бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Гьачам гьатIи бяркъличила

Гьачам гьатIи бяркъличила

Гьачам гьатIи бяркъличила

 

Гьар секIал нушазирад…

 

 

21 ибил даршдусла бегIлара челукьусигъуна масъалализи халбарес вирар дурхIни бяркъличи биркахънила.

 

ЖамигIятлизир кадиркути анцIбукьуначи хIеризурхIели, гьарилла бяркъ, адамла бухIнабадси культура сегъуна даражаличиб сабил якьинбирули саби. ГIергъиси замана Дагъистайзир цалис гIергъи ца жагьилти-ургар хIейгидизести къалмакъар кадикиб. Бара гьалабван, Интернетла сурсатуназиб школализи вашуси гIулухъа дурхIяли сунечивра виштIаси дурхIя урухвирули, илизирад арц тIалабдируси видео тIинтIбиуб. Илис гIергъи, ца-кIел бархIилра хIедикили лерай, кIелра школализи башути рурсбани чучил рарх ручIуси рурсиличи чебухъи, илала бекIлизи бирхъули, кьяшмачил ванцIбикIули, ил гъина-пана рируси видеора лебтанилра чебаиб бургар. ИлхIелира рурсбазир хьунул адамла тIабигIятлизир диэс гIягIнити къиликъуназибадли цалра аги, хIятта малхIямдешла кIантIалра. Илдигъуни аги-кьяйдали ишхIелла жагьилтала бяркъла даражаличила лерилра нуша пикридулхъахъулра. Чинарад дакIудиубтивара бара лагбизурти жагьилти дурхIназир илдигъунти кьяркьдеш, жанивардеш, бяркъагардеш. Чинабад дакIубиубтив илди, чили халабаахъибтив, илдала бегIти чина хIербикIулри? Илдигъунти ва цархIилти суалти алкIули сари жагьилтала баркь-бацличи хIерикIухIели. Илала дурарад, нушала жамигIятлизир кадиркути илдигъунти анцIбукьунани чеабиуси наслу сегъуна бетаэсара, чус хала дудешунани гIелар датурти дубурлантала адамдешла минала гIядатуни, адаб-хIяяла кьиматуначиб белшунси миллатла культура хъумартурли, кьяшмау лайбакIесра асубирар ибти ташмишъала дакIудулхъахъули сари. Баралра чула дурхIначила кьакьабикIути адамтазиб илдала челябкьлаличила урехи алкIули бирар. НушакIун ишбархIи гьар-чинаралра, газетаби-журналтазирад, телевидениелизирад, Интернетла сурсатуназирад баягъи гьанбушибси масъала ирзнила тяхIуртачила вявдикIес гIягIнитира.

Жагьилтала урези-хIяя деткахъибтиван сари, илдас цIахбилзулира ахIен. Гьанна ишди бурхIназибра илгъуна журала зулму бухIнабуцибси видео леб Интернетлизиб тIинтIбиубли. Се бетаурси нушала дубурлантачил? Илдигъунти вяшатIала далдикибти ахIенгу гьар мурталра чула хIурмат-кьимат, умудеш, яхI-ламус, багьа ахъли ва чихъли дихIули калунти дубурлан хьунул адамтачи!

Гьанбиркули саби, адамла гIямрулизиб бегIлара халаси сархибдеш – ил дурхIни лайикьси бяркъличи бикахъили, илди адамдешла ахъанайтачи баахънилизиб саби или. ДурхIнала бяркълизир гьар секIал цаличил дархдаси сари, ва ца секIал убкалалли, бархбас булъули саби. ДурхIнас гIяхIси бяркъ бедес багьандан, бегIтас илди акIубхIейчибад бамсри хIебалули бузес чебиркур. ДурхIни халабаибхIели, багьудиличи диги адикьес гIягIнити сари, илис гIергъи багьудлумачил бегIбирнила хIекьлизив узес, чебяхIси даражала белчIуди касахъес ва гIямрула бягIуси гьунчи дураэс. Иличибра халаси талихI биэс бирару гьатIи? Чис хIейгахъу чула дурхIни гIяхIтили, чебетаибтили, кабизалачебтили ва бяркъчебтили бетаурли? ХIякьикьатлизиб сен ургIебли бетарусира?

ИмцIатигъунти анцIбукьуназиб бегIтани иш дунъяла давлуми сархес или, чула дурхIнала бяркъличила хъумуртули саби. БархIи ахъайчи илди хIянчилаб бузули саби, чула дурхIни абикьес багьандан гъазализиб саби. Акьуси бархIира хъа хIянчурбази абархили, илдани биштIатала бяркъ гIела архули саби. ДурхIни биалли, хабарра агарли халакабиули саби, ва илхIели хIушала рурсила яра уршила бяркъра убяхIси даражаличиб биъни якьинбирули саби. ДурхIни сегъунти дусмачи абикибти биалра, илдас бяркъ бедес гьачамалра кьанни хIебирар, дила пикрили. Ва амма биштIахIейчибад дурхIнази вайра гIяхIра дагьахъалли, гIурхIейс, илди халакабаибхIели, дебали гьамадли бирар. БиштIатани саби-алав чедиути секIал, халатала бухъя-зегъа, гIяхIра вайра шинижанниван супIдирути сари. БиштIатазиван гьамадли секIал аргъахъесра хIейрар халабаибтази. Исламла диннизибра бегIтази дурхIни биштIахIейчибадал бехIбихьили, багьудлумачил бегIбирахъес маслигIятбирули саби. Дунъяла психологуначирра цIакьти ва пайдалати сари Кьуръайзир ЧевяхIси Аллагьли ﷻ  халкьлис гIердурути насихIятуни. Илдачи лехIирхъусини ва илди гIямрулизир пайдаладирусини иш дунъялизибра талихI бургу, ахиратлизибра. Ил багьандан бусурман адамлис биштIатас бяркъ бедлугухIели, Кьуръа кьанунтачи ва шаригIятличи хъарихъес чебиркур, ил бекIлибиубси шартI саби.

ГIергъиси замана имцIаливан дикьулри, мисаллис, чила-биалра урши наркоман ветаур, се-биалра бигIун, туснакъвариб, бегIтала сегъуналра ибси хIебирули сай, убяхIси баркьуди дураберкIиб ибти ва дахъал цархIилти хIейгидизести хабурти. Адамли бируси хIяракат хIясибли сари илала гIямрура талихIчертили, яра ургIерли детарути. ВиштIахIейчивадал чекайзурли, дурхIнас бяркъ бедлугалли, иман-исламличила мягIна иргъахъалли, я кьанни, я жявли илди сеннира бархьси гьунчи кахIебизурли кахIевлан. Чедир гьандушибти дурхIнала хатIаби чула бегIтала гIяйибличирли сари кадикибти. Чула заманализиб, чинаб-биалра, мурт-биалра чула дурхIначи пикри бяхIчихIеили батурли, илдачил уркIи гьаргси ихтилат хIебирули, юлдашуни-ургар диэс гIягIнити бархбасуни кахIедизахъурли илди бархькабатурхIели… Имам Гъазалини лукIули сай: «ЧевяхIсини виштIаси, сунела бегIтази заманалис, вихIяхъес ведибси аманат сай. Илала умуси уркIи нушани дурхъаси жавгьар духуриван, ахIерли, мяхIкамли бихIес гIягIниси саби, нушани илизи сегъунти някьиш делкIахIелра, илини илди кьабулдирути сари». ХIебиалли, дурхIя виштIахIейчивадал гIяхIдешличи бурсивирули, гIяхIти баркьудлуми дирахъес гьуцIвиралли, ва гьаман ил бекIлибиубдешличила хъумхIертахъалли, Аллагьла ﷻ  хьул хIясибли, илини иш дунъяличибра, ахиратлизибра талихI сарху. Чула дурхIяли дарибти гIяхIдешунас бегIтанира шабагъат кайсу. Эгер ил авлахъличи дураибси хъа мицIирагван, сунела сунези ихтияр бедили ваталли, гьайгьайрагу, виштIаси сегъуна ветаэс вирарал якьинни саби. Илала хIекьлизи биркур бегIтира. ГIядатлибиубливан, бегIтани чула дурхIни иш дунъяла къияндешуназибад ахIерабирули бирар, илдала гIямру гьамаддиахъести шуртIрагIиб умцIули. ГьатIира гIяхIил бири, эгер бегIтани абадул абад саби мерлабируси дунъялизибра талихI баргахъес, илди даимси цIализибад берцахъесра къайгъибируси биалри. ВегIла дурхIни цIализибад берцахъес имканбикIули саби, чIянкIли илдас гIяхIси бяркъ бедили, черяхIти адаб-хIяяла къиликъуначи бурсибарили, вайти юлдашунала асарлиу хIебикахъили, кеп-чеклизирти, кегIебти гIямруличи бурсибиахъес хIебатурли.

