бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ДехIибала дирухIели хIейгести хатIаби

ДехIибала дирухIели хIейгести хатIаби

 

Ишар гьандушибти хатIабани, ил цацун биалра дехIибайзиб нукьсандеш алкIахъу, илгъуна хатIаличил дехIибала кьабулдирути диалра. ДехIибала хатIабазирад умули, саркъахъили ва чедетаахъили дурадеркIнили илдала кьимат ахъбирахъу, илди жагадирахъу.

 

Карагьат

ДехIибала дирухIели карагьат саби:

1.ХIяжатханализи укьес гIягIнидешли кьакьаварибхIели дехIибала дарни.

2.Алавчарли баралра хIерилзни.

3.Се-биалра убасни, хахамбарни, гъез хIяршдарни.

4.Мурул адамтани дехIибайчив тIашхIели, кьяшми дарх кадалтни.

5.Гушли дехIибала дарни, кьанхIедирули диалли, беркалара хIядурли лебли.

6.ГIяшли делчIес гIягIнити ахъли делчIни, ва ахъли делч1ес г1яг1нити г1яшли делч1ни.

7.ХIямамлизир, базарличир, хIябразир, киласализир, няс цаладикибси мерличир, мицIираг цаладиркуси мерличир, гъятIбиънила урехи лебихIир, дебали гьанкIикIули дехIибала дирни.

8.ДехIибала дирухIели, чизи-биалра сегъуна-биалра лишан барни.

9.ДехIибайчир къидала уди някъби кадихьни.

10.ДехIибала дирухIели, Аллагьличила ﷻ пикрумазивад улхъахъути секIайчи хIерилзни: сягIятличи, някьишличи ва цархIилти.

11.Зараллизивад уруххIекIуси мерлар хIулби кьяпIдарни.

12.ХIевала дулгъуби ва шалбарла кьялуби гIегIдергурли дехIибала дарни.

13.ГьаладяхI яра балуй шайчи тудяхъни, амма мижитлизиб х1ярамси саби.

 

ДехIибайчир хIейгести, чули кери камбирахъути гъарацIуни

Удир гьандушибти гъарацIуназирадра дехIибала умули диъни дебали дигеси саби:

1.ДехIибала дирухIели алавчарли хIеризни.

2.Кьяшми хъуцIрумачир имцIали дягIули кадатни, хаслира жамигIятла дехIибайчир, кIелра шайчибти унрубас диргалаулхъули.

3.Кьяшми дебали гъамли кадатни (ца чIимличир гъамли).

4.Кьяшми кьячIуби чедетаахъили, гумли декIарли кадатни.

5.ГIяшли делчIес гIягIнити, цархIилтас диргалаулхъули, жамигIятла дехIибайчир ахъли делчIни.

  1. «ФатихIя» бучIухIели, някъби къидала уди, къидала чеди шайчи, гIяхIцад алгъай шайчи кадуцни. (ГIягIниси мер – алгъай някъла жимгIя тIул бархьбарибхIели, къидала чухълаличи чебетаэс).

7.ЖамигIятла дехIибайзиб имамлис гьалаб «Амин я раббаль гIяламин» ирни.

8.РукугI бирухIели, дебали къухIизни.

9.РукугIлизир някъби газа някъбазирад далкIахъни, (дархьли хIедиубли).

10.СуждабирухIели, гьала-гьала ванзаличи някъби кагахъни, кьукьуби ахIи.

  1. «АттахIийятулизиб» «илла Ллагь» ибхIели тIул зубрази бяхIчиаэсли дебали ахъбуцни, ил вяшбикIахъни, «илла Ллагь» ибмад гIяшкабирни (бара ахъбиахъубли, къухIли тIул лерилра балгни делчIайчи бихIуси саби).

12.Гьар «Аллагьу акбар» ибхIели, чедаахъибти авалра хIяйзир ахIи, лихIбачи адаайчи някъби ахъдурцни.

13.Суждаличи арукьес гьалар лагдяхI шалбарла кьялуби зуздарни.

14.ДехIибайчир дучIутала ургав (ца таманбиубли итил бехIбихьайчи) ряхIятхIейъни.

15.ДехIиба бехIбихьудлизив тIашизурси мерличив кахIели, гьалавяхI, гIелавяхI яра ца шайчивяхI витIакIни.

16.ДехIибайчи кайзурхIели, «Аллагьу акбар» ибнира, някъби ахъдуцнира ца заманализир, дарх детхIедерхахъурли цализирад ца декIардарни.

17.Костюм (пиджак яра цархIил) хъуцIрумачи чебуцили (чесагьурли ахIи), дехIибала дарни.

18.Суждализир газа някъби ванзаличи чекагахъни.

19.КIелра саламла ургаб бекI гIяшбарни.

 

МухIяммад-хIяжи Давудов

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Юсуф Идбаг

- Ишавад архIякьядра наб дигул хIебарили, Ну рикIуси хIейкIадли къиян-жапа дахъдирис. Ил замана Зулайха унза гIекIес дуцIрухъун, Илис дигул хIебарес, Юсуф хъярхъли гьавухъун, ГIеларадли хъямрики, буциб хIева, гъярбердиб, Илизивад верцили, Юсуф хIилхIи дуравхъун. Зулайхара аррякьи, ГIязизлизи...


Буралаби

Аргъличи къакъмабирхъид, бяхIлизи хъу маделгIад. Хъубзарлис дигуси тяхIярли ахIен дягI булхъуси. ДяхIцIила битIакI хIебирар. Мурталра берхIи хIебирар. 5.ТIярхъилабад бухъунси дягI бугIярси бирар. ГербикIуси къаркъаличир шин хIедашар. ДяхIцIи я хIеркIли архIеху, я цIали игхIейгу. Миъ...


ЧевяхIсилис бегIлара хIейгуси

ГIергъиси манзил декIарбиркниличил дархдасунти дахъал суалти хьардиули сари. Илди баяндарес багьандан иш белкI гьалабирхьулра. ДекIарвикни – хьунуйчилти бархбасуни къябаъни саби дугьбачил, белкIличил ва мез хIедалусилис лишантачил. Ислам динни хъайчикабиъни цахIнаб хIербирнила вягIда кьяйдали...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.   БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар...