бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Бадрула дергъ

Бадрула дергъ

Бадрула дергъ

Бусурмантани кьасбариб лерилра къуюби кIапIдарили чула мякьлабси цацун батес. Шинна къуюла мякьла гъамбиубти кьурайшитуни кабушибтири. Кьурайшитунала разведкали багьахъур бусурмантала гIяскар 300 - цад адамла биъни ва дяви бехIхIебихьахъес маслигIятбариб. Амма Абу Жагьльли дяви бирниличила багьахъур. ИлхIели кьурайшитуни къуюла мякьла башес ва бургъесбииб. БегI гьалав Асвад дуравхъунхIели иличи къаршили ХIямза дуравхъи ил кавшиб. ГIур УтIба ибну РабигIя сунела узи Шайба ва урши аль-Валидличил дуравхъи бусурманти дергълизи жибариб. Бусурмантала шайзибад ГIубайд ибну аль-Харис, ХIямза ва ГIяли дурабухъун.

 

ХIямзани цагьакIли Шайба кавшиб, ГIялини аль-Валид. ГIубайд ва ГIутIба цали ца бяхъибтири. ГIур илдани ГIутIба кавшили, ГIубайда бусурмантачи арукиб. Идбагли ﷺ буриб сунела хъарбаркь агарли чехIебулхъахъес. Кьурайшитунани алавбуцалли ургачил гьабяхъяхъес буриб ва чятирлизи ацIиб. Илав Абу Бакрцун леври. МухIяммад ﷺ гIуррара улгес вехIихьиб.

Бусурмантазивад бегI гьалав кавшибси Михджа сайри. ГIур дяв бемжур. Бусурмантала къяяназиб малаикунанира бегI гьалаб бутIакьяндеш дирули бургъутири. МухIяммадлис ﷺ Бану Гьашимла кьамлизибадти гужли дявлизи дураибти лебни багьурхIели, илди кабушахъес къадагъабарибсири. Къанчанас булгутала гьавкья ва Идбагла ﷺ бегIлара кьяркьси къаршикар Абу Жагьльли сунела урши Икримачил варх дергълизир бутIакьяндеш дирулри. Ил Бану Салима кьамлизивадси Муаз ибну ГIамрли варгиб ва байхъу кьяш чеббяхъиб. Икримали Муазла някъ чеббяхъиб. ГIур Абу Джагьль ГIябдулла ибну Масудлис чейиб. Абу Джагьльли Маккала манзил ГIябдулла дебаварили, гIязабверкIибсири ва хункIачил итусири. Илдани къантIси ихтилатбарили гIергъира Абу Джагьль мутIигIхIекIиб ва илис децIагахъести дуриб. ГIябдуллагьли илала бекI чеббяхъиб.

Дергълизиб бусурманти чедибикиб. Бадрула дергълизиб бутIакьяндеш дирути бусурмантас асхIяб аль-Бадр бикIутири. Лебил кабушибти кьурайшитунала кьаркьлуми Идбагли ﷺ къуюлизи игьахъес бурили илдачи дугьаизурсири. Илизи хьарбаибхIели илдани тIама бикьулив или, бусягIят бикьули саби ибсири.

Бусурмантала 314 адамлизибад 14 алхунтири, илдазибад 6 мугьажирти сабри, 8 – ансарти. Кьурайшитунала 1000 – лизибад 70 адам кабушибтири, илдицад ясирбуцибтири. Ясиртазибад душмандешла ва гьими-кьясла баркьудлумачил декIарбухъунти Укьба ибну Абу МугIайт ва ан-Надр ибну аль-Харис кабушибтири.

Калунти ясирти МухIяммад Идбагли ﷺ асхIябтачи хъарбариб ва илдачил гIяхIил бирахъес буриб. Ил хъарбаркь таманбарибсири. АсхIябтани саби чумиздагунани (мискинтала яшавлизи халдирути) букухIели илди кьацIли балхутири. Кьурайшитунала бургъантала кьукьяла гьавкьяли калунси Абу ГIязизли кьацI сасес урузкIули чарбирусири. Абу ГIязиз нешли 4 азир диргьам дедили ваткаахъибсири. Ясирти ургав ГIамр ибну Абу Суфьянра леври. Ил акьуватес илала дудеш Абу Суфьян багьа бедес кьабулхIейкиб.

 Ухънаси СагIд ибну аль-НугIман ислам дин кьабулбарили сунела уршиличил хIяж барес аркьухIели, Абу Суфьян чевхъи илди буцибтири. ИлхIели илала гъамти дугьабизурли МухIяммад Идбагличи ﷺ илди Абу Суфьянна уршилис барсбарибтири.

Къанчанас булгантани ясирти акьубатесли ца адамлис азир диргьамличирад авал азир диргьамличи бикайчи багьа бедили акьубатуртири. Багьа гIур бедесли баткаибтани гъай мархIебарибтири. ЦацабехIти Абу ГIазза ГIамргъунти бахъал биштIатачилти ва мискинти багьа агарли хьалли акьубатуртири.

 

(хьарахъуд бирар)

 

Наида Гъуруева

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Азгъинти дурхIначила

Муртрил сахаватси ва бузери дигуси хъубзара адам хIерирули уили сай. Илала азгъинти ва кьиркьирти дурхIни буили саби. ВебкIес гьалаб хъубзарли дурхIни сунечи жибарили сай ва пулан мерличибси хъуличиб кур буркъадалли, хазна бургидая или бурили сай. Хъубзара вебкIибмад, илала дурхIни ургубализи...


БекIлибиубси ва мягIничебси масъала

Нушала улкали гIергъити дусмазир хъалибарг мяхIкамбарес ва гIеббуцес багьандан дурадуркIути сагадешуни дебали дигести сари. Бахъал дурхIначилти халибаргунас дедлугути арц, пособиеби, нешдешла капитал ва цархIилтира кункдешуни лер.   ГIергъиси манзил нушала улкализир 31 хIукму кьабулдарили сари...


Имам аль-Байгьакьи

Абубакр ГIяхIмад ибну аль-ХIусейн ибну ГIяли ибну ГIябдуллагь ибну Муса аль-Хусравжирди аль-Хурасани, аль-Байгьакьи кьяйда валуси, акIубсири гьижрала 384 ибил дусла шягIбан базлизив, аль-Байгьакь мерла Хусравжирди шилизив. Аль-Байгьакь Нисабур (Нишапур) шагьарличибад гьарахъли ахIи мерлабиубсири,...


Имам Абу ХIамид аль-Гъазали

УчIанничи кагъар Урши, насихIят бурес гьамадси саби, амма ил кьабулбарес къиянбулхъан, сенахIенну ил кьутIкьусин кабилзан сунела хьуланас гьуни бедлугусилис, уркIилис къадагъаласи дигухIели. Хаслира багьуди касили хьалли нафслис гIелавад вашуси ва дунъялизи вархибси. Илала пикри хIясибли,...


Цахтони

ГIягIнидиркур: (4 порциялис) диъ – 500 гр; бурт (яра мацони) – 300 гр; хиви (грецкий) – 200 гр; кинза – 1 хала; укроп – 5 кьяли; итан жерши – 4 цула; хмели-сунели – 0,5 чяйла кьулса; зе, хIунтIена ва цIудара исиут – бизидеш...