бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Мижит Айя-София

Мижит Айя-София

Мижит Айя-София

Ил мижитли дунъяла тарихлизиб дахъал къиянти дяхIяурси саби. Цаибил христиантала киласа, дурхъаси София 404 дуслизиб халкьла пунтла манзил цIали бигубсири. Илис гIергъи сагаси тIашбтурсири. Ил бузули калун 15 дус. Амма гIурра цIали бигуб. Сагали гIуррара тIашбатурли, бузули 17 дус ардякьи гIергъи, ил пунтчибани цIали бигуб. Юстиниан I – ибилли пунт бячIи, тяп ил мерлаб сагадан тIашбатахъес буйрухъбариб! Тяп ил уличил, авнайс христиантала дунъяличиб бегIлара халаси, Византияла чебяхIдешла лишан кьяйда тIашбатурсири ил киласа.

Софияла киласа 5 дус тIашбалтули калунсири, итхIели бегIлара гIяхIти архитектортала бекIдешлиуб. Гьар бархIи илаб бузутири 10 азир хIянчизар. Пачалихъли гьар шайчирад тах шагьарлизи бегIлара черикIла мармар къаркъа ва цархIилти гIягIниахълуми дихутири. 8 тIал парфир къаркъала Римлизирад, 8 тIал шиниша рангла мармар къаркъала Баальбеклизирад, илкьяйдали гIуррара.

Бурни хIясибли, Софияла къапу НухIла гамила урцуйзирад дарибти сари, Армениялизибси Арарат дубурличирад хибти, итхIели Византиялизи кабурхуси. Дурхъаси Софияла киласа тIашбатес багьандан, итхIели дунъяличиб бегIлара давлачебси Византияла пачалихъла хIябал дусла бюджет харжбарибсири. Ил жагабарес багьандан дахъал мургьи, арц, дурхъати къаркъуби ва пилла лигуби пайдаладарибтири. 55 метрла ахъдешличилси ва 31 метрла диаметрличилси ил 4 даршдуслизиб бекIлибиубси киласа бирусири.

ГIур илизибад ГIусмантала пачалихъла султIан Мехмет Фатихли Константинополь буцибхIели, мижит бетаахъурсири. Ил Мурад II – ибилла 4 – ибил урши сайри, 12 дус виубхIели султIанни катурси.

500 дусцадхIи Айя-София мижитли калунсири. 1935 ибил дуслизив Турцияла цаибил президент Мустафа Кемаль Ататюркла манзил биалли, музейличи шурбатурсири. Илис улкала гIямру Европализиртачи мешутили детаахъес дигусири. БусягIятла замана, 85 дус ардукьи гIергъи, Айя-София сагадан мижитличи шурбатурли кIел дус биубли саби.

Бурес чебиркур, Турцияла президен Реджеп ТIайип Эрдоганни селичилра хIерхIеили, сунени бурибси гъайличи чекайзурли, ил мижитличи шурбатнила документуни къулбасдариб.

ЖумягIла дехIибайчир бутIа-кьяндеш дарили, Эрдоганни цаибил дехIибайчиб сура «ФатихIя» белчIун.

Грециялис ил гIяхIхIебизур-сири, Украиналира ил гIеббуцили, Эрдоганничи гьаргси кагъар белкIунсири.

Турцияла президентли буриб ил улкала бухIнабси къуллукъ биъниличила.

ИшбархIи Эрдоганни исламла дунъяла гьавкьянадеш дузахъули сай. Айя-София Аллагьла ﷻ хъали саби, илаб булгниличи къаршили цархIилти улкнала христианти гъудурбикIни бархьси ахIен. Турцияла бекIли чIумали багьахъур, Анкара дурала улкнала динна кьяйдуртази гъудурхIебикIниличила ва Софияла шайчир илдани дирути гIяйибти улкала хъархIерагардешлизи гъудурбикIни саби или.

МяхIяммад МяхIяммадов

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Тулкни

Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам Ахир заманала халкь, дунъяличи хъарихъур, Вайси чули гlеббурцу, бархьси гьуни бархьбалта Хlекьси гlеббурцнилизиб, илди бирар гlянцl-сукъур, Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам.   Гlялимти ва жагьилти, дунъяличи...


Буралаби

Аргъличи къакъмабирхъид, бяхIлизи хъу маделгIад. Хъубзарлис дигуси тяхIярли ахIен дягI булхъуси. ДяхIцIила битIакI хIебирар. Мурталра берхIи хIебирар. 5.ТIярхъилабад бухъунси дягI бугIярси бирар. ГербикIуси къаркъаличир шин хIедашар. ДяхIцIи я хIеркIли архIеху, я цIали игхIейгу. Миъ...


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....


Заб-маркала асурти

Хабарагарси балагь чисалра кьадармабиаб, хъярхъли кабухъун хIеркIлис я инсан къаршимайкаб.   Мартла 28-личир Дагъиста ванзаличир дебали тамашала анцIбукьуни кадикиб. Гьалабси дуги МЧС-ла багьахъни бакIибсири жагIял дахъал заб ва дягI дирар или. Иличи илцад-декIар пикри чилилра бяхIчихIеиб,...


Балга-дугIя

Хала нешла балга Я Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ! ХIела уркIецIилизирад МухIяммад Идбагла ﷺ шафагIятлизирад, Кьуръа баракатлизирад декIармадираба. Гьанагар изайзирад, дяхIагар балагьлизирад дерцахъаба, Аллагь ﷻ! Нушачибад хIярамси гьарахъбарили, хIялалси гьарзабара, зягIипти изайзибад мурахасбатурли,...