бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

Суалти-жавабти

- УрхIла чебла сай гIяхIъулали чебахъибси адамли ил чарбарахъес чеблалиувсилизи тIалаббарес вирусив?

- Эгер адам чеблалиувсила дудеш яра хала дудеш хIейаллира илала ихтияр агарли илала чебла бедалли, ил чарбарни тIалаббарес асухIебирар, илгъуна пикри биаллира.

Дудешли яра хала дудешли чула уршила яра уршила уршила чебла бедили биалли, илдани чарбарахъес пикриличил бедили биаллира, илдазиб ихтияр леб ил тIалаббарес.

Чебла бедибсини, ил чарбарахъес тIалаббарес вирар, эгер чеблалиувсили ил бедахъес ихтияр барили виалли, сунени илис чарбирнила вягIда барили, яра вягIда агарли, ва чебла бедибсини ил чебла бедлугухIели, иличибли гIяхIдеш барес ибси пикри хIебиалли.

(«ТухIфат аль-МухIтаж»)

- Чичил барх кавлути 7 дусла биштIати бегIти декIарбикили гIергъи, ва илдала неш сагадан шери аррукьялли?

- ВиштIаси 6-7 дус ва имцIалира виубли, цархIилла кумек агарли укес, ужес ва хIяжатханала вашес виранвиубхIели, бегIти декIарбикалли, сунес дугутачил варх кавлуси сай. Идбагла ﷺ хIядислизиб бурили саби: «ВиштIасини нешлизивад ва дудешлизивад сунес дигуси декIарвараб» (ат-Тирмизи).

БегIтазивад виштIасини декIарварибси дагьрилизивад гIелаухъунси яра бунагькар (фасикь) виалли, яра неш сагадан шери рукьялли, илдазивадси цархIилличив кавлуси сай. СенкIун илхIели виштIасила ихтиюрти халдирути ахIен.

(«ХIашията Кьальюби ва Умайра»).

- Асубирусив дазала дарес цагьакIли лебил кьаркьа биркIантала ахIи, мисаллис, кьяшми декIарли дирцес?

- Дазала дирухIели, лерилра кьаркьа биркIанти (дяхI, някъби ва цархIилтира), къябхIеили дирцни дигесилизи халбируси саби. Кьаркьа биркIанти ицуси манзил, бирцибси биркIан беръэсицад ургаб замана арбукьялли (ургабси температураличил), дазала тамантази халдирути ахIен.

ХIебиалли, лерилра кьаркьа биркIантала дазала цагьакIли хIедарили, манзил арбукьаллира халдирути сари.

Ил къяйлизи кабурхути ахIен хьунул адамти чула истигьазала яргаличилси зягIипдешличилти (15 бархIиличиб имцIали хIилабирути); жихI яра варглизибад дурабулхъуси гьава буцес хIебирути; фарзла дехIибала дарес багьандан камси замана калунти адамти.

Илди адамтани кьаркьа биркIанти ицухIели къябхIеили, ургаб замана архIебякьяхъи дазала дарес гIягIниси саби.

(«ТухIфат аль-МухIтаж» имам аш-Ширванила субкомментарийтачил).

- Халдирутив дазала, илди дарили гIергъи никубаурти няс кали диалли, шин гачдикахъес диргаладулхъути?

- Дазала дирнила шуртIразибад ца саби, лерилра дазайзир ицути биркIантачи шин даъни, илдачил дарх-никубаура.

ХIебиалли, никубаур няс калахъи дарибти дазала, тамантази халдирути ахIен. Ил тяхIярлизиб никубаурти нясдеш умударили, шин чехIедетаибти мерани дирцес гIягIниси саби, ва някъби дирцили гIергъи, дазайзир ицути биркIанти гьаб-гIергъидеш бузахъули ицути сари.

Амма никубаубси се-биалра дазайс диргаласи адамла майагъуна секIал биалли, илини дазала дулъути ахIен.

(«ХIашия аш-Ширвани», «Фатава аль-ЧIохи»).

- Нуни ва дила хьунуй пенсияби кайсутира. Ца пенсия батурли, цархIил хIердиэс багьандан харжбирутира. Нуни илди арцличибад закат бедлугес гIягIнисив?

- Адамли сунела лебдешлизибад яра маслизибад мискинтас закат бедлугес чебси саби. Ил бедлугуси саби 5 журала маслизибад: мургьи, арц, хIяйванти, анкIи, цIедеш, вачарла мас.

