Суалти-жавабти
- Бални хIясибли, бусурман адамлис жакьала диъ беркес асубируси ахIен, амма суал цархIил саби: ил бицес ва илизибад хайри бакIахъес асубирусив?
- Гьайгьайрагу, жакьала диъ букес къадагъабарибси саби, илкьяйдали ил бицесра асубируси ахIен. Илис бикьридеш дирули сари абу Гьурайрани нушачи баахъибси Идбагла ﷺ хIядисли: «ЧевяхIси Аллагьли ﷻ держ ва илдас дикибти арц, бебкIибсила диъ ва илис дикибти арц, жакьа ва илис дикибти арц къадагъадарибти сари» («ХIяятуль хIайвани аль-Кубра», бяхI. 437).
Ил багьандан батирая Аллагьли ﷻ къадагъабарибси ил баркьуди, ва Илини хIуша гIяхIсигъуна кьисматличил гIердурцурая.
МурткIал хъуммартидая, нушаб кьадарси нушачибад гьабхIебулхъан, чилилра илизибад ца къидикъалра кахIейсу. Нушази биалли Аллагьли ﷻ, нуша ахтардидарес багьандан, ихтияр гили саби: кьадарси асубираллира хIебираллира касахъес.
- Мякьлабад вебкIибсила жаназа архули биалли, алзес гIягIнисив?
- Дигесилизи халбируси саби мякьлабад бусурман адамла жаназа архули биалли, илис хIурматбирули алзес, вебкIибси балугълахIеибси виштIаси виаллира.
(«Нигьаят аль-МухIтаж» имам аш-Шабрамаллисила субкомментариябачил).
- Асубирару мицIираглис мицIираг бехIсурбирес?
- Ца мицIираглис цархIил мицIираг барсбирес асубируси саби, мисаллис, кьял цархIил кьяйс, унцлис, кIел кигьалис ва цархIилтира. Илкьяйдали бялихъ цархIил мицIираглис барсбаресра асубирар, ил тIулцад бибгIянси биалра.
МицIираг, сарира нястази халдирухIели, дирцахъес къадагъадарибти, дехIсурдиресра къадагъадарибти сари. Мисаллис, хялис хя барсбирес, хялис кигьа барсбирес асубируси ахIен.
Къадагъабарибси саби мицIираг илгъунала диълис яра цархIил журала диълис бехIсурбирес, ил беркес асубирусилизибад биаллира.
(ТухIфат аль-МухIтаж», «Мингьаж ат-ТIалибин»).
- Малаикунала жинс лебси ахIен ибси бархьсив? Адамличил барх мурталра сегъунти малаикуни бирути?
- Малаикуни нурлизибад барибти саби, илдала мурул жинсра хьунул жинсра лерти ахIен ва илдазибад чилра алкIуси ахIен. Илди кьацIли хIебукар, шинни хIебужар ва бусхIебусар. Илдазиб декIар-декIарти куцани дарсдирес имканра лебси ахIен.
Адамтани диру-далтути, дурути ва дикьути лукIути кIел малаик мурталра барх бирути саби. Балуй хъуцIарличиб Ракьиб бикIуси, алгъай хъуцIарличиб ГIатид бикIуси малаикуни лебти саби.
- ЗягIипикили, айзес хIейрухIели, секьяйда дехIибала дарес гIягIнити?
- Адам вархьли тIашкайзес хIейрули виалли, илис сай вируси тяхIярли къухIкайзурли дехIибайчи кайзес асубируси саби (илкьяйда барес асубируси саби бухънабас ва зягIиптас). ИлхIели вайличи гIяширни, гьатIира гIяшли дураберкIес
чебиркур. Илкьяйдара дехIибала дарес хIейрули виалли, кайили илди дирес асубируси саби. ИлхIели кьукьубачи анда
цугбикесли гIяшируси сай. ИлхIели гьалаб бирусиван суждабарес гIягIниси саби. Кайили дехIибала дарес хIейрусини Кьиблаличи бекI балкIахъи, алгъай яра балуй шайчи кайхьи, дирес вирар (балуй шайчир диралли гIяхIси саби, сабаб агарли алгъай шайчир дирути ахIен). Къакъличи кайхьи, илкьяйда дехIибала дарес хIейрули виалли, хIулбачил лишанти дирули дехIибала дирес гIягIнибиркур. Илкьяйдара хIейрули виалли, ил уркIила аргъайчил, пикрумачил дирес чебиркур.
(«ТухIфатуль МухIтадж ли Ибни ХIаджар аль-Гьайтами»)
- Асубирусив хъали буцили хIерирусилис, сай гIяхIъулали чи-биалра гIуррара ила катес? Мисаллис, машина ижаралис сасибсини, ил суненира ижаралис бедес асубирусив?
- Илкьяйдали, гIе, асубируси саби. Амма машина цархIиллис ижаралис бедес асухIебирни, яра хъулрази цархIил адам катес асухIебирниличила вягIда бирухIели бурили яра белкIи биалли, илгъуна вягIда гьарли-марсилизи халхIебиру.
(«ФатхI аль-МугIин», «ИгIанат ат-Талибин»).
- Узикьарличил ца хъулив калес асубирусив?
- ХIечил мяхIрам вархли виалли, узикьарличил ца хъулир риэс асубируси саби. Узикьарличил кIелра цахIнар хъулир калес асубируси ахIен, сенахIенну ил хIед мяхIрам ахIен.
- Асубирусив бухIнаб хIила берталичилти гидгури деркес? Илди делхьес гьалар дирцес гIягIнитив, иларти шин нястази халдирутив?
- ХIила бертаби духIнарти гидгури деркес асубируси саби, илди заядиубти хIедиалли, илди хIи умутази халдирути сари.
Делхьес гьалар гидгури дирцес хIяжатдеш агара, илдачиб чебиуси нясдеш хIебиалли. Илди делхьунти шинра умутази халдирути сари.
(«ТухIфат аль – МухIтаж» имам аш-Ширванила субкомментариябачил).
- Асубирусив хъулир гIярми адилкьес ва илдала диъ хуреглизи пайдалабирес?
- Авалра мазгьабла гIялимтала пикри хIясибли, хъа гIярми адилкьнилис къадагъа агара, я ил диъ букни хIейгесилизи халбируси ахIен. Илис бикьрили гьанбушес вирар хIядис, сунезибра буруси, Идбаглис ﷺ савгъатлис гIярала урдур хибхIели, илини ил кьабулбариб ва илизибад диъ беркун.
Хъа гIярми адилкьнилизиб къадагъа агара, сенкIун илди хъа мицIираглизи халдирути сари.
(«Аль-Мингьаж», «Мугъни аль-Мугьтаж»).