ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси
(бехIбихьуд 5 – ибил номерлизиб)
Урег-ибил. Къадагъаласи сари хьунул муруйс, эгер илини хIябал тIалакь дедили виалли, декIардеш агара муруй илди цагьакIли хIябал дедибал яра илди баз ургарли цацали дедибал, яра гьачамли илди дугьби дурибал тамай декIарикес пикриличил. Ил анцIбукьлизир хьунул сунела муруйс къадагъаласи сари, цархIил муруйчил хъариайчи ва илди-ургаб мурул-хьуна ургабси гъамдеш бетаайчи. Эгер илдира сегъуна-биалра сабабли декIарбикалли, илис гIергъи лерилра шуртIрира дузахъули: гIиддала замана таманбиубхIели, сагали магьар дихьили, магьарла мас бедили, гьалавла муруй ил сунес сагали кариэс вируси сай.
Иличила ЧевяхIси Кьуръайзив викIули сай (мягIна): «Эгер илини хIябал тIалакь дедили виалли, ил сунес кариэс асубируси ахIен, цархIиллис шери рукьяйчи ва илди-ургаб гъамдеш биайчи. Эгер цархIилли иличил магьар кабушалли, илдас бунагь агара (гьалавла муруйс ва хьунуйс) цаличи ца чарбухъалли ва Аллагьла ﷻ хъарбаркьуни тамандиралли. (сура Аль-Бакьара).
Ил тяхIярли ЧевяхIси Аллагьли ﷻ магьар кабушибси муруйс хьунул къадагъарарибси сари, цархIиллис шери рукьяйчи. Ил тяхIяр кабизахъурси саби ислам кабизахъурси цаибти дусмазиб хьунрас лугIи агарли тIалакьуни дедлугули ва сагадан чарбирухIели. ИлхIели ЧевяхIсини аят бархьиб мягIна: «Хьунул чаррарес виэси тIалакь кIина саби асубируси, илис гIергъи ил рихIес гIягIниси саби яра къалмакъар агарли рархьес…»
Иличибли ЧевяхIси Аллагьли ﷻ тIалакьуни камдариб, муйли чус дигута биркьнилизибад хьунри мяхIкамбарес ва саби-ургаб гьамадли декIархIебиркахъес багьандан.
Магьар дирхьухIели ил шери аркьуси муруйчил вягIда баралли: «ХIу иличил гъамдеш бетаурли гIергъи декIариркуд», яра «… илис гIергъи ил хIела хьунул ахIен», ил шартIли магьар гьарли-марсили бетарахъуси ахIен. Эгер магьар дирхьухIели декIарбиркниличила вягIда хIебаралли, магьар халбируси саби, хIятта илди гъамдеш бетаурхIейс декIарбикалра, амма ил хIейгеси саби.
Ца яра кIел тIалакь дедили магьар кабушибхIели гIиддала манзил таманбиайчи муруй ил чаррарес вируси сай ва цархIиллис шери рукьес гIягIнидеш агара.
Гьарил хъалибарг се-биалра балхIебикили декIарбикес кьасбаралли, ил шайчирти суалти гIяхIил далути гIялимтала яра имамтала насихIятличи лехIяхъес ва пикри цалабяхъес чебиркур. СенахIенну бегIти декIарбикнили дурхIнала бяркъличи вайшал асарбиру.
Эгер мурул-хьунул барх сеналра хIербиэс хIебиралли, декIарбиркути саби бегIлара гIергъиси яргализиб, чIянкIли лерилра тяхIурти халдарили цархIил баресил агархIелицун. ИлхIелира декIарикес къалабаикIес гIягIниси ахIен ва гьалабра бурили кьяйда, кIелра шайчибадти вакилти бархьес гIягIниси саби маслигIятбарахъес ва гьимбукIибти даршубарес, илкьяйдали хIурматчебти адамтачи ва имамличи дугьабизес.
Магьар кабушни кIел журала бируси саби: тIалакь раджгIий ва тIалакь баин.
1.ТIалакь радгIжий. Ил ца яра кIел тIалакь сари. Ил тяхIярлизиб муруй ца яра кIел тIалакь дедили гIергъи гIиддала манзил таманбиайчи илизиб ихтияр лебси саби хьунул чаррарес сагали магьар хIедихьили. «Ну хIечил декIарикира», «ХIу декIарсири» ибти убла заманализир дурибти дугьбани магьар кабуршуси саби, мура сегъуна нигет биалра декIардеш агарли, декIарикес дигули дурибти диаб ца ити ибти диаб. Масхаралисра илкьяйда эс асубируси ахIен. ГIиддала замана арбукьяйчи муруй ил чаррарес вируси сай.
- ТIалакь баин – тамай магьар кабушни саби. ХIябъибил тIалакь тамай декIарвикнилизи халбируси саби ва мурул хьунуйзи «Ну хIябал тIалакьличил хIечил декIарикира» или буралли илдала магьар кабушнилизи халбируси саби. Аллагьли ﷻ берцуди бараб илизибад! СенахIенну, гIур сецад дигули хьалли, мурул хьунул цахIнаб биэс асубируси ахIен шаригIятли чедаахъибти шуртIри дузахъалли ахIенси, чус гьаладихьибти Аллагьли ﷻ делкIунтачи авраагри дакIударни багьандан. Ил сабабли муруйс дебали мяхIкамли виэс гIягIниси саби илдигъунти гъай хIедурес багьандан, сунес декIарикес дигули виалра. ХIябал тIалакь дедили декIарикни шаригIятлизибра хIейгесилизи халбируси саби. Ил тяхIярлизиб хьунуйс гIиддала манзил беркIес гIягIнибиркур, илис гIергъи магьарлизир хъарти секIал иличи черти ахIен. Амма ил виштIасилис раили риалли, муруй ил виштIаси акIайчи бекIахъличил гIерруцес гIягIниси саби. ВиштIасилис раили хIериалли, гIиддала манзил каберхайчи юртличилцун гIеррурцу.
Гьачам яра хIяйна тIалакь бедни селичил-биалра бархбасахъунсира бируси саби. Мисаллис, мурул викIули сай хьунуйзи: «Нагагь унрала юртлизи рукьядли магьар кабушили бирар», яра «Эгер иш секIал хIебарадли, хIу декIарсири…» Ил тяхIярлизиб илала баркьудлумани, яра илаб бурибси хIебарнили, магьар кабушниличи кес асубируси саби. Эгер муруй буралли: «ХIу наб гIур чераэсра хIейги» яра «ХIу наб гIягIнили ахIенри» ибти дугьби декIарикес кьасличил дурили виалли, магьар кабушибсилизи халбируси саби.
Гьаман мурул кепси манзил илдигъунти дугьби дурули дирар, амма илкьяйда бедибси тIалакьличибли магьар кабушибсилизи халбируси саби. Иличибли гьачам-гьатIи чебиахъули саби кепирахъути секIайчибли дахъал балагьуни детарни. Нушани ишар бегIлара дебали тIинтIдиубти анцIбукьуни гьандуршулра, сенахIенну илди хIедагьнили, мурул сунесра хабарагарли хьунуйчил декIарикили ва илис гIергъира иличил хIервирули кавлули вирар. ВиштIаси акIалли, ил магьар агарли акIубси ветарар, ва иличибли илди бунагьлизи биркнила урехи леб.
(Хьарахъуд бирар)
