ваъ, за Аллагьдал ﷻ кьин кьазва, за са чIавузни адан тереф хуьн кьабулдач ва жува хиве кьунвай кар чIурдач!» Гзаф алахъунрилай кьулухъ Ибн аз-Зубайра аль-Мисвару бин Магьрамаз ва Абд ар-Рагьман бин аль-Асвад бин Абд Ягъусаз лагьана: «За квез Аллагьдалди ﷻ минетзава зун Аишадин патав тухудайвал, вучиз лагьайтIа, гьакъикъатда, адаз ихтияр авач уьмуьрлух захъ галаз араяр атIудай!» А чIавуз аль-Мисвара ва Абд ар-Рагьмана ам чпихъ галаз тухвана, ва Аишадин кIвализ гьахьдай ихтияр къачудайла, лагьана: «Ассаламу алайкум ва рагьматуллагьи ва баракатугьу, чаз къведай ихтияр авани?» Аишади лагьана: «Ша». Абуру хабар кьуна: «Чун вири?» Ада лагьана: «Эхь, вири ша», - абурухъ Ибн аз-Зубайр галайди чин тийиз. Абур кIвализ гьахьайла Ибн аз-Зубайр пердедихъ фена (Абдуллагь бин аз-Зубайр Аишадин хайи вах Асмадин хва тир), Аишадин гардан кьуна ва шехьиз вичелай гъил къачун тIалабиз хьана. Аль-Мисварани Абд ар-Рагьманани ам Ибн аз-Зубайрахъ галаз рахан хъийидайвал ва адан багъишламишунар кьабулдайвал тIалабиз хьана. Абуру лагьана: «Ваз чизва хьи, Пайгъамбарди ﷺ мусурманриз садаз-садахъ галаз араяр атIун къадагъа авунвайди ва мусурмандиз вичин стхадивай пуд йикъалай гзаф къакъатдай ихтияр авачирди!» Абуру адаз гзаф сеферра а къадагъадикай ва ам чIурун гунагь тирдакай лагьайдалай кьулухъ, ада абурун рикIел вичи авур незуьр хкиз, шехьиз хьана ва лагьана: «Гьакъикъатда, за ахьтин незуьр авуна хьи, ам чIурайлани гунагь жезва!» Амма абур Аиша рекьив гъиз акьван чIавалди алахъна хьи, та ам Ибн аз-Зубайрахъ галаз рахаз башламишдалди ва ада вичин незуьр чIурунай гъил къачун патал, яхцIур лукI азадна. Гуьгъуьнлай адан рикIел вичин незуьр хтайла ам акьван кIевиз шехьдай хьи, ам кIевзавай шаршав накъварай кьежизвай (Аль-Бухари).
- Абу-ль-Фазль аль-Аббас бин Абд аль-МутIтIалиба лагьана: «За Аллагьдин Расулдихъ ﷺ галаз санал Хунайндин женгина иштиракна ва чун Абу Суфьян бин аль-Гьарис бин абд аль-МутIтIалибахъ галаз санал, гьич са камни къерехдихъ къекъечI тийиз, виринра адан гуьгъуьна жедай, Аллагьдин Расулдиз ﷺ талукь яз лагьайтIа, ам лацу къатирдал ацукьнавай. Мушрикрихъ галаз дяве башламишайла, мусурманар сифте катиз гатIумна, амма Аллагьдин Расулди ﷺ вичин къатир кафирар галай патахъ ракъуриз хьана, ва а чIавуз, къатир гзаф кIевиз кат тавун патал, за адан кьенерар кьунвай, Абу Суфьяна лагьайтIа, адан уьзенг кьунвай. А вахтунда Аллагьдин Расулди ﷺ гьарайна: «Я Аббас, тарцин кIаник кьин кьурбуруз зи патав эвера!» (Яни, аль-Худайбияда Пайгъамбардиз ﷺ «Аллагьдиз ﷻ кIандай кьин кьур» инсанар).