Закат бедлугес черти шуртIри сари: 1) бусурман виъни; 2) азадси адам виъни; 3) масла вегI виъни; 4) масла нисаб абикни; 5) ца дус арбукьни.

Нисаб - масла кабизахъурси бегIлара камси кьадар саби.

ХIушала анцIбукьлизиб илди цаладяхъибти арц диалли, закат арцличибад бедлугуси саби. Арцличибад закат бедес багьандан вегIла мер-мусаличибси мургьила нисаб хIисаббируси саби ва ил хIясибли бедлугуси саби закат. Ишдуслизибси мургьила багьа хIясибли нисаб халбаралли, закат бедес гIягIниси арцла кьадар 350 азир къуруш сари. ЦархIилван буралли, ца дусла бухIнаб цаладяхъибти арцла кьадар 350 азирличиб имцIали абикалли, хIушани илди арцличибад закат бедес гIягIниси саби 2,5 процентла кьадар, илди биалли 14 азир къуруш арцла сари.

- Асубирусив дазала агарли Кьуръа аятуни делкIунти кIапIрази яра доскализи къячилкес?

- Асубируси ахIен дазала агарли Кьуръа аятуни дарсличир кIапIрази, доскализи яра цархIилти делкIунти мерличи къячилкес, сенахIенну ил саби Кьуръайчи къячилкниличи цугси сабхIели.

Ил баракат касес багьандан белкIунси биалли, къадагъа агара. Ил белкIнила нигет дарслис сабил яра баракат касес белкIунсил, аятуни лукIуси манзил хIербируси саби.

Куръайзибад се-биалра вегIлис яра цархIиллис матъал лукIалли, лукIусила нигет халбируси саби. Арцлис лукIули биалли, белкIахъес хъарбарибсила нигет халбируси саби.

(«ТухIфат аль-МухIтаж»).

- Асубирусив гурдала диъ хуреглизиб пайдалабарес?

- ДугIла мицIирагла диъ беркахъес къадагъабарнила бекIлибиубсигъуна багьана саби илдала гIяярдашухIели пайдаладирути чIумати ганжуби лерли диъни. Гурдала ганжуби хIярхIти, гьунарагарти диъни багьандан, шафигIитунала мазгьаб хIясибли, илала диъ пайдалабарес асубируси саби мицIираг лугьухIели кьяйда лерилра шуртIри дузахъалли.

ТIинтIбиубси пикри хIясибли, бурули бирар, беркес пайдабируси гурдала ца шалицун саби или. Ил бархьси ахIен.

(«Аль-Маджму шархI аль-Мугьаззаб»)

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Ахиратлис дугIя

Кьиямала бархIи хIисаб-суал дирухIели кункдеш акIахъес бучIуси саби, гьар бархIи 25 – йна бучIни гIяхIси саби: «Аллагьумма барик ли филь-мавти ва фи ма багIд-аль-мавти». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, ну убкIухIели баракат ва кункдеш га, илкьяйдали вебкIили гIергъира». Кьиямала бархIи лебилар идбагунала...


Рамазан базла дурхъадеш

Нушала дурхъаси МухIяммад Идбагли ﷺ буриб: «Чи разивиаллира Рамазан баз бакIниличи, Аллагьли ﷻ илала кьаркьала цIализибад мяхIкамбиру». ГIуррара, Идбагли ﷺ буриб: «Рамазан базла цаибил дуги ЧевяхIси Аллагьли ﷻ иру: «Чи лева нуша дигахъуси, нушабра дигахъес? Чи лева нуша...


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...


Сагабарая буркьунза

Имам аль-Бухарила ва имам аль-Муслимла дурхъати хIядисунала дабзти жузазиб бегIлара гьалабси мерличибси хIядислизиб бурили саби: «Гьалжанализи хьурахIейру сунела тухумтачил бархбас къяббердахъибси». Тухумтачил бархбас хIебузахъни бусурман диннизиб халаси бунагьлизи халбирули саби....


Бархьдеш

ЦархIил тяхIярли биэсра хIебирар…   Гьалабван нуни Интернетлизиб ца ролик чебаира. Илав профессорли гьалабси парталичи кариибси студенткази «дурарухъен аудиториялизирад ва гьаннала гIергъи хIу чераэс хIейги дила лекциябачир» или дуракаиб. Рурси дебали уркIрухъун, селра эс...