бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДурхIнала гьалмагъ

ДурхIнала гьалмагъ

ДурхIнала гьалмагъ

Тавсултан СягIидовлис – 75 дус

 

Тавсултан СягIидов имцIаливан дурхIнас лукIуси поэт сай, амма илала дурхIнаниван иштяхIличил халатанира делчIести дахъал белкIанира лер. Т. СягIидовла вецIличир имцIали халати ва диштIати жуз дурадухъи сари.

 

Илис хаслира дигахъу басняби лукIес. Баснябазир буцIира, гурднира, гIярмира, житнира, кьулира, гIежнира, арцантира, шайтIунти булан дарган мезли жагали гъайдикIахъес бажардииркули сай.

Ил дарган мезли дурабухъунси жагали балкьаахъурси баснябала «БецIла децI» бикIуси цаибил жузла автор сай. Критик ГIябдулла ВяхIидовли ил жузлис гьалагъай булан делкIун ва басняби ахъли кьиматладариб.

Ца баснялизир хIяж барес бецIра гIежара дарх дурадухъи дуили сари. БамсурхIели, дай гьуйчиб гIежализи бецI бикIули саби:

- Ну гушлира, бяргIилра!

ХIеръа дила куцличи.

Ну кьабулли ахIенра

Ишгъуна архIяличи!

 

Гьари бурхьури хIура

Гежбуначи алжайзи.

ГIур дус букьес бирусгу

Тавбадарес хIяжлизи!

Илала баркьудилис кьимат бедлугули, авторли ишгъуна пикри бурули сай:

ВерхIна хIяжли букьялра,

БецI саб бецIли кавлуси.

 

Т. СягIидовла басняби биштIатасван халатасра гIяхIдилзан. Илди дучIуси тамашавиубли бекIли гьакIикIар, пиширхъур, ахъли дукарирхIур яра «ишгъуна набчилра биубгу» викIар. Илдигъунти разити ва шалати сари илала назмуртира. Илди далайчибанира дучIули сари, илала белкIани хIясибли дурхIнани тамашала сценкабира чедиахъули сари. Илдачи интернетлизив хIеризес ва лехIахъес вирар. «Шибши хъара» бикIуси белкIлизиб Колхозла председательли колхозла хъумачирти шибши хъара дигIес бякьунти дурхIни, «ИшдикIун колхозла кьулас дегIунти сари, хIушази деркахъес ахIенну викIули», бархIехъ бегIтала гьалаб пужбарес или конторализи бухIнайули сай. «Нушала дурхIни хIуни колхозла кьулазилра хIебирулрив?» или, пунтбиубти колхозницаби, някъбази миршбира касили, председатель урухварес дурабулхъули саби. ДурхIни урухбарес зели баршибси тупанг игьубси колхозла председатель хIякимтани председательла къуллукъличивад увкайсули сай. Авторли гIямрулизир кадикибти анцIбукьуни булан устадешличил пайдаладирули сай, бижгурдеш алкIахъули ахIенну, масхарала аги-хIял кадилзахъули сай.

«ГIяхIгъабза гIяра» бикIуси халали ахIенси хабарлизив шантала мазаличил дуки вякьунхIели, букIуй бускаунси гIяра бурцули сай ва, лихIби дуцили гIяра ахъбуцили, илала хIулбази хIерикIули сай. Урухбиубси гIярали, гIеларти кьяшмачил хъябшбики, букIунна вяхIла кам ирхъули саби. Шилизирси тухтур уркIрухъи, «Иш хIянчи жаниварла бургар!» рикIули сари, гIярали барибсиличи тамашариубли. «ГIяра сабри, чула къур бетахъ!»- викIули сай букIун, сайра пиширхъули.

