бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Мунги ГIяхIмад акIубхIейчирад - 180 дус

Мунги ГIяхIмад акIубхIейчирад - 180 дус

Мунги ГIяхIмад акIубхIейчирад - 180 дус

Мунги ГIяхIмад акIубси сай гIярбукIан мургьи-арцла устала хъалибарглизив. Неш жявли ребкIили, цIуръавиънили иличи халаси асар барибсири. Дудешли кариибси хьунул ГIяхIмадличи дебали вайтIа хIеррикIусири, илбагьандан дахъал къиян-жапа, чедаэс чебуркъубсири.

 

Мунги ГIяхIмад сунени виубсигъуна хIянчи бирули, дигалли нушала улкализив, дигалли дурала улкназив дахъал мераначи ваибси сай. ГIярасайлизиб халкь азаддешла дявиличи ахъбиубхIели ил илав валикибси сай.

Мунги ГIяхIмад Батирайла гIямрула адам уили сай. Илди цали ца дебали гIяхIли балули буили саби ва цаличи ца гIяхIладли башули кали саби. Сай алавси дунъяла балагардеш, царугагардеш, сунела мискиндеш бурули, шилизивси старшинала усалдеш далтIули делчIун дахъал далуйти.

 

Агь, убай нешла вайдеш,

Агь, дудешла сукъурдеш,

Иш нусила биштIадеш,

Иш чудула букIулдеш.

* * *

Ахъ хIурхъазиб цIа лебли,

ЦIа агарли хIевъуси,

ХьанцI урхьназир шин лерли

Шин агарли хIевъуси

Хъаршилизив ну левли

Ну агарли руулрив,

ВерхIел узила рузи,

Ва дила хьаршан рурси.

* * *

ЦIудхъурла хъара хIулбар,

Хъарахъла чIигIя тIулбар,

Дугели абулхъул бац,

Урхьназирад шин айхъес

Дила мургьила гажин,

ЛутIиагар урхьнала

Нур дархси ванал берхIи,

Дубагар дубуртала

Гъагул агар шалал зак,

 

Иш дунъя каберхалра

Камаберх хIела хабар.

Дунъя тIутIубиалра,

Дирихьма кIапIбуцалра,

Мадуаб хIела багьа,

УркIилис кьабул шалай.

* * *

Лебри дила ца къакъба

ЦIуб биринжли букуси,

Биринж дила кадерхур

Къакъбара тулакберхур.

 

Башигу, дила къаккъба,

Даим биринж хIейрарну,

Нуни дукул мухъили

Ил хIура балхарину.

 

 

ЦIИЖИЛАН

– Ва, цIижилан, цIижилан

ЦIижилан жагал рурси,

Исбагьи сипатла регI,

Духъяна чурмала регI,

Рай гъярцIа, цIудар хIулбар

ГьарракIигу гьаргала.

 

Ва, цIижилан, цIижилан

ЦIижилан жагьил урши,

Секьяйда гьарракIиша

Бац алав урмицада

Ну алав унзурбачи

Чейхьили мегь диалли.

 

– Ва, цIижилан, цIижилан,

ЦIижилан жагал рурси,

Ну ацIес ганзи лебу,

Ну кайэс ута лебу,

Чархла милиги ахъес

Гажиннизир шин леру?

 

– Ва цIижилан, цIижилан,

ЦIижилан жагьил урши,

ХIу ацIес ганзира леб,

ХIу кайэс утара леб,

Ну хIед шарабаурли

Милигира ихъахъис.

 

БАТИРАЙЛИС

Гьу, гьари, дила чугур,

Балгахъен гьари макьам,

УркIи бучIули лебай

БелчIес дигулра далай.

 

Урхьу дублабра хIела,

ХIурхъла бекIлабра хIела

Далайла бикьули саби,

Дила хIурхъан Батирай.

Дигай лертас мекъ дарман.

ЗягIипсилис кьар дарман,

Халкьла уркIбас хIу дарман,

Хабар халал Батирай.

 

ВакIири хIу нушачи

Шантас харидеш хили,

Аркьядра хIу ишавад

УркIбира ардухили.

 

Кавлан нушачиб хIела

Ишаб белчIунси далай,

Деза бикIар хIед гIялам,

ГIяламлис хIу кьяйдали.

 

Батирай, жан Батирай,

ГIямрули велкъ Батирай,

Каберхалра иш дунъя

Камаберх хIела далай.

 

 

ЭМХIЕ БЕБКIИБСИ БАРХIИ

Вай гьуя шила шанти,

Балагь чебакIилигу,

БебкIили саб ишбархIи

Нушала барскъа эмхIе.

 

Гьуя, нушала эмхIе,

Нушала булбул чатIа,

Къаркъа тIякьбухъахъеси

Назикси тIамала бегI.

 

Жявли дунъя батурри,

«Се бирув, – бикIар туркла,

Аллагьла кьисмат саби!»

Баркалла беб Аллагьлис.

 

Къаркъаличир гъезцада

Шилизи гIяхIдеш хири,

ЭмхIечирти гъезцада

Балагьуни камхIейри.

 

ГIямрули велкъаб дила

Харивиубси унра,

ЭмхIе бебкIибси бархIи

Шантас закат бутIибси.

 

Аммаки шанти, хIуша

КъалабамайкIудая,

БебкIибси эмхIела мер

Бурцулину дягали.

 

 

 

ДАЛАЙЧИ ВА МАЛЛА

Далайчи шадли вирар

Шилизиб мекъ сабхIели,

Малла харили вирар

Шилизиб бебкIахIели.

 

Илбагьандан илдала

Узидеш диэс хIейрар,

ХIейрули кьяйда уржес

ЦIара шинра сар ургар.

* * *

ПяхIлибуаб иш дунъя –

Кепеклизи агара,

Цала – вецIал хIяка лер

Цала – цалра агара.

Цала – вецIал хьунул леб

Дила – цалра агара

Унрала мургьи-арц тер,

Бузули устнира теб,

Нуни жармала ваяхI

Мургьила ранг дирулра.

 

Чи сая ганзикIуси

Тилади саб тIашизи,

Чи сая тIашизурси

Тилади саб лехIизи.

 

Кункси урчила мурда,

ХIези дила чище леб,

Дубуртази аркьядли,

ХIечи дила хъарбаркь леб.

 

Хъарбаркь мургьи-арц ахIен,

Хъарбаркь я декIдеш ахIен.

Дила шантас дурхъати

МухIлила хIябал гъай сар:

 

Дикилин арцла шала,

Бухъуйну мургье берхIи,

Эгьей, гIярбукIла устни,

ДиштIати ва халати.

 

Дусути черсаргъая,

Черсаргъибти, айзая,

ДахъхIи иш нуша хIерси

БархIи лябкьули сабну!

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...


Республикализивра цаибси

Дила белкIла игитгъуна адамличила макьала белкIес цазаманализиб къияннира бирар, гьамадлира. Мурхьти багьудлумачилси гIялимличила белкIес, хаслира ил академик виалли, лайикьси тяхIярли бетхIерар или гьанбиркули бирар. ГIялимличил ца даражаличир ихтилатдикIес, гIилмулашал мурхьти илала багьудлумачи...


Се бируси?

– Адамли урхIла беткахъибси мицIираг баргили виалли се бируси?   – Эгер адамли шила яра шагьарла дураб урхIла мицIираг баргалли, илизиб ихтияр лебси саби ил сунечил барх арбукес, сунес батес ахIи, илала хужаим варгайчи мяхIкамбарес багьандан. Илкьяйдали илини къайгъибарес...


ДехIибала черихъни

Бусурман адам 13 – 14 дус виубхIейчивад балугълаваибси сай: хIебиалли, иличи дехIибала, дуббуцари ва цархIилти Аллагьлис ﷻ дирути гIибадатла жураби (фарзани) хъарти сари. Фарзла (паризала) цадехI дехIибала уркалунси 70 дус жагьаннабла цIализив вирар или цабехIти гIялимтани буруси пикри лебси...


Имам аль-Байгьакьи

Абубакр ГIяхIмад ибну аль-ХIусейн ибну ГIяли ибну ГIябдуллагь ибну Муса аль-Хусравжирди аль-Хурасани, аль-Байгьакьи кьяйда валуси, акIубсири гьижрала 384 ибил дусла шягIбан базлизив, аль-Байгьакь мерла Хусравжирди шилизив. Аль-Байгьакь Нисабур (Нишапур) шагьарличибад гьарахъли ахIи мерлабиубсири,...