Гьаннала заманала дурхIни телефонтани саби руркъути. БегIтани илдази биштIахIейчибад бехIбихьили, чус диргалахIебикIахъес багьандан телефонти дедлугули сари. СягIятунадли илди паргъатли кабиили, лебси мерличибад шикьбулхъули ахIен. БегIтасра ряхIятдеш саби, чусра хIулбукIри… ХIера, илкьяйдали халабиути биштIати сегъунти бетаэс гIягIнили? Лерилра вайти ибти хасиятуни, бухъя-зегъа биштIатани телефонтазирад гIерисули сари. ДурхIни телефонтачибад гьарахъли бихIниличибра гIяхIси секIал агара. Яра телефоннизиб илдани буркIуси замана дебали къантIбарес хIяжатбиркур. Алавти анцIбукьуни хIясибдирес бехIбихьибси манзил, дурхIни чула уркIила хIялани дамкьахъести, урехи хьурабирахъути лерил секIайзибад мяхIкамбирути саби. ВиштIасилизир бегI гьалар урези-хIяяла лишанти дакIудулхъухIели, бегIтасра ил анцIбукьличил пайдалабиэс гIяхIси саби. Беркала букухIели белгити низам-кьяйда кадилзахъути сари, мисаллис, балуй някъличил укни, беркайс гьалаб «бисмиллагь» ирни, вегIла гьалабси беркала батурли, гьарахъсиличи хъямхIейкIнигъунти ва цархIилти. Гьар секIайзив, биру-балтусилизив виштIаси гIяхIсиличи гьирвирес, вайси, балхIебикибси баркьуди балтIес хIяжатбиркур…

БиштIати бяркъличи бикахъес илцад-декIар гьамадси хIянчи ахIен. БегIтас бяркъла чебкад гьар бархIи чекабизурли, бамсри хIебалули бузес чебиркур. Исламлизир маслигIятдирути секIал гIердурцули, хIедирути урдалтахъес бурсибирути саби дурхIни. Илкьяйдали биштIати бегIтас, Аллагьлис ﷻ  мутIигIтили бетарар. Эгер биштIати дурхIназиб гIяхIси къиликъ хIясиббарадалли, яра илини гIяхIси баркьуди баралли, ил гапварес, шабагъат бедес гIягIниси саби. Иличибли хIушала виштIасилизиб гIяхIси баркьуди бирес хьул алкIан. Вайси баралли, цацахIели ил чехIебаибсила гIердиралли лайикьли бирар, хаслира виштIаси сунени барибсиличив урузвиубли виалли. Исламла бяркъ касибти дурхIни вайти бетаэс бирути ахIен, хатIаби агарси адам хIейрар, бекIлибиубсигъуна, илди аргъили, дархьдарес узнилизиб саби.

БацIси кIалтIализирад шин картIес хIейруливан, багьуди агарти бегIтанира чула дурхIнас селра бедес хIебирар. Ил багьандан бегI гьалабси яргализиб, саби бегIтас чула баркьудлумачи чекабилзес, багьудлумачил бегIбирес гIягIнибиркур. ДурхIнас дигута биркьули, илдас дурхъати палтар, телефонти гьар хьулбухъунси секIал исули, акIубти бурхIнира мукъри тяхIярли дурадуркIули, илди гIяхIти бетарниличи хьуликIес хIейрар.

БиштIати декIар-декIарти бирар, цацабехIтас ляв далдиркур, цархIилтас – маймайъала. Вайси барибхIели, илди танбихIлабиресра гIягIнити саби. Машгьурси пасихIкар Лукьман аль ХIяким викIусири, виштIаси танбихIлаварни, ил хъучи удобрение какьурли, гIявабирниличил цугбуцес вирар или. КIантIидешли заябирути биштIатира бирар.

