Мурт улкуси зубари?
ИшбархIи наб лебилра халкьлис пайда бихуси анцIбукьличила гьанбушес дигулра: Китайлизиб адамтани лабораториялизиб биштIаси берхIи алкахъун ва ил 17 минут бузахъес имканбакIиб. Физикуни-ядерщикунала ил халаси баркьуди саби. Иличибли имканбикIур таманхIебируси энергия бедлугуси секIал дакIубарес.
Атомный электростанциялизиб атомти тIутIудирути сари, термоядерныйлизир биалли цахIнадиркути. КIиибил журали бузуси нушала БерхIи ва цархIилти урми. Миллиардуни дусми дузули сари зубарти ванадеш ва шала лугули. Илдазиб бетурхусигъуна баркьуди ванзаличиб дебали биштIаси кьадарлизиб тикрарбарес багьандан бузути саби дунъяла улкнала гIялимтира. Ил жура, ядерщикунала гъай хIясибли, атомныйличиб урехиагарсира саби. Амма, гьачамлис гIялимтани арзес хIебирути дахъал диргаладулхъути секIал лер.
Нушала ванзаличиб зубарила гравитация тикрарбарес хIейрар. Ил багьандан ишаб секIал яра дебали гъяжбарес хIяжатли саби, яра берхIиличиб чуйналра-сера имцIали буцIарбарес. Ил барес вирули ахIен, сенкIун ил журала буцIардешли сегъуна-дигара ваяхI, бацIахъили беткайхъахъули саби. Советский Союзлизиб пикрибарибсири «токамак» бикIуси реактор, суненира катушкуни пайдаладарили, магнитла майдан (поле) акIахъубли, илизиб вещество бихIуси. БегIлара халаси ил журала реактор лерилра пачалихъуни цадиубли, Францияла улкализиб бирули саби.
БекIлибиуси пикри саби гIялимтала «термоядерный зажигание» абхьес. ЦархIилван буралли, водородла изатоп ванабарес белгъуси энергия алкIусиличиб дакIубируси камли биахъес. Ил барес имканбакIалли, берхIилизибван сунела саби алкуси цIа дакIубирар. Сагаси реакторлизиб ил барес ва бахъхIи бузахъес имканбикIур ибси пикри лебси саби. Иличибли ил журала станцияби дирес ва дургIеси энергия алкIахъес имканбикIур. Гьанна лерти реактортазир хIялумцIлаби даимдиубли сари. ХIера, ца илгъуна реакторлизиб, сабира Китайла гIялимтани барибси «биштIаси берхIи» 17 минут бузахъес имканбакIиб.
Ил шайчибси дила пикри бурасли, дунъяличиб абилтIуси газ ва набт лерли, ил бурхахъути корпорацияби лерли, сагаси журала энергия сархути секIал гьамадли дакIухIедирар. Илди дакIудиалли, корпорациябас хайри агара. Лерти сархибдешуни дигIяндирули диэсра асубирар. ХутI адамтани жявлил балули саби, ил шайчир дахъал хIялумцIлабира дурадеркIибти сари. Никола Тесла (физик-электрик) викIусири, ванзаличиб хутIла вегIлис дигуси цIакь сархес ва илала кумекличил се-дигара барес вирар или, сунени ил барес вирнира чебаахъибсири. Гьанна сари машинаби чумал сягIят дузахъес вирути аккумуляторти дакIударибти.
Арц сархес бирути ва ил шайчиб давлачеббирути, чус цархIилтачила хIяжатдеш агарти адамти лебалцадхIи, прогресс бируси ахIен. Ил биахъес багьандан, илдас хайри биахъес хIяжатли саби. ХIердизирая, ишбархIи нушани пайдалабируси ва лебилра халкьлис манпагIятсили биэс хIяжатси газличиб давлачеббирути адамтачи. АбитIунси газ бурхахъес багьандан, даршани компанияби алкIахъули сари, илхIелира чули сегъуналра хIянчи хIебирути. Илдани чIянкIли кагъуртазир къулбасуни сари кадалтути…