КIеви ван авай аль-Аббаса лагьана: «А чIавуз за лап кIевиз гьарайна: «Тарцин кIаник кьин кьурбур гьинава?» За Аллагьдал ﷻ кьин кьазва, зи ван хьайила, данайрихъ ялдай калер хьиз, абур зи патав атана ва гьарайна: «Ингье чун ви вилик ква, ингье чун ви вилик ква!» Ахпа абуру мад имансузрал гьужумна. Ансарриз талукь яз лагьайтIа, абуру сада-садаз кIевиз эверзавай: «Эй ансаррин жемят, эй ансаррин жемят!» Ахпа икI гьарайиз хьана: «Эй бану-ль-харис бин аль-хазраж!» (Яни, дяведиз анжах хазражитриз эверзавай инсанрин ванер къвез хьана). А вахтунда, вичин къатирдал ацукьнавай Аллагьдин Расул ﷺ, абурун женгиниз килигиз вилик алгъана ва лагьана: «Ингье халис дяве къати хьанвай вахт!» Ахпа Аллагьдин Расулди ﷺ са гъапа авай куьлуь къванер кIватIна ва абур кафиррин чинрал гадарна (Бадрдин женгиникай Къуръанда лагьанва: «Гадардайла вуна гадарнач, ам Аллагьди гадарна…» («Аль-Анфаль», 17), ва ахпа кIевиз лагьана: «За Мугьаммадан Раббидал ﷻ кьин кьазва, абур кукIварна!» Зун дяведиз килигиз хьана, ам виликдай хьиз давам жезвай (Ибн Аббасаз лугьуз кIанзава хьи, а вахтунда дяве ийизвайбурун къуватар барабар тир) ва, за Аллагьдал ﷻ кьин кьазва, ада кафиррал къванер гьалчнамазди, абурун къуват квахьиз гатIумна ва эхирни абур катна» (Муслим).
- Абу Гьурайради агакьарайвал, са сеферда Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Эй инсанар, гьакъикъатда, Аллагь ﷻ Хъсанди я ва Ада хъсандалай (яни вичи къазанмишай ва гьалал тир) гъейри са затIни кьабулзавач, ва, гьакъикъатда, Аллагьди ﷻ пайгъамбарриз вуч эмирнайтIа, иман гъанвайбурузни гьам эмирна, ва Аллагь Таалади лагьана: «Эй пайгъамбарар! Хъсанди неъ (яни гьалал тир ва квез бегенмиш тир шейэр неъ) ва хъсан крар ая» («Аль-Муъминун» сура, 51-аят). Аллагь Таалади гьакIни лагьана: «Эй иман гъанвайбур! Чна квез ганвай хъсандакай неъ…» («Аль-Бакъара» сура, 172-аят)».
Абу Гьурайради лагьана: «Ахпа Пайгъамбарди ﷺ руквади кьунвай, чIарар бачIах хьанвай, яргъалди рекье авай ва гъилер цавуз хкажна «Я Рабби!» тикрарзавай инсандикай (яни а касди Аллагьдивай ﷻ тIалабзавай) лагьана: «Амма адан тIуьн гьарамди я, ада хъвазвайдини гьарамди я, адан парталарни гьарамбур я ва адаз гъвечIи чIавуз гайи тIуьнни гьарамди тир, бес адан дуьадиз гьикI жаваб гуда кьван?!» (Муслим).
- Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Дувандин юкъуз Аллагь ﷻ пуд касдихъ галаз рахадач, абуруз килигдач ва абур михьдач ва абуруз азаб гудай жаза гьазурнава. Абур пуд – явавал квай къужа, тапарардай гьаким ва такабурлу кесиб» (Муслим).
- Абу Гьурайради агакьарайвал, Аллагьдин Расулди ﷺ лагьана: «Сайхан ва Жайхан (Бязи баян гузвайбуру гьисабзавайвал, Сайхан ва Жайхан им Сайхун ва Жайхун я (Сырдарья ва Амударья вацIарин араб тIварар), имам Нававидиз талукь яз лагьайтIа, ада гьисабзавайвал, ихтилат маса вацIарикай физва), Евфрат ва Нил – и вири вацIар Женнетдин вацIарикай я» (Муслим).
- Абу Гьурайради лагьана: «Садра Аллагьдин Расулди ﷺ зи гъил кьуна, лагьана: «Аллагьди ﷻ Чил киш юкъуз яратмишна ва Ада анал дагълар гьяд юкъуз яратмишна, ва Ада тарар ислен юкъуз яратмишна, ва Ада вири пис затIар саласа юкъуз яратмишна, ва Ада экв арбе юкъуз яратмишна, ва Ада Чилел гьайванар чукIурна хемис юкъуз, ва Ада Адам яратмишна жуьмя юкъуз рагъдандин вахтунда ва ам рагъдандин вахтунин ва йифен арада авай, йикъан эхиримжи паюна яратмишай эхиримжи шей хьана» (Муслим).
- Абу Сулайман Халид бин аль-Валида лагьана: «Муътадин женгинин юкъуз (Муътадин женг 629-йисан августдиз ва я сентябрдиз аш-Шамдин кьибле патан сергьятрал кьиле фена. А женгина мусурманрин гъвечIи десте са шумуд йикъан къене чпелай гзаф кьадарра артух авай византийвийрин хура акъвазуниз мажбур хьанвай, ахпа кьулухъ чIугуна ва Мединадиз хтана) зи гъиле кIуьд гапур хана ва Йемендин гапурдилай гъейри зи гъиле са затIни амачир» (Аль-Бухари).
