бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДехIибала къантIдарни ва дархдяхъни

ДехIибала къантIдарни ва дархдяхъни

 

Сапарличи (архIяличи) дураулхъуси гьункьяни (мусафирли) дехIибала къантIдарес ва дархдирхъес асубируси саби. Илис илди шуртIрачила ва кьяйдуртачила багьес гIягIнибиркур.

 

ДехIибала къантIдарни (кьасрударни)

Бухъянси сапарличивсилис хIерейсла, дакьала (гIаср) ва дугила ав-авал ракагIятла дехIибала къантIдарили кIел ракагIят калахъес асубирар.

ДехIибала къантIдарес багьандан ишди шуртIри диэс гIягIнибиркур:

  1. Гьунила бухъяндеш хьурали кIел дуги-хIери вашеси биъни – 83 километр (леб 85-144 км бикIутира). Ил гьуни секьяйдали ихъули биалра (машиналичиб, поездличиб…) декIардеш агара.
  2. Сапарла кьас биъни, ва ил х1ярамси х1ебиъни (мисаллис, хьунул адам мях1рам агарли дурарухъес х1ярам саби). Чина ва сен аркьусил хIебалули дуравхъунсилис дехIибала къантIдарес асухIебирар.
  3. Гьаларти дехIиба бехIби-хьудлизиб (такбиратуль ихIрам) дехIибала къантIдарес нигет биъни.
  4. ДехIибала къантIдирусини дехIибала къантIхIедируси имамлис гIергъи дехIибала хIедарни. Цараван биалли, дехIибала авал ракагIятличил детурхахъу.
  5. ДехIибала дехIдихьили тамандиайчи, илди къантIдарили дурадеркIес ибси кьас биъни. ДехIибайчиб къантIхIедарес ибси кьас акIалли, дехIибала къантIдарес асухIебирар.
  6. ДехIибала дируси замана архIяличив виъни. Мисаллис, дирути дехIибала тамандиайчи, гами, поезд сай хIерируси мер-мусаличи сабаалли, дехIибала къантIдарес асухIебирар ва илди 4 ракаг1ятличи адиркахъути сари.

ВакIибси мерличив адам авал бархIи кавлуси виалли (вакIибсира аркьусира бурхIни халхIедарили), иларра дехIибала къантIдарес асухIебирар. Амма вегIла мурад ишбархIи-жагIял бетурхниличи хьуликIули, илди мер-мусаличив чум бархIи калес чевкъарал хIебалули биалли, 18 бархIи дехIибала къантIдарес асубирар.

  1. ДехIибала мурт ва секьяйда къантIдарес асубирусил дурусли бални.

Илдигъунти шуртIри диалли, дехIибала къантIдарес асубирар: хIерейсла, дакьала (хIерейсла гIергъила), дугила авал ракагIятла дехIибала кIел ракагIятлайчи кадаахъили. Нигетлизибра иличила буру.

 

ДехIибала дархдяхъни (жамгIдарни)

Бухъянси архIяличивхIели, дехIибала къантIдирнила лерилра шуртIри диалли, цадехI дехIибала итдилти детурхахъуси заманаличи ардухили даресра асубирар (савлила ахIенти). ДехIибала илкьяйда дархдяхъили дарнилис жамгIдарни бикIар. Илди жамгIдиру мусафирлис секьяйда къулайсил пикрилизи касили:

– ХIерейсла дехIибала дакьалайчи ардухес яра дакьала дехIибала хIерейслайчи кадухес;

– МаркIачIила (бархIехъла) дехIибала дугилайчи ардухес яра дугила маркIалайчи кадухес.

ГIеларти дехIибала гьалартачи лерхули диалли, ишдигъунти шуртIри диахъес гIягIнибиркур, – мисаллис, дугила дехIибала маркIачIилайчи:

– МаркIачIила дехIибала дугилайс гьалар диру.

– Цаэсти дехIиба бехIбихьудлизиб гIергъити дехIибала гьала хес ва дарх дарес ибси нигет биэс чебиркур.

КIидехIелра дехIибала гьар-гIергъили дарни. Цаэсти дехIибала тамандиубхIели, гIергъити дехIибайс кьамат бучIа ва дехIибала илхIелил детурхахъу. Илди кIидехIелра дехIиба-ургаб кIел ракагIятла дехIибала даресцад замана арбукьялли, гIергъити дехIибала чула заманаличир детурхахъу, жамгI хIедарили. ГьаладяхI яра гIеладяхI ардухили детурахъути дехIибайс «черихъути» или нигет хIебиру.

Гьаларти дехIибала замана хIясибли, гIергъитачи ардухес нигет биру ва гIергъити дехIиба замана сабаайчи ил нигет барсх1ебиру. Нагагьладан барсбаралли, дехIибала кабизахъурси заманаличир детурхахъес чебиркур.

Гьункьяс гIягIнибиркур ил шайчирти шаригIятли сунес чедаахъибти кункдешуни ункъли дагьес ва дехIибала дурусли детурхахъес.

 

Рамазан-хIяжи МяхIяммадов

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Имам Абу ХIамид аль-Гъазали

УчIанничи кагъар Урши, насихIят бурес гьамадси саби, амма ил кьабулбарес къиянбулхъан, сенахIенну ил кьутIкьусин кабилзан сунела хьуланас гьуни бедлугусилис, уркIилис къадагъаласи дигухIели. Хаслира багьуди касили хьалли нафслис гIелавад вашуси ва дунъялизи вархибси. Илала пикри хIясибли,...


ДехIибала черихъни

Бусурман адам 13 – 14 дус виубхIейчивад балугълаваибси сай: хIебиалли, иличи дехIибала, дуббуцари ва цархIилти Аллагьлис ﷻ дирути гIибадатла жураби (фарзани) хъарти сари. Фарзла (паризала) цадехI дехIибала уркалунси 70 дус жагьаннабла цIализив вирар или цабехIти гIялимтани буруси пикри лебси...


Дурхъати дугьби

ЧевяхIси Кьудратла ВегIли декIарбарибти дурхъати идбагуни адаб хIяяла ва сабурла шайчиб адамтас гIибратли бирутири. Илдазибад гьарилла дугIя лебсири, илала кумекличил Аллагьличи ﷻ дугьабилзутири ва ЧевяхIсини илдас жаваб чарбирусири.   Айюб Идбагла дугIя Айюб Идбагличила нушани газетала...


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...


ГIяли ибн Абу ТIалибла мижит

Нушани гьалабра нушала белкIаназиб жIявхIелла мижитуначила бурибсири. Иш яргализиб гьанбушес дигулра ГIяли ибн Абу ТIалибла мижитличила. Илала сурат кабяхъили саби гьижрала 1271 ибил дуслизиб дураибси Афганиста 1000 афгани къурушлизиб. Илизиб нушани чебиулра халаси мижит, берхIила нуранани...