Суалти-жавабти
Суалти-жавабти

- Асубирусив тагьажудла дехIибала дарес, дугила дехIибала хIедарили усаи виалли, ва савлила акбар белчIайчи чеваргъалли?
- Тагьажудла дехIибала чеимцIати суннатла дехIибала сари, дугели чеваргъибхIели дирути. ИмцIатигъунти гIялимтала пикри хIясибли, тагьажудла дехIибала детерхахъес багьандан, шартIлизи халбирули саби дугила дехIибала дарили, камси гьанкI ахъни, илдала гьабгIергъидеш хIисаблизи кахIесили.
ГьанкIла манзилличила гъайикIалли, ил суалличил дархдасунти гIялимтала пикруми декIардулхъули сари: цацабехIтани бурули саби бархIи гIелабикибхIели камси замана гьанкI ахъни баибси саби или. ЦархIилтани бурули саби – шартIли бируси саби дугила дехIиба замана баили гIергъиси гьанкI или.
ХIебиалли, дугила дехIибала хIедарили усаунси ва савлила дехIиба замана баайчи чеваргъибсилис, тагьажудла дехIибала дарес асубирар дугила дехIибала дарили гIергъи.
Багьес чебиркур: дугила фарзла дехIибала дарили гIергъи черахъибти фарзла яра суннатла дехIибала, мисаллис, витрула тагьажудла дехIибайзи халдирути сари.
(«ТухIфат аль-МухIтаж» имам аш-Ширванила субкомментарийтачил»).
- Бусурмай вебкIибси адам ислам диннизив сайри или буралли, илала бикьридеш кьабулбирусив? Асубирусив бусурман адам бусурман ахIентала хIябрази хьяриихьес ва иличи ургIебли бусурман ахIенси бусурмантала хIябрази хIяриихьес?
- Эгер сунела бархьдешличивли валуси бусурмай буралли, пулан вебкIибсини мицIирли левалли бусурман дин кьабулбарибсири или, илала бикьридеш халдирути сари ва ил бусурман кьяйда хIяриирхьуси сай (жаназа бирцили, капайзи вергурли, жаназала дехIибала дарили, кьиблала шайчи кайхьили).
Амма илала бикьридеш ил вебкIибсила букьурла мас букьурти-бусурмантас буртIухIели ва хIебирхути илала гъамти букьурла лебдешла бутIала хIебирухIели (бусурмантас илала лебдеш буртIуси ахIен), халбируси ахIен.
Бусурманти бусурман ахIентала хIябрази хIярибирхьути ахIен ва илкьяйдали хIебирхантира бусурмантала хIябрази хIярибихьес асухIебирар. Амма бусурман ахIенси хIяриихьес цархIил мер хIебиалли, ва жаназа цархIил мерличи гечбарес имкан хIебиалли, ил бусурмантала хIябрази хIяриихьес асубирар.
(«Нигьаят аль-МухIтаж», «ТухIфат аль-МухIтаж»).
- УрхIла мурул адамтала гьалаб хьунул адамтала гIявратлизи се халбируси? Хъулирад дурарулхъухIели илини лутIи кьяшми кIапIдарес гIягIнитив?
- ХIейгеси биалра, шаригIятла тIалабуначи далхIедикибти палтарличилти хьунул адамти гьаман чебаэс вирар. Багьес чебиркур, гIяврат гьаргбарни бунагьлизи халбируси биъни ва иличи тавба дарес гIягIниси саби, ил тикрарбиралли, халаси бунагьличи шурбулхъни багьандан.
Илди тIалабуни хIедузахънилис жавабкардеш дихути сари хьунул адамли, иличи хIеруди бирусини, кьайгимли, муруй ва лебил жамигIятли.
Ил тяхIярли, шафигIитунала мазгьаб хIясибли, урхIла мурул адамла гьалаб хьунул адамла гIявратлизи халбируси саби лебил кьаркьала, лутIи кьяшмира дархли.
Имам Муслимли сунела сборниклизиб Идбагла ﷺ хIядис лебкули сай сунезибра буруси: «Жагьаннаблизиб нуни кIел журала адамти чебаира, гьалаб нуни чехIебаибти (итхIели илдигъунти аги) ва кIиэсти – илди хьунул адамти саби палтарчебти биалра, амма цазаманализиб чIянкIути.
Илдала бурги валрумала къукърачи мешути сари, илди Алжанализи адхIебицIур ва илала тIемра хIебала, ил ванзара закраван гIеркъаси биалра».
Имам ан-Нававини «СахIихIу Муслим» жузличила сунела ва гIялимтала пикри баянбирули, лукIули сай:
«Ишарти дугьби хIясибли «палтарчебти, амма чIянкIути» хьунул адамти саби чула кьаркьала байхъала кIапIбарили, байхъала гьаргти, чула жагадеш чебаахъес багьандан.
ЦархIил пикри хIясибли, кьаркьайчи цIапIакунти палтар челгьути, чула диркIанти чедаэсли».
(«ТухIфат аль-МухIтаж», «Мингьаж ат-ТIалибин», «Аль-Мингьаж», - шархI
«СахIихI Муслим», «Гъаят аль-Баян» - шархI «Сунан Ибну МаджахI»).
- Муруйчи хъарсив закатуль-фитIр (Рамазан базла дуббуцари таманбиубхIели бедлугуси садакьа) бедес сунела гьаларла хьунуйс?
- Мурул хьунуйчил декIарикибси манзил – гIиддала замана (ил манзил таманбиубхIели, хьунул цархIиллис шери рукьес асубируси саби) арбукьайчи, иличи хъарси саби закатуль-фитIр бедес.
ХIебиалли, ца яра кIел тIалакь дедибси муруйчи хъарси саби хьунуйс кьадин гIиддала манзил закат бедес, декIарбикайчи илдала мура-хьуна ургабси бархбас бетаурли биалли.
Эгер муруй хьунуйс ца яра кIел тIалакь дедили виалли, ва илдала ургаб мура-хьуна ургабси бархбас бетаурли хIебиалли, иличи хъарси ахIен закат бедлугес, сенахIенну илис гIиддала манзил хIерли кариэс гIягIнидеш агара.
Рахли хьунул виштIасилис раили риалли, ца, кIел, яра хIябал тIалакь дедаллира иличи хъарси саби закат бедес. Рахли муруй хIябалра тIалакь дедили виалли ва хьунул виштIасилис раили хIериалли, хъарси ахIен.
Багьес чебиркур, эгер муруй закат чараагарли бедес гIягIниси манзил тIалакь бедили виалли (Рамазан базла гIергъиси бархIила берхIи гIелабикибси манзил), илини закат бедес чебси саби, тIалакьуначи ва виштIасилис раъниличи хIерхIеили.
Муруйчи хъарси ахIен сунечи лехIхIейхъуси (шаригIят хIясибли) хьунуйс закат бедлугес.
(«ТухIфат аль-МухIтаж», «Мугъни аль-МухIтаж»).