СУАЛТИ-ЖАВАБТИ

- Асубирусив мурул агарси, я урши агарси хьунул адамлис хIяжлизи рукьес? Узизибад хIяж барес рукьес пурбан сасили, мяхIрам варх хIейалли асубирару?
- Хьунул адамлис мяхIрам агарли хъулирад архIяличи дурарулхъес къадагъабарибси саби. МяхIрам варх виънила мурад, хьунул адам ратахъни ва илис урехи хIебиахъни саби. Ил багьандан саби илдала пурбан хIяжатбиркусира.
Имам ШафигIли бурни хIясибли, мяхIрам агарли, бирхауди бихьести хьунул адамтачил рарх дурарулхъухIели, ил хьунул адам сунечи сари умутчерли риэс гIягIниси сари. Имам ШафигIла мазгьабла гIялимтани бурни хIясибли, хьунул адамлис умут лугуси саби: - муруй, - мяхIрамли, - бирхауди бихьести хьунул адамтани. Илгъуна баян гили саби суннатла хIяж бирниличил бархбасунси суал хIербирухIели. ГIялимтани бурни хIясибли, маслигIятбируси хIяж барес, мас бицес яра асес хьунул адамлис архIяличи дурарухъес асубируси саби чIянкIли варх мурул яра мяхIрам виалли, илди агарли асухIебирар.
- Бусурман адам сапарлизивхIели, дугила дехIибала маркIачIила (бархIехъла) дехIибайчи ардухили диалли, хъули чарухъунхIели илди черахъес гIягIнидеш лебсив?
- Эгер адамли дугила дехIибала маркIачIила (бархIехъла) дехIибайчи ардухили илди кIидехIелра гIягIниси тяхIярлисапарлизир дарили виалли, илди черахъес хIяжатдеш агара, гIягIниси мерличи ваили гIергъи (мисаллис, хъули чарухъунхIели илди цаладяхъес асухIебирар), дугила дехIиба замана сабаили хIебиалра.
Рахли маркIачIила дехIибала дугила дехIибайчи ардухили, илди гьунчир хIедарили диалли ва гIягIниси мерличи ваибхIели дугила дехIиба замана баили хIебиалли, къалабаси тяхIярли маркIачIила дехIибала дирути сари, дугила дехIиба замана сабаайчи хIерли кахIейили. Эге радам гIягIниси мерличи дугила дехIиба замана баили гIергъи вакIалли, илала маркIачIила дехIибала дугилайчил цаладяхъибтиван ахIи, черахъибтиван халдирути сари, уркалнила бунагь агарли. («ТухIфат аль-МухIтаж»)
-ВиштIаси хIяриихьили гIергъи талкьин бучIусив?
- ШафигIитунала мазгьабла гIялимтала пикри хIясибли, виштIаси хIяриихьили гIергъи талкьин бучIуси ахIен, сенкIун ил шартIли бируси саби чIянкIли балугълаваибсилисцун. БалугълахIеибси адамлизи (виштIасилизи) хIяблизир хIисаб-суал хIедирар, ил багьандан илис талкьинра хIебучIа.
Талкьин – «гIеббурни» или шурбатес вирар. Ил вебкIибсилис малаикунани хIисаб-суал дирухIели, динна бекIлидиубти аслуби гьандикахъес гIеббурни саби. Ил бучIуси саби бусурман адам хIяриихьибмад, илала бекIла шайчиб. («Мугъни аль-МухIтаж», ФатхI аль-ГIаллям»).
- Бусурмантала байрумтала манзил дирути дехIибала фарзла сарив ахIи суннатла сарив?
- КIидехIелра бусурмантала байрумтас дирути дехIибала чараагарси суннатла сари. Илди кIел ракагIятла сари, цаибил ракагIятлизиб 7 «Аллагьу акбар» иру, дехIибайчи кайзнила «Аллагьу акбар» халхIебарили. КIиибил ракагIятлизиб 5 «Аллагьу акбар» иру тIашвизурхIели ируси халхIебарили. ДехIибала дарили гIергъи, кIел вягIза дирути сари, цаибил вягIзализиб 9-на «Аллагьу акбар» иру, кIиибиллизиб – 7-на.
Дагъа лебси хъули шайтIан бухIнахIебулхъан ибси бархьсив?
- Хъулиб дагъа бихIни, хаслира дагъа цуба биалли, суннат саби. Идбаг ﷺ викIули сай: «Дагъа набра ЖабрагIил малаиклисра дигуси арцан саби. Дагънани шайтIайзибад юртра ил юртла вегIра берцахъили бихIу ва унраличирти 16 юртра далтахъа». Дагъани гIу-гIу ируси саби малаик чеваибхIели. ГIурра Идбаг ﷺ викIули сай: «Аллагьлис ﷻ хIябал тIама дигахъути сари: дагъала тIама, Кьуръай учIусила тIама, берхIи бухъес камси замана лебай тавба дирусила тIама». («ФатхIул ГIяллам»).
- Мурул адамли гьачам яра кIина хьунуйс тIалакь бедили виалли, гIиддала манзил таманбиайчи иличил хIервирес асубирару?
- Эгер муруй хьунуйс цайна яра кIина магьар кабушнила дугьби дурили (тIалакь бедили) виалли, гIиддала манзил иличи хъарси саби хьунул хъулрачил, беркесичил ва палтаркьяшличил гIерруцес. Амма илис асубируси ахIен иличи вашес, илав хIябэсил адам агарли, мисаллис, илала 6-7 дусла урши-рурси, цундеш асубирахъути. Рахли мурул хьунуйчил декIарикили гIергъи, иличилцун камси заманалис виалра калалли, яра усес калхьалли (гъамдеш агарли биалра), илхIейчибад гIиддала манзил тIашбилзуси саби, илкьяйдали чумал дус ардукьялра.
Амма ил тяхIярли гIиддала манзил арбукьялли, илини ил чаррарес вируси ахIен сагали магьар дихьайчи. Илини ил хъулрачил гIерруцес чебиркур, беркесиличил ва палтаркьяшличил биалли, хъарси ахIен. ГIиддала манзиллизи халбируси саби хьунул адам хIяйна хIилариубли умуриъни – кIинайс шери рукьес асубируси манзил. Багьес чебиркур, ил замана илдазивад ца вебкIалли, цархIил илала лебдешла букьурли виэс вируси ахIен. Муруй илис ца гьатIи тIалакь бедалли, илра халбируси саби. ГIиддала манзил даимбируси саби, мурул чедиб бурибси кьяйдали хьунуйчил варх хIерхIейранвиубхIейчибад ва ил тяхIярличи чархIевхъес нигет барибхIели. («ТухIфат аль-МухIтаж»).