бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Мижит Айя-София

Мижит Айя-София

Мижит Айя-София

Ил мижитли дунъяла тарихлизиб дахъал къиянти дяхIяурси саби. Цаибил христиантала киласа, дурхъаси София 404 дуслизиб халкьла пунтла манзил цIали бигубсири. Илис гIергъи сагаси тIашбтурсири. Ил бузули калун 15 дус. Амма гIурра цIали бигуб. Сагали гIуррара тIашбатурли, бузули 17 дус ардякьи гIергъи, ил пунтчибани цIали бигуб. Юстиниан I – ибилли пунт бячIи, тяп ил мерлаб сагадан тIашбатахъес буйрухъбариб! Тяп ил уличил, авнайс христиантала дунъяличиб бегIлара халаси, Византияла чебяхIдешла лишан кьяйда тIашбатурсири ил киласа.

Софияла киласа 5 дус тIашбалтули калунсири, итхIели бегIлара гIяхIти архитектортала бекIдешлиуб. Гьар бархIи илаб бузутири 10 азир хIянчизар. Пачалихъли гьар шайчирад тах шагьарлизи бегIлара черикIла мармар къаркъа ва цархIилти гIягIниахълуми дихутири. 8 тIал парфир къаркъала Римлизирад, 8 тIал шиниша рангла мармар къаркъала Баальбеклизирад, илкьяйдали гIуррара.

Бурни хIясибли, Софияла къапу НухIла гамила урцуйзирад дарибти сари, Армениялизибси Арарат дубурличирад хибти, итхIели Византиялизи кабурхуси. Дурхъаси Софияла киласа тIашбатес багьандан, итхIели дунъяличиб бегIлара давлачебси Византияла пачалихъла хIябал дусла бюджет харжбарибсири. Ил жагабарес багьандан дахъал мургьи, арц, дурхъати къаркъуби ва пилла лигуби пайдаладарибтири. 55 метрла ахъдешличилси ва 31 метрла диаметрличилси ил 4 даршдуслизиб бекIлибиубси киласа бирусири.

ГIур илизибад ГIусмантала пачалихъла султIан Мехмет Фатихли Константинополь буцибхIели, мижит бетаахъурсири. Ил Мурад II – ибилла 4 – ибил урши сайри, 12 дус виубхIели султIанни катурси.

500 дусцадхIи Айя-София мижитли калунсири. 1935 ибил дуслизив Турцияла цаибил президент Мустафа Кемаль Ататюркла манзил биалли, музейличи шурбатурсири. Илис улкала гIямру Европализиртачи мешутили детаахъес дигусири. БусягIятла замана, 85 дус ардукьи гIергъи, Айя-София сагадан мижитличи шурбатурли кIел дус биубли саби.

Бурес чебиркур, Турцияла президен Реджеп ТIайип Эрдоганни селичилра хIерхIеили, сунени бурибси гъайличи чекайзурли, ил мижитличи шурбатнила документуни къулбасдариб.

ЖумягIла дехIибайчир бутIа-кьяндеш дарили, Эрдоганни цаибил дехIибайчиб сура «ФатихIя» белчIун.

Грециялис ил гIяхIхIебизур-сири, Украиналира ил гIеббуцили, Эрдоганничи гьаргси кагъар белкIунсири.

Турцияла президентли буриб ил улкала бухIнабси къуллукъ биъниличила.

ИшбархIи Эрдоганни исламла дунъяла гьавкьянадеш дузахъули сай. Айя-София Аллагьла ﷻ хъали саби, илаб булгниличи къаршили цархIилти улкнала христианти гъудурбикIни бархьси ахIен. Турцияла бекIли чIумали багьахъур, Анкара дурала улкнала динна кьяйдуртази гъудурхIебикIниличила ва Софияла шайчир илдани дирути гIяйибти улкала хъархIерагардешлизи гъудурбикIни саби или.

МяхIяммад МяхIяммадов

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

(бехIбихьуд 5,6 – ибил номертазиб)   ТIалаб хIясибли декIарбикни Хьунуйзиб ихтияр лебси саби муруйзи магьар кабушахъес тIалаббарес, эгер муруй сунечи шаригIятли хъардарибти таманхIедиралли. ИлхIели илини муруй бедибси магьарла мас чарбарес гIягIниси саби, чула-ургаб гъамдеш бетаурли...


Цахтони

ГIягIнидиркур: (4 порциялис) диъ – 500 гр; бурт (яра мацони) – 300 гр; хиви (грецкий) – 200 гр; кинза – 1 хала; укроп – 5 кьяли; итан жерши – 4 цула; хмели-сунели – 0,5 чяйла кьулса; зе, хIунтIена ва цIудара исиут – бизидеш...


ДехIибайс ужра

Дархьли, дурусли, чедетаахъили, кьабулдаресли дарибти дехIибайс Аллагьли ﷻ гIеббиахъуси халаси ужраличила бурути дахъал хIядисуни лерти сари. Илди гьаладирхьулра:   «МухIяммадлира ﷺ илала умматлира дарибти савлила дехIиба 2 ракагIят багьандан ил бархIилара ил дугилара бунагьуначивад...


Салат

6 порциялис гIягIни-диркур: гIяргIяла диъ – 300 гр; шиниша хъара – 1 тIакьа; хияр – 300 гр; гидгари – 5; картошка – 400 гр; набадари – 100 гр; шиниша жерши – 20 гр; майонез, зе, исут, кьар – бизидеш хIясибли.   Балкьарахъни: ГIяргIяла...


Имам Абу ХIамид аль-Гъазали

УчIанничи кагъар Урши, насихIят бурес гьамадси саби, амма ил кьабулбарес къиянбулхъан, сенахIенну ил кьутIкьусин кабилзан сунела хьуланас гьуни бедлугусилис, уркIилис къадагъаласи дигухIели. Хаслира багьуди касили хьалли нафслис гIелавад вашуси ва дунъялизи вархибси. Илала пикри хIясибли,...