бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Балусив хIушани?

Балусив хIушани?

Балусив хIушани?

Ислам динничила гъайби-кIухIели, ил байхъу бацличил бархбалсахъули бирар. Ил тамашаласи ахIен, сенкIун дахъалгъунти мижитунала къуббаби байхъу бацличил жагадарили сари. Ил бегI гьалабал Аллагь ца виънила лишан сабрил ва бусурманти-ургаб секьяйда тIинтIбиубсирил баянти гьаладирхьехIе.

Ислам дакIубиубхIели, бусурмантала сегъуналра декIардешла лишанти агартири, сенахIенну я Кьуръайзиб я Суннализиб иличила селра гьанбушили ахIен. МяхIяммад Идбагла ﷺ замана гIяскурти ва вачарла караванти архIяличи дурадулхъухIели, цагъунти байрахъуни дихутири, цIубаби, цIудараби яра шиниша рангла. ГIур чинад бакIибсири байхъу бац? Ил дакIубиъни бархбалсахъули саби ГIусмантала империя акIахъубси Эртугрулла урши ГIусманничил. Бурни хIясибли, 1299 ибил дуслизиб илини муэрлизиб байхъу бац чебаибсири, сабира ца ванзала дубличибад итилличи бетаибси.

Ил муэр гIяхIси лишаннизи халбарили, ГIусманни мирш бац сунела насабла декIарбулхъуси ишаратли барибсири. ИтхIели илини бекIдешдируси Азиялизибси биштIаси пачалихъ сабри лебси. ГIур илала наслули бусурмантас бекIдешдирули, зурбаси пачалихъ акIахъубсири, дахъал улкни алавдуцили халаси мер-мусаличи тIинтIбиубси. 1453 ибил дуслизиб ГIусмантани Константинополь буцибхIели, ил шагьарла лишан бацла мирш ва зубари гIерасибтири. ИлхIейчибад ГIусмантала пачалихъла асарлиуб байхъу бацра зубарира исламла культураличил ва динничил цIацIали бархбасунсири. Илкьяйдали мижитунала хъалчличирти къуббаби жагадарес, цархIилтала мижитуназирад ва киласабазирад декIардарес багьандан ГIусмантани бузахъуси гIядат лебилра бусурмантанира даимбариб.

Гьаннала замана гьарилра-сера мижитла хъарличиб чебаэс вирар байхъу бацра зубарира яра байхъу бац. ЦагьатIира, бусурмантала календарь бац хIясибли бузахъуси сабхIели, ва шел кьялила бегI зубари ислам динна шел хьулчила лишаннизи халдарили, илгъуна барибси саби бикIуси пикрира леб. Ил лишан бусурманталацун саби викIесра хIейрар, сенкIун иличила бусурмантала дурхъати жузазиб селра бурили ахIен, амма, бурес чебиркур, нушала диннизиб илис къадагъа агарли биъни. Иличи че, ил лишан цархIилти динаназибра бузахъули калунси саби, мисаллис, христиантала ва жугьутIунала киласализибра чебаэс вири. Гьаннала замана байхъу бацра зубарира чедаэс вирар Малайзияла, Пакистанна, Тунисла, Азербайжанна, Турцияла, Узбекистанна ва цархIилтира улкнала байрахъуначирра.

НАИДА ГЪУРУЕВА

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Зуль-ХIижжа базла 10 бархIила дурхъадеш

Идбаг ﷺ сунела дурхъаси хIядислизив викIули сай: «Илди бурхIназив дубурцуси адам Аллагьли ﷻ вецIал секIайчивли дурхъавиру: сунела гIямрулизи баракат хьурабиру; мас-давла имцIабиру; хъалибарг балагьуназибад уцахъу; бунагьуни умудирар; гIяхIти баркьудлуми имцIа-дирар; бебкIала излуми...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Редакциялизи суал

Асубирусив шаригIят хIясибли банклизив узес? Банклизив узес къадагъабарибси ахIен гIергъити шуртIри дузахъули диалли: Эгер банклизив узес чараагардеш лебли биалли, сенкIун чараагардеш лебли хIебиалли къадагъаласи мерличив узес къадагъабарибси саби. Ил чараагардеш дебали халаси хIяжатдеш...


«Муриси къяналичиб кьутIкьуси бархьдеш гьалаб саби»

Гьалабван набзи бурибси къяна сабни аргъира.   АнцIбукьуни гIямрулизир сегъунти-дигара дирар. ЦацахIели къяна буресра чебиркути манзилти дирули дирар. Диннизибра бикIули бирар гIяхIдешлис къяна буралли, бунагь лебси ахIен или. Нуни аргъира къунба бугьути адамти имцIали биъни. Чули барибси...


Суалти-жавабти

- Хала БархIилара Кьурбан-Байрамлара ургабси манзиллизиб бусурман адамтас мукъри дирес асубирусив? Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарсилизи халбирули саби. - Гьайгьайрагу, асубируси саби. Ил заманализиб барибси мекъ талихIагарси ибси дугIла пикри саби. ШаригIятли илдигъунти секIайчи...