бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ЖумягIла дехIибала

ЖумягIла дехIибала

ЖумягI бархIи бусурмантала бегIлара дурхъаси бархIилизи халбируси саби. Ил бархIи дурхъаси саби Кьурбан Байрамла, Дуббуцарла Хала БархIила байрамла ва ГIяшурала бурхIначибра. ХIядислизиб бурили саби: «Сут бедибси саби жугьутIунас, алхIят – христиантас, жумягI бархIи биалли – бусурмантас».

ЖумягI бархIи мискинтас хIяж, бусурмантас уркIецIи саби: жумягI бархIила гIибадатлис ЧевяхIсини кири чуйнара имцIабируси саби. Иличибли Аллагьли ﷻ МяхIшарла Диванна бархIи, адамла гIяхIтира вайтира баркьудлуми умцантачир дитIикIухIели, гIяхIтала шали декIбиахъес имкан алкIахъули саби. Амма жумягI бархIи барибси бунагьлисра жазаъ илкьяйдали чуйналра имцIабирар. ЖумягI бархIилизиб бусурман адамли барибси дугIя Аллагьли ﷻ кьабулбируси хасси манзилра лебси саби. ИмцIали гIибадат бирусила иличи вархьизес имканти дахъал сари. Ил дурхъаси бархIи чIянкIли жумягIла дехIибала дарили паргъатхIейубли ишди секIал даралли, дебали дигеси саби:

1. Хамис бархIила хIери гIергъила (гIаср) дехIибайс гIергъи жумягI бархIиличи хIядурикIни, улгни.

2. ЖумягI дуги ва жумягI бархIи суннат саби Кьуръа сура «Кагьф» белчIни.

3. ЖумягI дуги ва жумягI бархIи 300 салават душни. Иличила Идбагличибад ﷺ баибси хIядис лебси саби: «БегIлара кьиматла бархIи жумягI саби. Ил бархIи дила хIурматлис имцIали салават бучIеная, сенкIун ил набчи биуси саби».

4. ЖумягI бархIи дубуцес асубирар, амма цайли ахIи, хамис яра сут бархIиличил бархбяхъили – 2 бархIи диэслин.

5. Садакьа барни, гъамти разибарни, тухумтачи ва бегIтачи вашни; хаслира бегIтала ва гъамтала хIябрачи вашни; илар дучIес гIягIнити дучIни; сунес ва гIяхIлас бизиси беркала хIядурбирни. Амма жумягI бархIи держли ужнилис халаси бунагьра гIеббиур.

6. Савли кьаркьала бирцес, гъез, никуби кьицIдарес, умути палтар (цIубаби) чегьес.

7. Балугълаваибси ва дагьрила вегI бусурмайчи жумягIла дехIибала хъарти сари. ЖумягIла дехIибала дарес хIейэси архIяличи аркьуси ахIен. ДехIибайчи акбар белчIи гIергъи, жумягIла дехIибала хъартас вачурта биркьни хIярамси саби.

8. Уркалунти жумягIла дехIибала черахъес вируси ахIен.

9. ХIядис хIясибли, гIузру агарли хIябал жумягIла дехIибала уркалахъунси адам мунапикьлизи халвирнила урехи леб. ЖумягIличи мижитлизи аркьуси сай жяв-жявли ва къалабахIейкIули, цугбикибтази гIяхIси, малхIямси гъайра бурули. Илкьяйдали балга барес гIяхIси саби. ЖумягI бархIи Аллагьли ﷻ Ванзаличи малаикуни бурхьу, илдала някъбазир мургьила кьалумти, цIуба арцла кагъурти (дафтарти – тетрадуни) дирар. Илди мижитла унзала чеди кабилзан ва мижитлизи бакIибтала, жумягIла дехIибала дарибтала уми лукIа. Имам мимбарличи айцIухIели, илдани чула кьалумтира кагъуртира урису. Малаикуни имамла хутIбаличи лехIяхъес мимбарла мякьла цалабиркур. ИлхIели мижитлизи вакIибси гIядатла дехIибайчи вакIибсиличи мешуиркур. ДехIибала тамандиубхIели малаикуни зубрази абицIур ва бикIар:

- Я Раббана (нушала Аллагь), нушани жумягIла дехIибала дарибтала уми делкIунра. Аллагьу ТагIяла викIар: - Я дила малаикуни, хъя бирулра Дила ЧевяхIдешличил ва Кьуватдешличил, Ну чевверхурра илдала бунагьуначивад ва илдала бунагьуназибад селра кахIелун. Халиф ГIялини ибсири: «Нуни Идбаглизибад ﷺ аргъира, мижитлизиб «ЛехIяхъи» ибси гъайикIуси сай, гъайикIуси биалли, тIамалииркьуси вируси сай. ТIамалииркьуси биалли, жумягIла дехIиба кирилизивад улхъан.