Гьайгьайрагу, биштIаси макьалализив ит-иш баралли гIяхIси саби или гъайвикIес гьамадли бирар, амма гьар секIал нуша, бегIтазирад дигахъути сари, нушала гьар бархIиласи, бамсри агарси бузерилизирад. Гьала-гьала нушаб гIяхIла шайчи дарсдиэс, нушала бяркъла даража ункъбарес хIяжатбиркур, гIур биштIати бяркъличи биркахънила бузерира гьамадбирар. АхIерти бегIти, дурхIначил мурталра разили диреная, илдас гIяхIти балгни диреная, гIяхI булгеная, илди Кьуръай бучIахъес бурсибарая. ИлхIели нушала гIямрулизир гьарбизуни имцIали дирар…

ЧевяхIсини лебталалра дурхIни багьудичебтили, адаб-хIяячебтили, кIелра дунъялизиб пайдалачебтили ва чула бегIтас багалатили бетаахъаб! Амин…

БацIси кIалтIализирад шин картIес хIейруливан, багьуди агарти бегIтанира чула дурхIнас селра бедес хIебирар. Ил багьандан бегI гьалабси яргализиб, саби бегIтас чула баркьудлумачи чекабилзес, багьудлумачил бегIбирес гIягIнибиркур. ДурхIнас дигута биркьули, илдас дурхъати палтар, телефонти гьар хьулбухъунси секIал исули, акIубти бурхIнира мукъри тяхIярли дурадуркIули, илди гIяхIти бетарниличи хьуликIес хIейрар.

БиштIати декIар-декIарти бирар, цацабехIтас ляв далдиркур, цархIилтас – маймайъала. Вайси барибхIели, илди танбихIлабиресра гIягIнити саби. Машгьурси пасихIкар Лукьман аль ХIяким викIусири, виштIаси танбихIлаварни, ил хъучи удобрение какьурли, гIявабирниличил цугбуцес вирар или. КIантIидешли заябирути биштIатира бирар.

Гьайгьайрагу, биштIаси макьалализив ит-иш баралли гIяхIси саби или гъайвикIес гьамадли бирар, амма гьар секIал нуша, бегIтазирад дигахъути сари, нушала гьар бархIиласи, бамсри агарси бузерилизирад. Гьала-гьала нушаб гIяхIла шайчи дарсдиэс, нушала бяркъла даража ункъбарес хIяжатбиркур, гIур биштIати бяркъличи биркахънила бузерира гьамадбирар. АхIерти бегIти, дурхIначил мурталра разили диреная, илдас гIяхIти балгни диреная, гIяхI булгеная, илди Кьуръай бучIахъес бурсибарая. ИлхIели нушала гIямрулизир гьарбизуни имцIали дирар…

ЧевяхIсини лебталалра дурхIни багьудичебтили, адаб-хIяячебтили, кIелра дунъялизиб пайдалачебтили ва чула бегIтас багалатили бетаахъаб! Амин…

 

П. Сулайбанова

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Гьарун Идбаг

Гьарун ГIимранна урши сай. Илала насаб Якьуб Идбагла урши Лавичи абиуси саби. Гьарунна идбагдеш илала узи Мусала идбагдешличил чIумали дархдасунтири.   Египетлизиб зубартас ва канчанас сужда бирути египетлантани бекIдеш дирес бехIбихьиб. Илди Израилла халкьличи мучлаагарли хIербикIутири ва...


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...


Ахиратлис дугIя

Кьиямала бархIи хIисаб-суал дирухIели кункдеш акIахъес бучIуси саби, гьар бархIи 25 – йна бучIни гIяхIси саби: «Аллагьумма барик ли филь-мавти ва фи ма багIд-аль-мавти». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, ну убкIухIели баракат ва кункдеш га, илкьяйдали вебкIили гIергъира». Кьиямала бархIи лебилар идбагунала...


Сагабарая буркьунза

Имам аль-Бухарила ва имам аль-Муслимла дурхъати хIядисунала дабзти жузазиб бегIлара гьалабси мерличибси хIядислизиб бурили саби: «Гьалжанализи хьурахIейру сунела тухумтачил бархбас къяббердахъибси». Тухумтачил бархбас хIебузахъни бусурман диннизиб халаси бунагьлизи халбирули саби....