бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

РабигIуль-Авваль базличила

РабигIуль-Авваль базличила

РабигIуль-Авваль баз ЧевяхIси Аллагьли ﷻ дурхъабарибси саби лебил Сунени бархьибти идбагуназивад бегIлара Сунес дигуси Расул ﷺ акIни багьандан. Ил сабабли ил нушаб лебтасалра дебали дигахъес чебсира саби. РабигIуль-Авваль – нушала дурхъаси Идбаг ﷺ акIубси баз саби, нуша жагьаннабла цIализирад дерцахъес узуси, нушачивад Аллагь ﷻ чевверхахъес улгуси, Кьиямала бархIи нушаб шафагIят бируси Аллагьла ХIябиб ﷺ акIниличи разидешли Аллагьли ﷻ нушалара бунагьуни умудирниличи хьул леб. Аллагь ﷻ Кьуръайзив викIули сай (мягIна): «Бура чузи, Аллагьла ﷻ уркIецIичевдешличи саби разибикаб». (Кьуръан, сура 10, аят 59).

 

Нушазибад чилилра багьес хIейрар Кьиямала бархIи сай чичил варх вирарал. Амма Аллагьли ﷻ дунъяличир лерай нушаб ихтияр лугули сай Кьиямала бархIи нушаб дигутачил дарх диахъес. Хаслира Идбагла ﷺ хIядислизиб леб: «Кьиямала бархIи адам сунес дунъяличиб дигути адамтачил варх вирар».

Гьачам шайх МухIяммад ибн ГIялави ибн ГIяббас аль-Маликлизи хьарбаиб: «Сен нушала Идбаг ﷺ бегIла дурхъати Рабазан, Ражаб, ШягIбан бузразив ахIекIубли, РабигIуль-Авваль базлизив акIубси?» Шайх ГIялавинни жаваб бедиб: «Идбаг ﷺ Рабазан яра Ражаб базлизив акIубси виаллири, адамтас гьанбирки илди бузранира Идбагла ﷺ акIни дурхъабируси саби или. Амма Идбаг ﷺ дурхъаварниличиб дурхъаси селра лебсив? Аллагьли ﷻ нушала Идбаг ﷺ акIахъуб РабигIуль-Авваль базлизив, ил баз Идбаг ﷺ акIниличил дурхъабарес багьандан.

Нуша иш дунъяличи дакIудиайчи Аллагьли ﷻ Идбагла ﷺ ура дурхъабарибси саби. Адам Идбаглис  нушала Идбагла ﷺ нур къакъла чIалализи кабихьибхIели, лебил малаикуни илала къакъличи хIербикIутири. ИлхIели Адам  Аллагьлизи ﷻ тиладиухъун ил нур сунела андаличи кабихьахъес, малаикуни сунечи гьалабад хIербикIахъес багьандан. ГIур Адам Идбагли  ил нур сунези чебаахъес тиладибариб, илхIели Аллагьли ﷻ ил нур Адамла  хала тIулбала никубачи шурбатур. ИлхIели Адам  тIулбачи байики, илдачил сунела хIулби суркдарили иб: «Дила хIулбала шала, я Расулуллагь».

ГIурра бикIули саби, дудешли сунела дурхIялис «МухIяммад» ибси у бедалли, ил дурхIя хъули ухIнаулхъухIели, дудешлис тIашкалзес дурхъали бирар или. Илцадра Аллагьли ﷻ дурхъаварибси сай нушала Идбагра ﷺ сунела ура.

Бусурмантани Макка буцибси замана, Идбаг ﷺ вамсурли ца хъа дяхIцIилиув, илала лацличи хъарихьи, бамсри ахъес вализур. Ил замана вакIили ЖабрагIил малаикли иб: «Я Аллагьла Расул ﷺ, ил хъа лацличира хъармалхьад илала дяхIцIиличира хIяжатмаркуд, сенахIенну ил хъулир хьунул адам лер ва илала хIечи халаси гьими леб, хIу я чехIеэс я хIела тIама хIебакьес багьандан илини кьяпIдарили унза-улкьайра, кIапIдарили лихIбира хъули кариили сари». Идбаг ﷺ илавад увизур ва ил заманализив ЖабрагIил малаик гIурра чарухъи викIар: «ХIела къакъ ил хъа лацличи къячбикни багьандан Аллагьли ﷻ ил хьунул адамличи уркIецIибариб ва ил Исламлизи ляркьян». Ил замана хъа унзара абхьили иларад хьунул адам дурарухъун ва Идбаглизи ﷺ рикIар: «Я Аллагьлла Расул ﷺ, ишбархIиличи бикайчи хIуйчив хIейгуси адам аги наб, нуни се бетаурсил балули ахIенра, амма гьанна хIуйчив дигуси адам агара наб». 

