бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Мижит Айя-София

Мижит Айя-София

Мижит Айя-София

Ил мижитли дунъяла тарихлизиб дахъал къиянти дяхIяурси саби. Цаибил христиантала киласа, дурхъаси София 404 дуслизиб халкьла пунтла манзил цIали бигубсири. Илис гIергъи сагаси тIашбтурсири. Ил бузули калун 15 дус. Амма гIурра цIали бигуб. Сагали гIуррара тIашбатурли, бузули 17 дус ардякьи гIергъи, ил пунтчибани цIали бигуб. Юстиниан I – ибилли пунт бячIи, тяп ил мерлаб сагадан тIашбатахъес буйрухъбариб! Тяп ил уличил, авнайс христиантала дунъяличиб бегIлара халаси, Византияла чебяхIдешла лишан кьяйда тIашбатурсири ил киласа.

Софияла киласа 5 дус тIашбалтули калунсири, итхIели бегIлара гIяхIти архитектортала бекIдешлиуб. Гьар бархIи илаб бузутири 10 азир хIянчизар. Пачалихъли гьар шайчирад тах шагьарлизи бегIлара черикIла мармар къаркъа ва цархIилти гIягIниахълуми дихутири. 8 тIал парфир къаркъала Римлизирад, 8 тIал шиниша рангла мармар къаркъала Баальбеклизирад, илкьяйдали гIуррара.

Бурни хIясибли, Софияла къапу НухIла гамила урцуйзирад дарибти сари, Армениялизибси Арарат дубурличирад хибти, итхIели Византиялизи кабурхуси. Дурхъаси Софияла киласа тIашбатес багьандан, итхIели дунъяличиб бегIлара давлачебси Византияла пачалихъла хIябал дусла бюджет харжбарибсири. Ил жагабарес багьандан дахъал мургьи, арц, дурхъати къаркъуби ва пилла лигуби пайдаладарибтири. 55 метрла ахъдешличилси ва 31 метрла диаметрличилси ил 4 даршдуслизиб бекIлибиубси киласа бирусири.

ГIур илизибад ГIусмантала пачалихъла султIан Мехмет Фатихли Константинополь буцибхIели, мижит бетаахъурсири. Ил Мурад II – ибилла 4 – ибил урши сайри, 12 дус виубхIели султIанни катурси.

500 дусцадхIи Айя-София мижитли калунсири. 1935 ибил дуслизив Турцияла цаибил президент Мустафа Кемаль Ататюркла манзил биалли, музейличи шурбатурсири. Илис улкала гIямру Европализиртачи мешутили детаахъес дигусири. БусягIятла замана, 85 дус ардукьи гIергъи, Айя-София сагадан мижитличи шурбатурли кIел дус биубли саби.

Бурес чебиркур, Турцияла президен Реджеп ТIайип Эрдоганни селичилра хIерхIеили, сунени бурибси гъайличи чекайзурли, ил мижитличи шурбатнила документуни къулбасдариб.

ЖумягIла дехIибайчир бутIа-кьяндеш дарили, Эрдоганни цаибил дехIибайчиб сура «ФатихIя» белчIун.

Грециялис ил гIяхIхIебизур-сири, Украиналира ил гIеббуцили, Эрдоганничи гьаргси кагъар белкIунсири.

Турцияла президентли буриб ил улкала бухIнабси къуллукъ биъниличила.

ИшбархIи Эрдоганни исламла дунъяла гьавкьянадеш дузахъули сай. Айя-София Аллагьла ﷻ хъали саби, илаб булгниличи къаршили цархIилти улкнала христианти гъудурбикIни бархьси ахIен. Турцияла бекIли чIумали багьахъур, Анкара дурала улкнала динна кьяйдуртази гъудурхIебикIниличила ва Софияла шайчир илдани дирути гIяйибти улкала хъархIерагардешлизи гъудурбикIни саби или.

МяхIяммад МяхIяммадов

2026-04-01 (Шавваль 1447 д.) №4.


Пайдалати

  Апельсин – пергер цIедеш саби, сунезибра халаси кьадарлизиб С, В кьукьяла витаминти, калий, магний, цинк, железо, фосфор ва кальций лерти ва иммунитет гIеббурцуси. Илизир кьаркьайзирти агъулати секIал дурайути антиоксидантуни лерти сари. Илини уркIила-тумала даража чIумабиру,...


Гьар адамли сай-вегIси гьуни чеббиркIу

ВецIал дус гьалаб сегъунти-биалра сарихибдешуни диахъес багьандан университетлизиб багьуди касес хIяжатсири. Жагьти халкь университетлизи кабурхес, диплом касес, гIур гIяхIси хIянчи баргили, бузес къайгъилизибри.   Амма гьаннала замана аги-кьяйда дебали дарсдиубли сари. Хасти багьудлуми...


ДехIибайчиб сужда барес хIебирути адамтани дехIибала дирнила тяхIяр-кьяйда

1.ДехIибайчив тIашизес ва рукугIличи къухIизес вируси, амма сужда барес хIейруси адам виалли, дехIибала гIергъиси тяхIярли дирути сари:   1) Адамли КьиблаличивяхI тIашизурли, дехIибайзи ухIнаулхънила такбир «Аллагьу акбар» ируси саби, гIягIнити дехIибала дарес нигетличил...


Нясдеш — сен?

Нуни ишбархIи дила белкIлизиб ишгъуна масъала ахъбуцес дигулра. Ил нушала республикализиб дебали челукьусира саби. ХIердизирая алавчарли кьакьурбази — дахъалгъунтазир нясдешуни, жярга-зекъ сари. Илди жярга-зекъ лайдикIути тIакьнази диахъули ахIенну, чус гьамадси мерличи лайдикIули...


Буралаби

  Гьарил гъайлис сунела мер. ГIяхIси гъай мурталра кумекли бирар. ГIяхIси гъайли шанда барура ибхьу. Дахъал гъайли асар камли биру. Камти гъай гIяхIти дирар. МалхIямси гъай муриси бирар. МалхIямси гъайли шурмира гъятIиу. ПикрихIевхъи гъай мабурид. ВерхIна пкрибарили гьачам...