ДугIя бирнила адабуни
ДугIя бирнила адабуни
Балга – дугIя бирни – нушачи ЧевяхIсини хъарбарибси баркьуди саби. Ил Идбагла ﷺ суннатра саби. Балга – дугIя гIибадатлизи халбируси саби, сенкIун илини чебиахъули саби адам Кьудратла ВегIличи хIяжатли виъни.
Адамла дугIя кьабулбирнила бекIлибиубси шартI саби, илини бархьси бузериличил сархибси, хIялалсицун пайдалабирни.
Бурули саби ЯхIъя ибн МугIаз викIусири ЧевяхIсиличи дугьаилзули: «Секьяйда ХIези тиладиикIусира, я Аллагь ﷻ, ну бунагьуназив виасли?! Ва секьяйда ХIези тиладихIейкIуси, ХIу уркIецIи-ряхIмула ВегI виадли?!»
Иличибли багьес чебиркур, нушаб цIахбилзес гIягIнили саби Аллагьла ﷻ хъарбаркьуни таманхIедирнилис, амма цархIил шайчирад нуша хьулдикIулира нушала балга – дугIя кьабулдирниличи. СенкIун нушани тиладибареси Аллагь ﷻ ахIенси, цархIил агара. Балга – дугIя дирнила адабунази халбируси саби нушани тиладибирусила мягIна бални ва иличи гъамиэс гьарли-марли къайгъибирни. Амма бегIлара гIяхIси саби Идбагли ﷺ бируси балга бирни, чебетаахъили мягIна хIергъули биалра, илини гIягIнисицун тиладибирни балули.
Идбагла ﷺ гъай хIясибли, Аллагьличи ﷻ тиладиличил дугьаизурси адамли хIяблизибад ца кайсу:
Яра илис тиладибарибси бедлуга, яра иличибли илала бунагьличивад чевурхар, яра илис итил дунъяличиб кири хIерли бирар.
Гьачам Идбаг ﷺ сунела асхIябличи вакIибхIели, ил дебали зягIиплири. Ил цIакьагариубли, усаликили шямван вицIули варгиб. Илала назикси кьаркьала арца дурхIяличи мешулири ва гьамадли някъбачи ахъбуцес виэсли кабизурлири. Идбагли ﷺ саламра бедили, зягIипсилизи хьарбаиб илини ил хIяйчи викесли се тиладибирулил Аллагьлизи ﷻ.
АсхIябли жаваб чарбариб: «Нуни ЧевяхIсилизи тиладибирулра итил дунъяличиб набчи хIерси танбихI иш ванзаличиб гахъес…» Идбаг ﷺ викIар: «СубхIянаЛлагь! ХIела я ахъри, я цIакь хIебиур ил танбихI чекасес. ЧевяхIси Аллагьличи ﷻ ишди дугьбачил дугьаилзен: «Раббана атина фи дунья хIасанатан ва филь ахирати хIасанатан ва кьина гIязаба ннар». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, иш дунъяличир ва итил дунъяличир нушаб баракатла гIямру га ва жагьаннабла цIализирад дерцахъаба». Камси заманала гIергъи хабар сабаиб ил адам сагъвиъниличила.
Идбагли ﷺ ил балга гьаман бучIахъес маслигIятбирусири, сенкIун илизиб адамли бегIлара сунес гIягIнити хIябал секIайчила тиладибирули сай.
Иш дунъяличибси баракат ибхIели пикрилизи буцес гIягIниси саби – арадеш, хIялалси яшав, адабчебти биштIати, талихIчебси хъалибарг, пайдалати багьудлуми ва баркьудлуми, чучира Аллагь ﷻ разити, ва адабчев(р)си мурул (хьунул). Адамла бегIлара чебяхIси шабагъат ва бегIлара халаси сархибдеш итил дунъяличирти гIямрулизив Алжанализи викни ва Кьудратла ВегIла жагадеш чебаъни саби. Кьиямала бархIила хIисаб-суал ахъили, ЧевяхIси сунечивад чевверхурли, илала уркIецIи сархни саби. БегIлара урехила биалли, жагьаннаблизи викни саби. Ил багьандан саби Идбагли ﷺ жагьаннабла гIязабтазибад берцуди тиладибируси. Илгъуна тиладиличил Аллагьличи ﷻ дугьаилзуси, цазаманализив иш дунъяла лерилра бунагьуназивад мяхIкамдеш баресра къайгъилизив сай.
Дурхъати балга-дугIя
Ца адам гъамиубли Идбаглизи ﷺ хьарбаиб:
«Секьяйда тиладиикIиша ну дила Аллагьлизи ﷻ?»
Идбагли ﷺ жаваб чарбариб: «Бура:
«Аллагьуммагъфирли вархIам-ни ва гIафини варзукьни».
МягIна: «Я Аллагь ﷻ, дила бунагьуначивад чевверхи, уркIецIи бара, хIялалси ризкьи ва баракат кьадарбара».
ЦархIил манзил Идбагли ﷺ иш дугIя бучIахъес маслигIятбирусири:
«Аллагьумма инни агIузу бика миналь гIаджзи валь касали валь жубни валь гьарами валь бухли ва агIузубика мин гIазабиль кьабри, ва агIузу бика мин фитнатиль махIья валь мамати».
МягIна: «Я Аллагь ﷺ, тиладибирулра ХIези цIакьагар-дешлизивад, азгъиндешлизивад, урухкIудешлизивад, ахъри агарти ухънадешлизивад, кьиркьирдешлизивад мяхIкамварахъес, тиладибирулра ХIези хIябла гIязабтазивад, гIямрула ва бебкIала питнабазивад верцахъес».