 ДурхIялис раибси цаибил базлизив Аминатличи вакIили ахъси кьаркьа вегI адам илизи разиси хабар бурибсири: «ХIела канилавси  дурхIя—идбагунала пачяхI  сай». Аминатли вакIибси чи саял хьарбаибхIели, илини иб: «Ну илала дудеш – Адам  сайра». КIиэсил базлизив цархIил адам вакIили, хIела канилавси дурхIя ил бегIла гьалабталара бегIлара гIергъитала пачяхI сай - баянбариб илинира. Ил Шис  Идбаг  сайри. ХIябэсил базлизив вакIибси НухI Идбаглира  Аминатлизи ил разиси хабар буриб. Авнайс иличи Идрис Идбаг  вакIиб, гIур – Гьуд , урегнайс—Ибрагьим , верхIнайс—ИсмягIил Идбаг , гехIнайс – Муса , урчIемнайс—ГIиса Идбаг . Лебтанилра Аминатла урши идбагуназивад бегIлара гIергъиси – илдала мугьур виъниличила балахъули, ил мубаракрарибсири.

 Илизибадли ашкарли саби Аллагьла ﷻ МухIяммад Идбагличи ﷺ диги. Илбагьандан иш базлизиб Идбагличи ﷺ дигиличил, Идбаг ﷺ дурхъавирули барибси гIямал Аллагьли ﷻ кьабулрабарили, нушала бунагьунира умударили, Кьиямала бархIи Алжанализи хьурабирантачил дарх нушара декIардарахъес хьулдикIехIе. Амин.

 

МухIяммад МяхIяммадов

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


ХIижаб бихнила 10 сабаб

Чумал дус гьалаб нуни хIижабла мягIна гьаргбарира, ва ЧевяхIсила уркIецIиличибли гьанна разидешличил ил бихулра. Иш белкIлизиб нуни бусурман хьунул адамтани хIижаб бихнила сабабтачила бурис. Рирхулра ишди баянтани цархIилти рузбира илгъуна баркьуди дураберкIахъес уркIичеббиру.   Се саби...


ДехIибала черихъни

Бусурман адам 13 – 14 дус виубхIейчивад балугълаваибси сай: хIебиалли, иличи дехIибала, дуббуцари ва цархIилти Аллагьлис ﷻ дирути гIибадатла жураби (фарзани) хъарти сари. Фарзла (паризала) цадехI дехIибала уркалунси 70 дус жагьаннабла цIализив вирар или цабехIти гIялимтани буруси пикри лебси...


Имам Абу ХIамид аль-Гъазали

УчIанничи кагъар Урши, насихIят бурес гьамадси саби, амма ил кьабулбарес къиянбулхъан, сенахIенну ил кьутIкьусин кабилзан сунела хьуланас гьуни бедлугусилис, уркIилис къадагъаласи дигухIели. Хаслира багьуди касили хьалли нафслис гIелавад вашуси ва дунъялизи вархибси. Илала пикри хIясибли,...


ЧевяхIсила хъарбаркьуни дузахъес чебиркур

Кабиили бикути, палтар, тIалхIяна ицути машинаби, компьютерти, телевизорти, хутIличир дузути чяйникуни, печани, яшавла шуртIри кункдирути дахъал ваяхI гьаналла замана дуракаили сари, илди халкьли дузахъули сари. ВаяхI исухIели, илди секьяйда дузахъутил бурути жузира (инструкция по применению)...


БекIлибиубси ва мягIничебси масъала

Нушала улкали гIергъити дусмазир хъалибарг мяхIкамбарес ва гIеббуцес багьандан дурадуркIути сагадешуни дебали дигести сари. Бахъал дурхIначилти халибаргунас дедлугути арц, пособиеби, нешдешла капитал ва цархIилтира кункдешуни лер.   ГIергъиси манзил нушала улкализир 31 хIукму кьабулдарили сари...