Яра «ЦIуръа» бикIуси хабарлизив, автор урхьулизи бялихъуни дуцес вякьунхIели, жагьил дубурлай Грозный шагьарлизивад кибси дурхIяличил тяниширули сай. Илини сунела бегIти яра тухумти балули ахIен. Кабушили мага бурги. Автозаправкаличив варгибси дурхIя сай. Чечентала ванзаличир дявти детурхуси замана. Илис узи викIусил, урши яра гIурра цархIил тяхIярли викIусил балули ахIен дубурланни. Амма ил сунечил варх архIябачи булан викули сай, ил сунечив хIерра вирули сай. Дергъла балагь-кьадар бегIла гьалар дурхIначи чедетиути диъниличи пикри бяхIчииули сай писательли. Ил дурхIяли с «дергъла уцIала» викIули сай. Сецад калил гьанна илди нушачиб или хьарбиули сай. Илгъуна агиличил децI балахъули сай авторли. Ил гIямруличи уркIичевси дурхIя къаякъличив калхъули сай.

ГIурра ца гьатIи мисал. Чечентала ванзаличир детурхути дургъбазиб ца кьяшлизибад мяхIрумбиубси бецI берцуди баргес Дагъиста вацIурбази гьаббухъи лябкьули саби. ТIимкьлизи биркули саби ва, батбухъес багьандан, бецIли сунела кьяш кьацIбики чеббирхъули саби. Мешебей ГIядусли ил бецI гIеларти кьяшмачиб тяхIбикIули башули чебиули сай. ГIергъила бархIи тимкь кадалтули сай ва бецI бурцули сай. Къиян-жапализи бикибси жанивар кабушес вирули ахIен. Ил хяла мерличиб хIербарес сунела юртлизи аркули сай. Дергъла мусибатуни адамтачицун ахIенну, жанивартачира чедетиути диъниличила бурули сай Т. СягIидовли.

Тавсултан СягIидовли лукIути назмуван каргьурти хабуртачила декIарли бурес гIягIнибиркур. Нушала лукIантани дебали камли бузахъуси тяхIяр саби ил. Дебали ункъли мез далуси виэс гIягIниси сай илкьяйда каргьурти призведениеби алкIахъуси автор.

Тавсултан СягIидов нушала заманала бегIлара сабухъчебли лукIути даргала автортазивад ца сай.

Ил Дагъистан Республикала культурала урибси хIянчизар, Россияла писательтала ва журналистунала Союзунала член сай. ХIябцIали дусличивра имцIали хIянчи бариб илини дарган мезли дурабулхъуси областьла «Замана» газетализиб, пергер журналист сайливан даргантани ункъли валуси сай. Чумал дус илини дарган ва урус мезли «Дубурлан» бикIуси сай вегIси газетара дурайули калун.

Т.СягIидов гIяхIси тилмажра сай. Пагьмучевси даргала писатель Ильяс ХIясановли маслигIятбарни хIясибли, илини Э. Хемингуэйла «Ухънара урхьура» бикIуси повесть-притча, Ершовла «Къакъмуш тяйурчи», А. Пушкинна «Мургьила бялихъличила къянала хабар», Ал-Гъазалила, востокла поэт-супи Ж. Румила назмурти, Дагъиста миллатунала гIяхIцад автортала произведениеби дарган мезличи шурдатур ва дураиб. Даргала жагьил лукIантас литературализи бакIахъес кумекбирули сай.

Камси гьалабван Дагъиста жузала издательстволи ил 75 дус вирниличил бархбасахъи, илала чердикIибти произведениебала жузра дураиб. Илизи назмурти, поэмаби, басняби ва хабурти кадерхахъурли сари.

ДурхIнас делкIунти илала назмуртира хабуртира «Гьалмагъдеш» ва «Лачин» журналтазир дурадулхъули сари.

Нушани, илала гьалмагъунани, халаси гьалмагъ уркIи-уркIилавад мубаракирулра, ва нуша гIурра сунела пергер произведениебачил разидирниличи дирхулра.

БучIантас «ЧердикIибти» жузлизирад делчIахъес чумал назму гьаладирхьулра.

 

ВегIла юрт

Адамгъуна буили,

Марли, илала юртра:

УхънаваибхIели вегI,

Бухънабиули илра…

БегIтала юрт баргира

Хъулив чилра агарли.

УркIи тIутIукабиуб,

Дирхаирая, марли.

 

Азбарлизиб курега

ЦIедешла пяхIбирулри.

Галгалиурти илди

Имиула дугулри.

 

Багьлали ганзикIули,

АйцIулра нешла хъули,

СягIятли тIинкьарличил

Манзил саб сабирхъули.

