бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

- Бусурмантани дирути шудехI дехIибайзирти ракагIятунала лугIурбала хIикмат селизиб саби?

- Гьарли-марли, ЧевяхIси Аллагьли ﷻ Адам Идбаг акIахъубси сай кIел секIайзивад: чархлизивад ва рухIлизивад. Иличибли Кьудратла ВегIли хъарбариб савлила дехIибайчир кIел ракагIят дарахъес: цаибил – чарх багьандан баркалла балахъули, кIиибил – рухI багьандан.

Аллагьли ﷻ Адам Идбагла кьаркьала гIянжилизибад, шиннизибад, цIализибад ва дягIлизибадра акIахъубси саби. Ил багьандан Илини хъарбарибси кьяйдали илди нигIматунас баркалла балахъули, хIерила, хIери гIергъила ва дугила дехIибайчир авал ракагIят детурхахъес чебиркур.

Илкьяйдали, ЧевяхIсини Адамла кьаркьайзир хIябал дебали кьиматла секIалра дариб: дагьри, уркIи ва бирхауди – ва хъарбариб бархIехъла дехIибайчир хIябал ракагIят дирахъес илдас шукру-баркаллаличил.

(«Фатава аль-Хартикуни», МухIаммад ибну ГIахIмад аль-Бадави)

 

 

 

- Асубирусив жумягI бархIи яра жумягI дуги сапарличи дуравхъес?

- Къадагъабарибси саби (хIярамси) жумягI бархIи савлила дехIиба замана баили гIергъи дуравхъес, жумягIла дехIибала дируси мерличивад илди дарес чебсилис, эгер дехIибала гьунчир яра ваибси мерлар дарес вирниличи бирхауди хIебиалли.

Эгер гьункьяни сегъуна-биалра анцIбукь хIясибли жумягIла дехIибала гьунчир, ваибси мерлар дарес бетарни балули виалли, илис дуравхъес асубируси саби. ЖумягI дугила архIя биалли хIейгусилизи халбируси саби.

Ишаб имцIабарес чебиркур, гъай асубируси сапарличилацун сари или. Асубирути журала архIяби сари: асубируси вачарла, хIяж дурабуркIнила, гIумра бирнила ва цархIилтира. АсухIебируси сапар биалли (хIярамси), жумягIла дехIибала хIедарили архIяличи дуравхъес къадагъадаласи саби.

(«ТухIфат аль-МухIтаж», ХIашия аль Буржайрами аля аль ХатIыб»).

 

 

 

- ЧевяхIсини Алжанализи ва Жагьаннаблизи хIебурхьути бирутив?

- Алжаналара Жагьаннаблара ургаб ГIараф бикIуси ахъси лац бируси саби. Иличиб бирар чулара гIяхIтира вайтира баркьудлуми цугти адамти. Илаб илди кавлути саби Аллагьла ﷻ уркIецIиличи хIерли, Илини чула кьисмат арзайчи.

Хузайфличибад балахъули саби: «ГIараф лацличибти адамти – илди саби чуни дарибти гIяхIдешунани саби Жагьаннаблизибад уцахъути, вайти баркьудлумани биалли Алжанализи абацIахъес хIебалтути». (аль-ХIяким). ГIябдуллагь ибн ГIяббасли багьахъур: «ГIарафличибти адамти Алжанализи МухIяммад Идбагла ﷺ шафагIят хIясибли абицIур (ат-ТIабарани). ЦархIилван буралли, ЧевяхIси Аллагьли ﷻ чула масъала арзайчи ГIарафличиб кали, гIур Идбагла ﷺ шафагIят хIясибли, Аллагьла ﷻ уркIецIиличибли илди Алжанализи абицIур.

 

 

- Асубирусив гурдала диъ хуреглизиб пайдалабарес?

- ДугIла мицIирагла диъ беркахъес къадагъабарнила бекIлибиубсигъуна багьана саби илдала гIяярдашухIели пайдаладирути чIумати ганжуби лерли диъни. Гурдала ганжуби хIярхIти, гьунар агарти диъни багьандан, шафигIитунала мазгьаб хIясибли, илала диъ пайдалабарес асубируси саби мицIираг лугьухIели кьяйда лерилра шуртIри дузахъалли.

ТIинтIбиубси пикри хIясибли, бурули бирар, беркес пайдабируси гурдала ца шалицун саби или. Ил бархьси ахIен.

(«Аль-Маджму шархI аль-Мугьаззаб»)

 

 

- Ниъли ухъахъуси виштIасила жихI палтарличи чегалли, палтар дирцес гIягIнитив?

- Балули кьяйда, жихI нажаслизи халбируси саби ва ил гъамбиубси мер бирцес гIягIниси саби цархIил журала нажас - хIи, шаха гъамдиубси мер кьяйда.

Ил къяйлизи кабурхуси ахIен кIел дус хIейубси, ниълицун валхуси уршила жихI. Илала жихIли шинкIабарибси мер хIебирцили, шин чахьдараллира баибси саби. Илгъуна виштIасила жихIли бяхIунси мер гIянчIакIили, гIур саби шинни чахьбируси. Илгъуна тяхIяр цIакьлизиб кавлуси саби акIубси виштIасилис тахIник дурабуркIухIели чумиздаг кьярааллира. Илкьяйдали виштIасини дармангъуна се-биалра кьярааллира.

Эгер илини шин, сок, кIема, каш ва цархIил журала хурег букули виалли, илала жихIли шинкIабарибси мер шинни бирцес гIягIниси саби. ЧIябарличи жихI кIантIбикили биалли, ил мерра бирцес гIягIнибиркур.

 

 

 

- Халдирутив дазала, илди дарили гIергъи никубаурти няс кали диалли, шин гачдикахъес диргалати?

- Дазала дирнила шуртIразибад ца саби, лерилра дазайзир ицути биркIантачи шин даъни, илдачил дарх никубаура дархли.

ХIебиалли, никубаур няс калахъи дарибти дазала, тамантили дирути ахIен. Ил тяхIярлизиб никубаурти няс умударили, шин чехIедетаибти мерани дирцес гIягIниси саби, ва някъби дирцили гIергъи, дазайзир ицути биркIанти гьаб гIергъидеш бузахъули ицути сари. Амма никубаубси се-биалра дазайс диргаласи адамла майагъуна секIал биалли, илини дазала дулъути ахIен.

(«ХIашия аш-Ширвани», «Фатава аль-Чохи»).

 

 

 

- Асубирусив дазала агарли Кьуръа аятуни делкIунси кIапIрази яра доскализи къячилкес?

- Асубируси ахIен дазала агарли Кьуръа аятуни дарсличир кIапIрази, доскализи яра цархIилти делкIунти мерличи къячилкес, сенахIенну ил саби Кьуръайчи къячилкниличи цугси сабхIели.

Ил баракат касес багьандан белкIунси биалли, къадагъа агара. Ил белкIнила нигет дарслис сабил яра баракат касес белкIунсил, аятуни лукIуси манзил хIербируси саби.

Куръайзибад се-биалра вегIлис яра цархIиллис матъал лукIалли, лукIусила нигет халбируси саби. Арцлис лукIули биалли, белкIахъес хъарбарибсила нигет халбируси саби.

(«ТухIфат аль-МухIтаж»).

2026-06-01 (Зуль-ХIижжа 1447 д.) №6.


МухIяммад Идбагла ﷺ суннатуни сегъунти сари?

ХIядислизиб бурули саби: «Чили мицIирбаралра дила сегъуна-биалра суннат, илини шабагъат кайсу, сабира ЧевяхIсила гьунчиб алхунти даршал адамлис бедлугусигъуна».   Ишар нушани цацадехIти суннатуни хIушаб гьаладирхьехIе, сарира гьар бархIи дирес гьамадти.  ЖамигIятла дехIибайчи...


Се сари гIямру?

ЦацабехIти пасихIчебти адамтани бурули саби, гьарли-марли гIямрула мягIна багьес багьандан, чузи халаси мягIна бухIнабуцибти мераначи ваэс гIягIниси саби или: больница, туснакъ, ва хIябри. Илдани адамтала гIямрула дурхъадеш ва дарсдикIудеш чебиахъу. Илди меранани нуша ЧевяхIсилис мукIурдешличи ва...


Хъалибарглис мягIничерти…

> Хъалибарг – дунъяличиб бегIлара жявхIелла социальный бяхIчибизла институназибад ца саби. Илкьяйдали хъалибарг сабира биштIаси пачалихъличи мешубиркуси жамигIятла белхъхIебелхъуси бутIара саби.   ГIямрула илди хIекьдешуначила нушазивад гьарилли балуси саби. ГIядатлибиубливан,...


ЧIичIала ва хъулки

Левли уили сай ца чIичIлуми дурцан. Илини чIичIлуми дуцили илдала агъулизирад дармунти дирутас агъу бирцули уили сай. Агъу бакIахъили гIергъи, илди чула мер-мусаличи дурхьули ва цархIилти дурцули. Гьачамра илини чIичIала буцили чIаплизи кабатурли хъули чарулхъухIели, берхIи гIелабикилри. Ил...


ХIял-тIабигIятли сай жагаируси

Гьалабван гIямрулизибадси ца ишгъуна анцIбукь хIясиббарира. Ца кинолизибадси бутIа чебиахъулри. Хьунул адамли беркала бируси мерличирти лерил секIал зянкъдикIахъулри, тIалхIяна дялчулри ва ахъли чIяррикIули, сунела белкIунси макьала чарбарахъес гъайрикIулри. Ил паргъатрарес бирули ахIенри илаб...