бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

СУАЛТИ-ЖАВАБТИ

СУАЛТИ-ЖАВАБТИ

- Асубирусив мурул агарси, я урши агарси хьунул адамлис хIяжлизи рукьес? Узизибад хIяж барес рукьес пурбан сасили, мяхIрам варх хIейалли асубирару?

- Хьунул адамлис мяхIрам агарли хъулирад архIяличи дурарулхъес къадагъабарибси саби. МяхIрам варх виънила мурад, хьунул адам ратахъни ва илис урехи хIебиахъни саби. Ил багьандан саби илдала пурбан хIяжатбиркусира.

Имам ШафигIли бурни хIясибли, мяхIрам агарли, бирхауди бихьести хьунул адамтачил рарх дурарулхъухIели, ил хьунул адам сунечи сари умутчерли риэс гIягIниси сари. Имам ШафигIла мазгьабла гIялимтани бурни хIясибли, хьунул адамлис умут лугуси саби: - муруй, - мяхIрамли, - бирхауди бихьести хьунул адамтани. Илгъуна баян гили саби суннатла хIяж бирниличил бархбасунси суал хIербирухIели. ГIялимтани бурни хIясибли, маслигIятбируси хIяж барес, мас бицес яра асес хьунул адамлис архIяличи дурарухъес асубируси саби чIянкIли варх мурул яра мяхIрам виалли, илди агарли асухIебирар.

- Бусурман адам сапарлизивхIели, дугила дехIибала маркIачIила (бархIехъла) дехIибайчи ардухили диалли, хъули чарухъунхIели илди черахъес гIягIнидеш лебсив?

- Эгер адамли дугила дехIибала маркIачIила (бархIехъла) дехIибайчи ардухили илди кIидехIелра гIягIниси тяхIярлисапарлизир дарили виалли, илди черахъес хIяжатдеш агара, гIягIниси мерличи ваили гIергъи (мисаллис, хъули чарухъунхIели илди цаладяхъес асухIебирар), дугила дехIиба замана сабаили хIебиалра.

Рахли маркIачIила дехIибала дугила дехIибайчи ардухили, илди гьунчир хIедарили диалли ва гIягIниси мерличи ваибхIели дугила дехIиба замана баили хIебиалли, къалабаси тяхIярли маркIачIила дехIибала дирути сари, дугила дехIиба замана сабаайчи хIерли кахIейили. Эге радам гIягIниси мерличи дугила дехIиба замана баили гIергъи вакIалли, илала маркIачIила дехIибала дугилайчил цаладяхъибтиван ахIи, черахъибтиван халдирути сари, уркалнила бунагь агарли. («ТухIфат аль-МухIтаж»)

-ВиштIаси хIяриихьили гIергъи талкьин бучIусив?

- ШафигIитунала мазгьабла гIялимтала пикри хIясибли, виштIаси хIяриихьили гIергъи талкьин бучIуси ахIен, сенкIун ил шартIли бируси саби чIянкIли балугълаваибсилисцун. БалугълахIеибси адамлизи (виштIасилизи) хIяблизир хIисаб-суал хIедирар, ил багьандан илис талкьинра хIебучIа.

Талкьин – «гIеббурни» или шурбатес вирар. Ил вебкIибсилис малаикунани хIисаб-суал дирухIели, динна бекIлидиубти аслуби гьандикахъес гIеббурни саби. Ил бучIуси саби бусурман адам хIяриихьибмад, илала бекIла шайчиб. («Мугъни аль-МухIтаж», ФатхI аль-ГIаллям»).

- Бусурмантала байрумтала манзил дирути дехIибала фарзла сарив ахIи суннатла сарив?

- КIидехIелра бусурмантала байрумтас дирути дехIибала чараагарси суннатла сари. Илди кIел ракагIятла сари, цаибил ракагIятлизиб 7 «Аллагьу акбар» иру, дехIибайчи кайзнила «Аллагьу акбар» халхIебарили. КIиибил ракагIятлизиб 5 «Аллагьу акбар» иру тIашвизурхIели ируси халхIебарили. ДехIибала дарили гIергъи, кIел вягIза дирути сари, цаибил вягIзализиб 9-на «Аллагьу акбар» иру, кIиибиллизиб – 7-на.

Дагъа лебси хъули шайтIан бухIнахIебулхъан ибси бархьсив?

- Хъулиб дагъа бихIни, хаслира дагъа цуба биалли, суннат саби. Идбаг ﷺ викIули сай: «Дагъа набра ЖабрагIил малаиклисра дигуси арцан саби. Дагънани шайтIайзибад юртра ил юртла вегIра берцахъили бихIу ва унраличирти 16 юртра далтахъа». Дагъани гIу-гIу ируси саби малаик чеваибхIели. ГIурра Идбаг ﷺ викIули сай: «Аллагьлис ﷻ хIябал тIама дигахъути сари: дагъала тIама, Кьуръай учIусила тIама, берхIи бухъес камси замана лебай тавба дирусила тIама». («ФатхIул ГIяллам»).

- Мурул адамли гьачам яра кIина хьунуйс тIалакь бедили виалли, гIиддала манзил таманбиайчи иличил хIервирес асубирару?

- Эгер муруй хьунуйс цайна яра кIина магьар кабушнила дугьби дурили (тIалакь бедили) виалли, гIиддала манзил иличи хъарси саби хьунул хъулрачил, беркесичил ва палтаркьяшличил гIерруцес. Амма илис асубируси ахIен иличи вашес, илав хIябэсил адам агарли, мисаллис, илала 6-7 дусла урши-рурси, цундеш асубирахъути. Рахли мурул хьунуйчил декIарикили гIергъи, иличилцун камси заманалис виалра калалли, яра усес калхьалли (гъамдеш агарли биалра), илхIейчибад гIиддала манзил тIашбилзуси саби, илкьяйдали чумал дус ардукьялра.

Амма ил тяхIярли гIиддала манзил арбукьялли, илини ил чаррарес вируси ахIен сагали магьар дихьайчи. Илини ил хъулрачил гIерруцес чебиркур, беркесиличил ва палтаркьяшличил биалли, хъарси ахIен. ГIиддала манзиллизи халбируси саби хьунул адам хIяйна хIилариубли умуриъни – кIинайс шери рукьес асубируси манзил. Багьес чебиркур, ил замана илдазивад ца вебкIалли, цархIил илала лебдешла букьурли виэс вируси ахIен. Муруй илис ца гьатIи тIалакь бедалли, илра халбируси саби. ГIиддала манзил даимбируси саби, мурул чедиб бурибси кьяйдали хьунуйчил варх хIерхIейранвиубхIейчибад ва ил тяхIярличи чархIевхъес нигет барибхIели. («ТухIфат аль-МухIтаж»).

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Гьарун Идбаг

Гьарун ГIимранна урши сай. Илала насаб Якьуб Идбагла урши Лавичи абиуси саби. Гьарунна идбагдеш илала узи Мусала идбагдешличил чIумали дархдасунтири.   Египетлизиб зубартас ва канчанас сужда бирути египетлантани бекIдеш дирес бехIбихьиб. Илди Израилла халкьличи мучлаагарли хIербикIутири ва...


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...


Ахиратлис дугIя

Кьиямала бархIи хIисаб-суал дирухIели кункдеш акIахъес бучIуси саби, гьар бархIи 25 – йна бучIни гIяхIси саби: «Аллагьумма барик ли филь-мавти ва фи ма багIд-аль-мавти». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, ну убкIухIели баракат ва кункдеш га, илкьяйдали вебкIили гIергъира». Кьиямала бархIи лебилар идбагунала...


Дурхъаси Лайлатуль Кьадрила дуги

Бусурмантала умматлис Лайлатуль Кьадрила дуги хасси тяхIярла шабагъат саби, чусра УркIецIила ВегI Аллагьли ﷻ пешкешбарибси. Кьуръайзиб бурули саби: «Лайлатуль Кьадрила дуги азир базличиб дурхъаси саби» или. Илала мягIна – 1000 баз, чузибра Лайлатуль кьадрила дуги агарти. Ил дуги...