Ил багьандан Аллагьлизирад ﷻ урухкIули ва урузкIули, жумягIла хIурматбирули, дехIибайчивад дуравхъунхIелира гIягIниагарти ва динна узбала уркIби дамкьахъести гъай хIедурни чебла саби. Гьалабра бурили кьяйда, жумягI бархIи - бегIлара дурхъаси бархIи ва бусурмантас байрам саби. ЖумягIла дехIибала хъарти сари дагьрила вегI, балугълаваибси бусурман мурул адамличи. ЖумягIла дехIибайчир бутIакьяндеш дарни сецад дурхъаси биалра, илдачи хIебакIес асубирар: хьунул адамлис, шаригIятла гIузру лебсилис, хIялалси архIяличивсилис. ИмканбикIалли, илданира жумягIла дехIибала дарни дигеси саби. ЖумягIла дехIибала кIел ракагIятла сари, илди чIянкIли жамигIятлизир детурхахъу. ЖумягIла дехIибала детарар ишдигъунти шуртIри диалли: - «Аль-ФатихIя» ва «АтТахIийяту» дархьли (махражличил) дучIути 40 мурул адам биъни; - илди ил шилизибадти (шагьарлизибадти) биъни; - жумягIла дехIибала хIерейсла дехIиба заманализир дурадеркIни; - дехIибала ца мижитлизир дирни, амма хIяжатдеш акIалли, цархIиллизирра асубирар. Илдазибад ца шартI хIебиалра, жумягIлайс гIергъи хIерейсла паризала авал ракагIятла дехIибала дурадуркIу.

Маъмумли нигетлизиб чебиахъу имамлис гIергъи жумягIла паризала кIел ракагIятла дехIибала Аллагь ﷻ багьандан дарес или. Ил багьандан маъмумли нигет биру, имамли ил барили гIергъи. Имамли биалли сунела нигетлизиб дурусбирахъу «имам виубли» или. Ил хIебуралли, жумягIла дехIибала детхIерар. Илди дехIибала дехIдирхьу имамли кIел хутIба дарили гIергъи. ХутIбала замана гъайикIес асухIебирар, илгъуна жумягIла дехIибала кири агарли уркалан. КIелра хутIба илабти 40 адамлис дакьни, жумягIла дехIиба шартI саби. Ишдигъунти анцIбукьуназир жумягIла дехIибайс гIергъи хIерейсла паризала авал ракагIятла детурхахъу:

1.ЖумягIла дехIибала ил шила (шагьарла) кIел яра имцIати мижитуназир детурхахъухIели (чиди мижитлизир илди гьалар дехIдихьибал хIебалули биалли);

2.ДехIибайчиб махражличил бучIути ил шила 40 мурул адам ахIебиркухIели;

3.ДехIибайзирти дархьли делчIес далнила хIекьлизир васвасъала акIалли (жуз «Намаз – основа религии», бяхI 99). ЖумягIла дехIибала уркалунсини хIерейсла паризала авал ракагIятла дехIибала детурхахъу. Имам кIиибил ракагIятла рукугIличивад ахъирухIели, жумягIла дехIибайчи кайзурсини хIерейсла авал ракагIятла паризала дехIибала детурхахъу: гьалагьала нигет биру жумягIла кIел ракагIятла паризала дехIибайс, имамли салам бедибхIели, ил алзан ва дехIибала хIерейсла авал ракагIятлайчи шурдалта.

ЖумягIла дехIибала детерхахъес шуртIри лерси мижитлизир илди диру ишгъуна гьаб-гIергъидешличил: кIикIел ракагIятла кIидехI ратибатуни, кIел ракагIятла паризала жумягIла дехIибала, кIикIел ракагIятла кIидехI ратибатуни. (ЖумягIлайла дурарад хIерейсла паризала авал ракагIятла дехIибала детерхахъуси мижитлизир илди сегъуна гьабгIергъидешличил дирутил бурили саби «ЖамигIятла дехIибала» бикIуси бекIлизиб).

ЖумягIла кIел ракагIят тамандиубхIели (ратибатунас гьалар), имамли чебаахъни хIясибли, лебтанилра лебси мерлаб кали верхIна-верхIна гIергъити сураби дучIа: «Аль-ФатихIя», «Аль-Ихлас», «Аль-Фалякь», «Ан-Нас», илдас гIергъи имамли дугIяра биру. Илис гIергъи саби жамигIят ратибатуни дарес кабилзуси.

РАБАЗАНХIЯЖИ МЯХIЯММАДОВ

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Жагьти бургъанти

Аллагьла Расулли ﷺ бегI гьалаб Маккала халкь ислам динничи жибарибхIели ва къанчанас суждабирахъес къадагъабарибхIели, илис илала гъамтира бархли душманти бетаур. Илдани илис ва илала асхIябтас къияндешуни алкIахъес бехIбихьиб.   Идбагдешла 13 – эсил дуслизиб сунела асхIябтачил варх ил...


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...


Рамазан базла дурхъадеш

Нушала дурхъаси МухIяммад Идбагли ﷺ буриб: «Чи разивиаллира Рамазан баз бакIниличи, Аллагьли ﷻ илала кьаркьала цIализибад мяхIкамбиру». ГIуррара, Идбагли ﷺ буриб: «Рамазан базла цаибил дуги ЧевяхIси Аллагьли ﷻ иру: «Чи лева нуша дигахъуси, нушабра дигахъес? Чи лева нуша...


Сагабарая буркьунза

Имам аль-Бухарила ва имам аль-Муслимла дурхъати хIядисунала дабзти жузазиб бегIлара гьалабси мерличибси хIядислизиб бурили саби: «Гьалжанализи хьурахIейру сунела тухумтачил бархбас къяббердахъибси». Тухумтачил бархбас хIебузахъни бусурман диннизиб халаси бунагьлизи халбирули саби....


Капусталичилси салат

ГIягIнидиркур: Капуста – 400 гр; Хияр – 2; помидор черри – 5; гIяргIяла диъ – 200 гр; шиниша хъарала тIакьа – 1; зе, исиут, кьар, майонез – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: Капуста бурсая ва зе какьурли кIантIибиахъес някъбани гъяжбарая. Гьалахили белхьи,...