 

БяхIличиб субхIян саби,

«РегI чинара?» - бикIули.

Дила нешли хIерирар

Унза бекIлил гIейкIули.

 

«ХIераргиригу хъулир,

Марли, хIу чинар сарри?

Хъулиб ванали саби:

Чинаррил, мякьлар лерри.

 

Тахличиб бусули саб

«Буртла душман» житара.

Кайасли, хIядурли саб

Пичла мякьлаб утара.

 

КIабатIлизиб хамир леб,

ЧIумалра хIебиубли,

Карилабад ил хили

АхIен бахъхIи биубли.

 

Хъалтала чара саби,

Чудни дарес хIядурли.

ИлдикIун нуни жявлил

Сайрагу хъумартурли.

 

ХIела нусиличи ну

Сайрагу карцIиубли,

ХIерууд хIу сеналра

Ил хъулиб камбиубли.

 

Диур, неш, гьанна нуни

Дура духиб гьундури:

ГушхIейэс даибтигу

КIел гIяргIяла гидгури.

 

ХIела мякьлав хIериэс

Сайра гьанна разили.

Лерилра челукьути

Жявлил сайра арзили.

 

Ватаба хIела мякьлав

БугIяр яни беркIахъес,

Гьаларван хIяздухъину

Хабуртачи лехIахъес.

 

Дусми сари аркьули,

Нуша шакхIедикили,

Хала дудеш ветаэс

Набра саби бикили.

 

Дила дудешла шушка

Бугули саби мяржли.

Шила шанти бяхъили

Башули саби хIяжли.

 

Дила хIяж хIу сарри, неш,

Бурулра нуни бархьли,

УркIи кьакьабакIалли,

Вашулра хIечи вархьли.

 

ХIу лерцадхIи, рирхаи,

Сайрагу, неш, ну жагьли!

ГIямрура анцIбукьуна

ДицIили сари гагьли.

 

Кьади ГIялисултIанов

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Янилизир пайдалати

Янилизир нуша бусягIят думсулра, гьанкI хIебиусин билзулра ва жявли зягIипдиркулра. Иличил барх иммунитет гIяшбиъниличибли цIакьагардирулра. Илгъуна аги витаминти хIедиъниличиблира бируси саби. ХIушаб гьаладирхьулра янилизир имцIали пайдалати цIедеш ва овощуни.   Апельсин – пергер...


ЛямцIла манзил

Хъуммартидая: алжана нешла кьяшмауб саби. Хъатлаб хайгина баралра, нешла чебла ахъес хIейрар.   (бехIбихьуд гьалабси номерлизиб)   — Неш, хIура ила рузахъес рархьибси ахIенрив? — Агь, хIябилра ребкIесцад хIейгули рякьунра. Школа таманхIебиахъес багьандан, ца класслизир...


Редакциялизи суал

- Нушани 90-ли ибти дусмазир сарри дехIдихьибти дазала-дехIибала дирули ва нушала дахъал чеблуми учидикили сари дуббуцарира дархли. Кьабулбарибси хIяжли илди хIедарибти дехIибала ва уркалунти дуббуцарла бунагьуни ицутив? - Чараагарли уркIи-уркIилавад тавба дарес чебиркур калунти дехIибала ва...


ТаравихIла дехIибала

ТаравихIла дехIибала дехIдирхьути сари дуббуцарла Рамазан базла цаибил бархIилис гьалабси дуги, тамандиру Хала БархIилис гьалабси дуги (Хала Дугилизир хIедиру ).   ТаравихIуни мижитлизир жамигIятличил дарни къулайси ва дебали дурхъаси саби, амма имкан агара биалли, хъулир даресра асубирар....


Гьарун Идбаг

Гьарун ГIимранна урши сай. Илала насаб Якьуб Идбагла урши Лавичи абиуси саби. Гьарунна идбагдеш илала узи Мусала идбагдешличил чIумали дархдасунтири.   Египетлизиб зубартас ва канчанас сужда бирути египетлантани бекIдеш дирес бехIбихьиб. Илди Израилла халкьличи мучлаагарли хIербикIутири ва...