бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

МяхIяммад Тахсурмановлис – 90 дус

МяхIяммад Тахсурмановлис – 90 дус

МяхIяммад Тахсурмановлис – 90 дус

Тахсурманов МяхIяммад Амирханович акIубси сай 1933 ибил дуслизив Лавашала районна МикIхIила шилизив.

 

1953 ибил дуслизиб илини МикIхIила урга даражала школа, 1957 ибил дуслизиб ДГУ-ла филологияла факультет тамандариб. Дарган мезла ва литературала чебяхIси даражала мугIяллим, школабазив узули, 58 дус дурхIнас багьуди ва бяркъ бедлугули калун. Пергер журналист, фольклорист, публицист сай. Дагъистанна урибси учитель, РФ-ла журналистунала Союзла член, дахъал хабуртала, очеркунала, повестунала, назмуртала автор сай. Илала творчество дигантас ишди назмурти гьаладирхьулра.

 

Дунъяла хIурулгIян

(поэмала къантIбарибси бутIа)

 

Хьунул адамла кьадри

БалхIебала гьарилли,

Алжанала хIурулгIянгу!

Дунъяла духуригу!

ГIямрула хьулчиригу!

Гъабзадешлизир цIакьти,

Адабдешлизир ахъти,

ХIянчилизир гьаларти,

Иманнизир дурхъати.

 

Аманатунас марти

ВерхIел рангла зурхIябван,

Халкьлис, шантас ухути

Дубуртиван зак-гIяршла.

 

Хьунул адамтачибад

Саб берхIи абулхъуси,

Дунъяличиб агара

Жан иличиб дурхъаси.

 

ХIулбала хIер ванати,

Дурити гъай мурити,

Заклизир зубартиван

Гьар мурталра ухути.

 

Я къиян-жапализир,

Яра анцIкьи-децIлизир

БакIиб мусибатлизир

Я мукIурхIейкIудая.

 

ХIуша агар дунъяра

ЦIябси хIябгъуна саби,

ХIуша агарси юртра

ЦIябли цIударли саби.

 

Дунъяла даршудешра

ХIушани калахъулра,

Халкь-ургаб уржибдешра

ХIушани бихIулира.

 

Тудяхъяя хIушани

Байхъу гьаргли башутас,

Держли бужантачи,

Диннис вершабиубтас!

 

Муйлас алжана сарра,

ДурхIнаc – бац-берхIи сарра,

Жагьтас – насихIятчиби,

Халкьлис кьиблама сарра.

 

Халкь рази-шадбирахъес

Мурул адамтас, дурхIнаc

Марси къуллукъбирахъес

Аллагьли акIахъубти.

 

Бузерира дигайра

Цаван кьиматдирулра,

Вай-гIяхIра мусибатра

Цаван гьунчидуршулра.

 

Агь хIушала дурхъадеш,

Агь, хIушала хIялалдеш,

ХункIгъуна уркIилизи

Дунъя кабурцахъути…

 

КьацI

КьацI – хIу агарбиадри,

Дунъяра бирхIебири,

Адамтира камбири.

ХIу – гIямрула хьулчири,

Дунъяла духурири.

КьацI, хIечиб дурхъасира,

КьацI, хIечиб чебяхIсира,

КьацI, хIечиб машгьурсира,

КьацI, хIечиб ахIерсира,

КьацI, хIечиб хIурматлара,

КьацI, хIечиб кьиматлара

Агара дунъяличиб!!!

Агь, ризкьи-кьацI, хIезирти

Караматдеш ва сихIру:

Алавчарти инсанти

ХIуни мицIирбирулри –

Дунъя хIечиб тIашли саб!

КьацIличил, гьеч, сеналра

Мургьи-арцлара битIакI

БекIлилра атхIебиур,

Багьара ахIебиркур.

ГIямрулис, бузерилис,

БелчIудилис, гьунартас,

ГIялимла хIялумцIлабас

КьацI мурталра хьулчи саб.

Улка кьуватчеббирни –

ХIела цIакьлизиб саби,

Улка давлачеббирни –

ХIела хьулчиличиб саб,

Гьалмагъдеш уржахънира –

ХIела къайгъиличил саб,

Чедибдеш сархул цIакьра

ХIезиб сабгу, дурхъал кьацI.

 

 

Арадешлис къарауйчив

Тухтур, хIела чевяхIдеш

Агь, ил девла дурхъадеш,

КIел биркIанна машгьурдеш,

Дурхъал девла пасихIдеш.

 

ЗягIипти сагъбируси,

ГIямру даимдируси,

Сайри тухтур ахIерси

Нурла шала алкунси.

 

Иза кьялшубазибад

Инсанти уцахъуси,

ЗягIипти уркIичеббирути

Сарра хIуша тухтурти.

 

Кахси бебкIалис хIуша

Сарра гьаладилзути,

ЗягIиптала уркIбала

Гьарли-марли дайларти.

 

Изала белгибарес

Даим гъазализирти,

ХIушани бедиб хъялис

Саррагу даим марти.

 

ЗягIиптас къакъбяхъуни,

Сагътас насихIятчиби,

ГIякьлу ва дагьри мурхьти

Гъубзнира ламигъунти.

 

МалхIям уркIила дегIти

Мар-мургьила някъбарти,

СихIру сари хIулбазир

Адам сагъкайрахъути.

 

Адамла жан дерцахъес

ГIямру мяштIхIедирути,

Бамсри ва гьанкI агарли,

Дуги-хIери дуркIанти.

 

Излумачи къаршили,

Дявлизи кадилзанти,

БебкIала бурушлабти

Инсанти уцахъанти.

 

Зубарти ургаб бацван

ЗягIиптачил далгунти,

Халкьла хIурмат сархибти

Сарра хIуша, тухтурти.

 

УркIили чеббикIибси

СанигIятлис дахъ марти,

Адам сагъварибхIели,

Дубурацад дианти.

 

Шимазиб, шагьуртазиб

ГIялам халкьла хIушани

Жан-гIямру дерцахънилис,

ХIушаб хала баркалла!

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Балга-дугIя

Хала нешла балга Я Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ! ХIела уркIецIилизирад МухIяммад Идбагла ﷺ шафагIятлизирад, Кьуръа баракатлизирад декIармадираба. Гьанагар изайзирад, дяхIагар балагьлизирад дерцахъаба, Аллагь ﷻ! Нушачибад хIярамси гьарахъбарили, хIялалси гьарзабара, зягIипти изайзибад мурахасбатурли,...


Юсуф Идбаг

- Ишавад архIякьядра наб дигул хIебарили, Ну рикIуси хIейкIадли къиян-жапа дахъдирис. Ил замана Зулайха унза гIекIес дуцIрухъун, Илис дигул хIебарес, Юсуф хъярхъли гьавухъун, ГIеларадли хъямрики, буциб хIева, гъярбердиб, Илизивад верцили, Юсуф хIилхIи дуравхъун. Зулайхара аррякьи, ГIязизлизи...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

ГIергъиси манзил декIарбиркниличил дархдасунти дахъал суалти хьардиули сари. Илди баяндарес багьандан иш белкI гьалабирхьулра. ДекIарвикни – хьунуйчилти бархбасуни къябаъни саби дугьбачил, белкIличил ва мез хIедалусилис лишантачил. Ислам динни хъайчикабиъни цахIнаб хIербирнила вягIда кьяйдали...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


ХУРЕГ БАЛКЬАРАХЪНИ

Долма (8 порция) ГIягIнидиркур: ТIутIила кIапIри – 300 гр; белкьунси диъ – 1 кг; биринж – 1 стакан; цIуба жерши – 1; итан жерши – 4 цула; бурт – 400 гр; кьар, зе, исиут, дерубти специяби – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: тIутIила кIапIри зукьиси...