бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Бадрула дергъ

Бадрула дергъ

Бадрула дергъ

Бусурмантани кьасбариб лерилра къуюби кIапIдарили чула мякьлабси цацун батес. Шинна къуюла мякьла гъамбиубти кьурайшитуни кабушибтири. Кьурайшитунала разведкали багьахъур бусурмантала гIяскар 300 - цад адамла биъни ва дяви бехIхIебихьахъес маслигIятбариб. Амма Абу Жагьльли дяви бирниличила багьахъур. ИлхIели кьурайшитуни къуюла мякьла башес ва бургъесбииб. БегI гьалав Асвад дуравхъунхIели иличи къаршили ХIямза дуравхъи ил кавшиб. ГIур УтIба ибну РабигIя сунела узи Шайба ва урши аль-Валидличил дуравхъи бусурманти дергълизи жибариб. Бусурмантала шайзибад ГIубайд ибну аль-Харис, ХIямза ва ГIяли дурабухъун.

 

ХIямзани цагьакIли Шайба кавшиб, ГIялини аль-Валид. ГIубайд ва ГIутIба цали ца бяхъибтири. ГIур илдани ГIутIба кавшили, ГIубайда бусурмантачи арукиб. Идбагли ﷺ буриб сунела хъарбаркь агарли чехIебулхъахъес. Кьурайшитунани алавбуцалли ургачил гьабяхъяхъес буриб ва чятирлизи ацIиб. Илав Абу Бакрцун леври. МухIяммад ﷺ гIуррара улгес вехIихьиб.

Бусурмантазивад бегI гьалав кавшибси Михджа сайри. ГIур дяв бемжур. Бусурмантала къяяназиб малаикунанира бегI гьалаб бутIакьяндеш дирули бургъутири. МухIяммадлис ﷺ Бану Гьашимла кьамлизибадти гужли дявлизи дураибти лебни багьурхIели, илди кабушахъес къадагъабарибсири. Къанчанас булгутала гьавкья ва Идбагла ﷺ бегIлара кьяркьси къаршикар Абу Жагьльли сунела урши Икримачил варх дергълизир бутIакьяндеш дирулри. Ил Бану Салима кьамлизивадси Муаз ибну ГIамрли варгиб ва байхъу кьяш чеббяхъиб. Икримали Муазла някъ чеббяхъиб. ГIур Абу Джагьль ГIябдулла ибну Масудлис чейиб. Абу Джагьльли Маккала манзил ГIябдулла дебаварили, гIязабверкIибсири ва хункIачил итусири. Илдани къантIси ихтилатбарили гIергъира Абу Джагьль мутIигIхIекIиб ва илис децIагахъести дуриб. ГIябдуллагьли илала бекI чеббяхъиб.

Дергълизиб бусурманти чедибикиб. Бадрула дергълизиб бутIакьяндеш дирути бусурмантас асхIяб аль-Бадр бикIутири. Лебил кабушибти кьурайшитунала кьаркьлуми Идбагли ﷺ къуюлизи игьахъес бурили илдачи дугьаизурсири. Илизи хьарбаибхIели илдани тIама бикьулив или, бусягIят бикьули саби ибсири.

Бусурмантала 314 адамлизибад 14 алхунтири, илдазибад 6 мугьажирти сабри, 8 – ансарти. Кьурайшитунала 1000 – лизибад 70 адам кабушибтири, илдицад ясирбуцибтири. Ясиртазибад душмандешла ва гьими-кьясла баркьудлумачил декIарбухъунти Укьба ибну Абу МугIайт ва ан-Надр ибну аль-Харис кабушибтири.

Калунти ясирти МухIяммад Идбагли ﷺ асхIябтачи хъарбариб ва илдачил гIяхIил бирахъес буриб. Ил хъарбаркь таманбарибсири. АсхIябтани саби чумиздагунани (мискинтала яшавлизи халдирути) букухIели илди кьацIли балхутири. Кьурайшитунала бургъантала кьукьяла гьавкьяли калунси Абу ГIязизли кьацI сасес урузкIули чарбирусири. Абу ГIязиз нешли 4 азир диргьам дедили ваткаахъибсири. Ясирти ургав ГIамр ибну Абу Суфьянра леври. Ил акьуватес илала дудеш Абу Суфьян багьа бедес кьабулхIейкиб.

 Ухънаси СагIд ибну аль-НугIман ислам дин кьабулбарили сунела уршиличил хIяж барес аркьухIели, Абу Суфьян чевхъи илди буцибтири. ИлхIели илала гъамти дугьабизурли МухIяммад Идбагличи ﷺ илди Абу Суфьянна уршилис барсбарибтири.

Къанчанас булгантани ясирти акьубатесли ца адамлис азир диргьамличирад авал азир диргьамличи бикайчи багьа бедили акьубатуртири. Багьа гIур бедесли баткаибтани гъай мархIебарибтири. ЦацабехIти Абу ГIазза ГIамргъунти бахъал биштIатачилти ва мискинти багьа агарли хьалли акьубатуртири.

 

(хьарахъуд бирар)

 

Наида Гъуруева

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Тулкни

Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам Ахир заманала халкь, дунъяличи хъарихъур, Вайси чули гlеббурцу, бархьси гьуни бархьбалта Хlекьси гlеббурцнилизиб, илди бирар гlянцl-сукъур, Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам.   Гlялимти ва жагьилти, дунъяличи...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Буралаби

Аргъличи къакъмабирхъид, бяхIлизи хъу маделгIад. Хъубзарлис дигуси тяхIярли ахIен дягI булхъуси. ДяхIцIила битIакI хIебирар. Мурталра берхIи хIебирар. 5.ТIярхъилабад бухъунси дягI бугIярси бирар. ГербикIуси къаркъаличир шин хIедашар. ДяхIцIи я хIеркIли архIеху, я цIали игхIейгу. Миъ...


ХIяжла рукнурти

ХIяж динна рукнуртала ца саби, гIялам халкьла вегI Аллагьлис ﷻ бируси гIибадатуназибад халасигъуна. ХIяж адамличи гIямрулизиб гьачам баресцун саби чебси, сунени назру баралли ахIенси.   ХIяж чеббиънилис шел шартI лер: бусурман виъни, балугълавиъни, дагьричевси виъни, азадси виъни, хIяжбарес...


Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.   БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар...