бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

суалти-жавабти

суалти-жавабти

 

- Асубирусив тIакьализир арцанти дихIес?

- Асубируси саби попугай, бухъутIа чяка, яра цархIилти журала арцанти дихIес, илдала вичIиръалаличи лехIирхъес ва хIязтавиркьес, эгер илдас зарал хIебирахъули, хIердирнила ва далхнила шуртIри дузахъули диалли.

Илис далилли биахъубли динна гIялимтани хIядис лебкули саби Анасличибад баибси: «Идбаг ﷺ нушачил гьаман гъайикIусири. Илини дила узила чяка бебкIили чебаили, масхаралис хьарбаиб: «Ва Абу ГIумайр, се бетаурли Нуайрлис?» (Аль-Бухари).

(«ФатхI аль-Бари», «Ашраф аль-Васаиль иля фагьм аш - Шамаиль»).

 

- Се бируси эгер магьар кадушниличи ташмишдеш алкIули биалли, ва чум тIалакь дедибал балули хIейалли?

- Эгер мурул ташмишикIули виалли, магьар кадушибал ахIенал, яра ил сегъуна-биалра анцIбукьличил бархбяхъили виалли, яра сегъуна-биалра анцIбукь кабикили биалли, суненира иличил магьар кадушни бархбасахъунси – илхIели магьар кадушни халбируси ахIен.

Эгер муруйс магьар кадушни гьанбиркули виалли, амма чум тIалакь дедибал гьанхIебиркалли, бегIлара камси лугIи кайсуси саби. Мисаллис, кIел тIалакь дедибал яра хIябал (тамай магьар кадушни), васвасикIалли, кIел тIалакь хIисаблизи кайсути сари.

Амма васвасхIейкIес багьандан, илдигъунти анцIбукьуназиб мяхIкамдеш барес чебиркур.

Мисаллис, мурул тIалакь бедниличи ташмишикIуси цаибил анцIбукьлизиб, магьар кадушни халбирули хIебиалра, гIяхIсилизи халбируси саби хьунул чаррирути дугьби дурни, гIиддала манзил арбукьяйчи, яра гIиддала манзил арбукьяйчи магьар сагабарни, эгер иличил варх хIериэс дигули виалли. Рахли илис хьунуйчил хIериэс дигули хIейалли, магьар кадушес чебиркур, ил васвасхIерикIули цархIиллис шери рукьес риэсли.

КIиибил тяхIярличила буралли, мурул кIел тIалакь яра хIябал дедибал ташмишикIухIели, ил анцIбукьлизиб камси лугIи халбирули биалра ва иличил гIурхIелира хIериэс вирули виалра, илис гIяхIси саби хIябал тIалакь деднилизи халбарес, васваслизир гIямру хIедеркIес багьандан.

 Имам ат-Тирмизини хIядис лебкули сай, Идбагли ﷺ бурибси: «МяхIкамдеш бара хIу васвасикIахъуси секIайзибад ва хIела ташмишдеш алкIахъуси секIайзивад гьарахъли вирен». («ТухIфат аль-МухIтаж»).

Амма бегIлара гIяхIси саби, декIардикес пикрибарибхIели, магьар дихьес имамличи дугьадизурхIели кьяйда, тIалакь бедайчира имамличи дугьадизни ва илала пикриличира лехIяхъни. СенахIенну магьар кадушес асухIебирути ва хIярамти бурхIни лерти сари, ил багьандан ил суал балуси адамличил якьинбарес чебиркур.

 

 

- Ижараличила бигьунси вягIда булъусив, эгер вягIда бигьунтазивад ца шайчивси вебкIалли?

- Ижарала вягIда булъуси ахIен, ил вягIда бигьунтазиваб ца вебкIалли. Ижаралис сасибси лебдешла ихтиюрти вебкIибсила гIелабси наслуличи шурдулхъути сари, ил вягIдала манзил таманбиайчи.

Эгер чили-биалра, сегъуна-биалра хIянчи барахъес адам уцили виалли, ва хIянчи тамандиайчи ил вебкIалли, илала шайчибси хIукму ишгъуна саби: имкан лебли биалли, вебкIибсила арцлизибад багьа бедили адам урцуси сай, ил хIянчи хъараахъес багьандан. Илгъуна ахъри хIебиалли, хIянчизарла наслулизивадси букьурлизиб ихтияр лебси саби ил вягIда бехъес яра ил хIянчи таманбарили, илис багьа сасес. Рахли илини хIянчи таманбарес багьандан селра хIебаралли, ил вягIда къябаэс ихтияр хIянчи бедибсилизиб саби.

(«ТухIфат аль-МухIтаж»)

 

 

- Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи, цали цала букьурла мас кайсусив, рахли илдазивад ца гIиддала манзил таманбиайчи вебкIалли?

- Эгер муруй ца тIалакь яра кIел тIалакь дедили виалли хьунуйс ва гIиддала манзил таманбиайчи (хIяйна хIилариайчи) илдазивад ца вебкIалли, итилли букьурла масла сунела бутIа кайсуси саби. Эгер муруй хIябал тIалакь дедили (тамай магьар кадушили) виалли, ва хьунул гIиддала манзил таманбиайчи ребкIалли, лебилра гIялимтала цаси пикри хIясибли, муруй илала букьурла мас кайсуси ахIен. Рахли гIиддала манзил арбукьяйчи мурул вебкIалли, хьунуй илала букьурла мас кахIейсу.

Илкьяйдали муруй-хьунуй цала цали лебдеш кахIейсу гIиддала манзил дихьала багьа бедили декIарбикаллира (хулу).

(«ТухIфат аль-МухIтаж»).

 

- Нуни дила унрубала ца дус виубси виштIаси уршиличи хIеруди бирули калунра, бегIти декIарбикибхIели, иличи уркIецIидулхъули ва нешлис кумекбарес багьандан. Нуша-ургаб я ниъла гъамдеш, я цархIил тухумдеш агара. Гьанна ил урши халаваили, 10 дус виубли сай. Ил набчи бурсикайубли, набзи хала нешра викIар, цацахIели дуги беркIес набчивра кавлули сай. Ил набчив калнилис наб бунагь лебсив?

- Унрубачил гIяхIти бархбасуни кадизахъес чебаахъили саби нушаб Идбагли ﷺ. Унрубас кумекбирни, хаслира виштIаси айкьес багьандан, гьайгьайрагу, дебали гапла ва кирила баркьуди саби. Уршиличи къячрикнили хIела дазала дулъути сари. Гьачамлис ил виштIали левал ва ил хIечил калнилис бунагь агара. Амма ил халакаили, балугълавиубхIели, 13-14 дусла гIямруличи айкибси замана, иличилцун кавлес асухIебирар. Сецад хIечи илала хала нешличи кьяйда диги лерли диалра, хIуша кIелрацун хъулир цархIил адам агарли калес асубируси ахIен. Ил секIал илизира жагали аргъахъес чебиркур. Унрубас гIяхIдеш бирули, илгъуна кумек гIеббиахънилис иш дунъяличиб ряхIятдеш, итил дунъяличиб халаси шабагъат хIерси саби.

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


МухIяммад Идбагла ﷺ суннатуни сегъунти сари?

ХIядислизиб бурули саби: «Чили мицIирбаралра дила сегъуна-биалра суннат, илини шабагъат кайсу, сабира ЧевяхIсила гьунчиб алхунти даршал адамлис бедлугусигъуна».   Ишар нушани цацадехIти суннатуни хIушаб гьаладирхьехIе, сарира гьар бархIи дирес гьамадти.  ЖамигIятла дехIибайчи...


Динна гIилмула кьани гьаргбарибси

Дагъистайзибси ислам динна тарих дебали давлачебси саби. Нушала динна гIялимти гьар-чинабалра машгьурти ва хIурматла адамти саби. Илдани сабри халкьлис бегIлара къиняси замана пачалихъли бархьбатурхIелира уркIбази берцудила иман минабируси. Лавашала районна Кьакьамахьила шира ил шайчиб дебали...


ХIял-тIабигIятли сай жагаируси

Гьалабван гIямрулизибадси ца ишгъуна анцIбукь хIясиббарира. Ца кинолизибадси бутIа чебиахъулри. Хьунул адамли беркала бируси мерличирти лерил секIал зянкъдикIахъулри, тIалхIяна дялчулри ва ахъли чIяррикIули, сунела белкIунси макьала чарбарахъес гъайрикIулри. Ил паргъатрарес бирули ахIенри илаб...


Се сари гIямру?

ЦацабехIти пасихIчебти адамтани бурули саби, гьарли-марли гIямрула мягIна багьес багьандан, чузи халаси мягIна бухIнабуцибти мераначи ваэс гIягIниси саби или: больница, туснакъ, ва хIябри. Илдани адамтала гIямрула дурхъадеш ва дарсдикIудеш чебиахъу. Илди меранани нуша ЧевяхIсилис мукIурдешличи ва...


Юсуф Идбаг

Иш дунъяла жагадеш Зулайхас цIябкабиуб, Хурегла тIягIям агу, я хIулбас гьанкI агара: Аррякьи ил туснакъла къапулигIи тIашризур, УркIилизиб дардличил хIулбазир бисаличил, Руржуси тIамаличил Юсуфлизи гъайрухъун: - Туснакълав сайра или вари хIед гьанмабикаб, Иш дунъяла туснакъра, цIябдешра наб...