бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Мижит Айя-София

Мижит Айя-София

Мижит Айя-София

Ил мижитли дунъяла тарихлизиб дахъал къиянти дяхIяурси саби. Цаибил христиантала киласа, дурхъаси София 404 дуслизиб халкьла пунтла манзил цIали бигубсири. Илис гIергъи сагаси тIашбтурсири. Ил бузули калун 15 дус. Амма гIурра цIали бигуб. Сагали гIуррара тIашбатурли, бузули 17 дус ардякьи гIергъи, ил пунтчибани цIали бигуб. Юстиниан I – ибилли пунт бячIи, тяп ил мерлаб сагадан тIашбатахъес буйрухъбариб! Тяп ил уличил, авнайс христиантала дунъяличиб бегIлара халаси, Византияла чебяхIдешла лишан кьяйда тIашбатурсири ил киласа.

Софияла киласа 5 дус тIашбалтули калунсири, итхIели бегIлара гIяхIти архитектортала бекIдешлиуб. Гьар бархIи илаб бузутири 10 азир хIянчизар. Пачалихъли гьар шайчирад тах шагьарлизи бегIлара черикIла мармар къаркъа ва цархIилти гIягIниахълуми дихутири. 8 тIал парфир къаркъала Римлизирад, 8 тIал шиниша рангла мармар къаркъала Баальбеклизирад, илкьяйдали гIуррара.

Бурни хIясибли, Софияла къапу НухIла гамила урцуйзирад дарибти сари, Армениялизибси Арарат дубурличирад хибти, итхIели Византиялизи кабурхуси. Дурхъаси Софияла киласа тIашбатес багьандан, итхIели дунъяличиб бегIлара давлачебси Византияла пачалихъла хIябал дусла бюджет харжбарибсири. Ил жагабарес багьандан дахъал мургьи, арц, дурхъати къаркъуби ва пилла лигуби пайдаладарибтири. 55 метрла ахъдешличилси ва 31 метрла диаметрличилси ил 4 даршдуслизиб бекIлибиубси киласа бирусири.

ГIур илизибад ГIусмантала пачалихъла султIан Мехмет Фатихли Константинополь буцибхIели, мижит бетаахъурсири. Ил Мурад II – ибилла 4 – ибил урши сайри, 12 дус виубхIели султIанни катурси.

500 дусцадхIи Айя-София мижитли калунсири. 1935 ибил дуслизив Турцияла цаибил президент Мустафа Кемаль Ататюркла манзил биалли, музейличи шурбатурсири. Илис улкала гIямру Европализиртачи мешутили детаахъес дигусири. БусягIятла замана, 85 дус ардукьи гIергъи, Айя-София сагадан мижитличи шурбатурли кIел дус биубли саби.

Бурес чебиркур, Турцияла президен Реджеп ТIайип Эрдоганни селичилра хIерхIеили, сунени бурибси гъайличи чекайзурли, ил мижитличи шурбатнила документуни къулбасдариб.

ЖумягIла дехIибайчир бутIа-кьяндеш дарили, Эрдоганни цаибил дехIибайчиб сура «ФатихIя» белчIун.

Грециялис ил гIяхIхIебизур-сири, Украиналира ил гIеббуцили, Эрдоганничи гьаргси кагъар белкIунсири.

Турцияла президентли буриб ил улкала бухIнабси къуллукъ биъниличила.

ИшбархIи Эрдоганни исламла дунъяла гьавкьянадеш дузахъули сай. Айя-София Аллагьла ﷻ хъали саби, илаб булгниличи къаршили цархIилти улкнала христианти гъудурбикIни бархьси ахIен. Турцияла бекIли чIумали багьахъур, Анкара дурала улкнала динна кьяйдуртази гъудурхIебикIниличила ва Софияла шайчир илдани дирути гIяйибти улкала хъархIерагардешлизи гъудурбикIни саби или.

МяхIяммад МяхIяммадов

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


ШягIбан базличила баянти

Ил базла хасдешуни: цаибил – ил баз нушала Идбагла ﷺ базлизи халбируси саби; кIиибил - ил базлизив дубурцни гIяхIил чебиули саби;  хIябъибил – ил базлизиб Бараатла дуги леб.   «Аллагьлиﷻ лерил Сунени акIахъубтала кьисматуни ШягIбан базла байхъайзибси дуги...


ТаравихIла дехIибала

ТаравихIла дехIибала дехIдирхьути сари дуббуцарла Рамазан базла цаибил бархIилис гьалабси дуги, тамандиру Хала БархIилис гьалабси дуги (Хала Дугилизир хIедиру ).   ТаравихIуни мижитлизир жамигIятличил дарни къулайси ва дебали дурхъаси саби, амма имкан агара биалли, хъулир даресра асубирар....


Низигъарила чяй

Дерубти яра зярхIти низигъарила 1 халаси кьулса; Шин – 500-700 мл; Варъа – 3 чяйла кьулса; Лимон – 3 кесек. Ружери бакIахъибти шин низигъариличи кертIили, чяй 10 минутцадхIи кIапIдарили датирая. КертIили гIергъи ванати чяйлизи, бизидеш хIясибли, варъа ва лимон бархаая....


ЛямцIла манзил

Хъуммартидая: алжана нешла кьяшмауб саби. Хъатлаб хайгина баралра, нешла чебла ахъес хIейрар.   (бехIбихьуд гьалабси номерлизиб)   — Неш, хIура ила рузахъес рархьибси ахIенрив? — Агь, хIябилра ребкIесцад хIейгули рякьунра. Школа таманхIебиахъес багьандан, ца класслизир...


Ахиратлис дугIя

Кьиямала бархIи хIисаб-суал дирухIели кункдеш акIахъес бучIуси саби, гьар бархIи 25 – йна бучIни гIяхIси саби: «Аллагьумма барик ли филь-мавти ва фи ма багIд-аль-мавти». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, ну убкIухIели баракат ва кункдеш га, илкьяйдали вебкIили гIергъира». Кьиямала бархIи лебилар идбагунала...