бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Балусив хIушани?

Балусив хIушани?

Балусив хIушани?

Ислам динничила гъайби-кIухIели, ил байхъу бацличил бархбалсахъули бирар. Ил тамашаласи ахIен, сенкIун дахъалгъунти мижитунала къуббаби байхъу бацличил жагадарили сари. Ил бегI гьалабал Аллагь ца виънила лишан сабрил ва бусурманти-ургаб секьяйда тIинтIбиубсирил баянти гьаладирхьехIе.

Ислам дакIубиубхIели, бусурмантала сегъуналра декIардешла лишанти агартири, сенахIенну я Кьуръайзиб я Суннализиб иличила селра гьанбушили ахIен. МяхIяммад Идбагла ﷺ замана гIяскурти ва вачарла караванти архIяличи дурадулхъухIели, цагъунти байрахъуни дихутири, цIубаби, цIудараби яра шиниша рангла. ГIур чинад бакIибсири байхъу бац? Ил дакIубиъни бархбалсахъули саби ГIусмантала империя акIахъубси Эртугрулла урши ГIусманничил. Бурни хIясибли, 1299 ибил дуслизиб илини муэрлизиб байхъу бац чебаибсири, сабира ца ванзала дубличибад итилличи бетаибси.

Ил муэр гIяхIси лишаннизи халбарили, ГIусманни мирш бац сунела насабла декIарбулхъуси ишаратли барибсири. ИтхIели илини бекIдешдируси Азиялизибси биштIаси пачалихъ сабри лебси. ГIур илала наслули бусурмантас бекIдешдирули, зурбаси пачалихъ акIахъубсири, дахъал улкни алавдуцили халаси мер-мусаличи тIинтIбиубси. 1453 ибил дуслизиб ГIусмантани Константинополь буцибхIели, ил шагьарла лишан бацла мирш ва зубари гIерасибтири. ИлхIейчибад ГIусмантала пачалихъла асарлиуб байхъу бацра зубарира исламла культураличил ва динничил цIацIали бархбасунсири. Илкьяйдали мижитунала хъалчличирти къуббаби жагадарес, цархIилтала мижитуназирад ва киласабазирад декIардарес багьандан ГIусмантани бузахъуси гIядат лебилра бусурмантанира даимбариб.

Гьаннала замана гьарилра-сера мижитла хъарличиб чебаэс вирар байхъу бацра зубарира яра байхъу бац. ЦагьатIира, бусурмантала календарь бац хIясибли бузахъуси сабхIели, ва шел кьялила бегI зубари ислам динна шел хьулчила лишаннизи халдарили, илгъуна барибси саби бикIуси пикрира леб. Ил лишан бусурманталацун саби викIесра хIейрар, сенкIун иличила бусурмантала дурхъати жузазиб селра бурили ахIен, амма, бурес чебиркур, нушала диннизиб илис къадагъа агарли биъни. Иличи че, ил лишан цархIилти динаназибра бузахъули калунси саби, мисаллис, христиантала ва жугьутIунала киласализибра чебаэс вири. Гьаннала замана байхъу бацра зубарира чедаэс вирар Малайзияла, Пакистанна, Тунисла, Азербайжанна, Турцияла, Узбекистанна ва цархIилтира улкнала байрахъуначирра.

НАИДА ГЪУРУЕВА

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


Се сари гIямру?

ЦацабехIти пасихIчебти адамтани бурули саби, гьарли-марли гIямрула мягIна багьес багьандан, чузи халаси мягIна бухIнабуцибти мераначи ваэс гIягIниси саби или: больница, туснакъ, ва хIябри. Илдани адамтала гIямрула дурхъадеш ва дарсдикIудеш чебиахъу. Илди меранани нуша ЧевяхIсилис мукIурдешличи ва...


Чумиздагла пайдаличила

Дурхъаси Кьуръайзиб чумиздагличила чуйнара гьанбушили саби. МухIяммад Идбагли ﷺ бурибсири илдани кьаркьа арадешлис бируси халаси пайдаличила. Сунесра илди дебали дигахъи, хаслира «гIажва» журала. Идбагли ﷺ бурни хIясибли, савли илди 7 чумиздаг деркунсилис я агъули, я сихIрули зарал...


Сегъунти дирара бунагьуни

Бунагьуни агарти идбагуницун саби бирути, адамти биалли бунагькарти саби. Адамла гIямрулизир дигу-хIейгули кадиркути дахъал бунагьуни дирули сари, амма Аллагьла ﷻ уркIецIиличи дирхули, илдала черкад тавбара дарили илдачи гIур чархIедулхъес кьасбарес чебиркур.   ХIулбала бунагьуни УрхIла...


Давла бурчан

Дубурла гьарахъси шилизи башуси дахъал кьячIикIуначилси гьунчиб дугила кьанси замана машина бикуси Мухтар ускаири, ва сунела бархкьябачил бехIемцIлизи викилри. Кункси машиналичибти шел адамлизибадли хIябал алхири, кIел декIли дяхъурбази бикили, аргъала деткахъилри.   ШаладиркухIели вачарличи...


Ванза нушала хъали саби

«Умудеш - Аллагьличи вирхнила байхъала саби», - дурхъаси хIядис Акьути бурхIназир шагьар батурли шилизи рашес дигахъулра, имцIаливан жагати хIебла бурхIназир. Бамсриахъили Уркарахъирад чаррирухIели гьунила дублар мер-мерличир лайкадакIили дицIибти гавлагуни чедиулри. Илди цара кIелра...