бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Суал-жаваб

Суал-жаваб

– Асубирусив хIерхусилис садакьа бедлугес ва бусурман адамли илис шабагъат сархусив?

– Сай гIяхIъулали садакьа бирни ислам диннизиб Идбагла ﷺ суннат саби. Къулайсилизи халбируси саби садакьа хIяжатсилис ва динна кьяйдурти дузахъуси адамлис бедни. Давлачевси адамлис бедесра вирар, амма илини сахIесни къулайси саби. Садакьа хIебирхутас ва бунагькартас бедни гIяхIсилизи халбируси саби, илисра шабагъат бируси саби.

Ил марбируси Идбагла ﷺ хIядис Абу Гьурайрани буриб: «Гьунчивад аркьуси пулан адам милигиублири. Илини къую чебаили, ила кацIили шинни ужиб. ДурацIибхIели, илис къуюла мякьлаб хя чебаиб, милигдешли лезми дурабяхъили дяхIунти гъум дугуси. Ил пикриухъун: иш хяра нуван милигбиубли саби». Ил къуюлизи кацIили, сунела чакма шинни бицIиб ва цулбази буцили илра дуравхъи, хя шинни бахун. ЧевяхIсини илала бунагьуначивад чевверхни илис шабагъатли биахъуб. АсхIябтани хьарбаиб: «Ва Аллагьла Расул ﷺ, хIебиалли нушаб илдигъунти мицIираглисра кири биусив?» «Гьарил мицIирси жаннизиб шабагъат лебси саби», – буриб илини.

(«ТухIфат аль-МухIтаж», шарх «ХIашия аш-Ширвани», «Аль-Мажму шарх аль-Мугьаззаб».

 

 

– Хъулирад дурахIерул-хъули рузалли хьунуйс къадагъа барес муруйзиб ихтияр лебсив

– Муруйзиб ихтияр агара хьунуйс къадагъа бирес асубируси хIянчи хъулиб бузахъни багьандан, арц дирули риаб илини яра мариаб, чIянкIли илала хIянчи диргалабулхъули хIебиалли:

1) мура гьалабси чебла таманбирес, мисаллис, рамсурли, хIялагарриубли, яра хъулир адамтачил рузули риалли, илди диргалабухъести лебниличибли, муруйс гIягIниси ва тиладибарибси барес хIерирули;

2) хьунуй, мисаллис хъулир ваяхI дирцули рузули риалли ва секIал исути адамти хъули башухIели, хъулибтас диргалабикIалли.

Амма хьунуй сунела хIянчила манзил илди секIал агардарес риалли, рузахъес ва хIянчилизибад сунес хайри кайсахъес муруй илис къадагъабарес асухIебирар.

Хьунул биштIатачи хIеррикIули риалли ва илала хIянчи илис диргала булхъалли, илини сунела хIянчи барахъес яра дурхIначи хIеруди барахъес чичи-биалра хъарбарес рирар.

(«ХIашия аль-Джамал», «ИгIянат ат-ТIалибин», «Мугъни аль-МухIтаж»).

 

 

– БегIти бебкIили гIергъи дурхIнани илдала чеблуми черахъес чебсив?

– ДурхIнас чула бегIтала чеблуми букьурлис кавлути ахIен. Адам вебкIалли, илала чеблуми, динна кьанунти ва якьинти белкIани хIясибли, чардирути сари илала калунси лебдешлизирад. Эгер адам вебкIили гIергъи илала лебдеш лерилра чеблуми ахъес баарила кьадар хIебиалли, арц дедибсини букьуртазирад илди чардарни тIалаббарес ихтияр агара. ВебкIибсила букьурлизиб яра цархIил адамлизиб ихтияр лебси саби илала чеблуми чардарес, илала аги ЧевяхIсила гьалаб кункбарес багьандан.

Идбагла ﷺ хIядислизиб бурили саби Салама бин аль-Акьвани буриб: «Гьачам нуша Идбагличил ﷺ дарх кадили лерли, адамтани иличи ганзиличив вебкIибси хиб ва илис жаназала дехIибала дарахъес тиладибариб. Аллагьла Расулли ﷺ хьарбаиб: «Илала чеблуми леру?» «Агара», – жаваб бедиб илдани. «Илини се-биалра гIелаб батуру?» «ХIебатур» – жаваб бедиб адамтани. Идбагли ﷺ илис дехIибала дариб. КIинайс цархIил ганзи хили адамтани тиладибариб: «Ва Аллагьла Расулл ﷺ, ишис жаназала дехIибала дара». «Илала чеблуми калуну?», – хьарбаиб Идбагли ﷺ. «Калун», – чарбариб жаваб. «Сунес гIелаб селра батуру?» – хьарбаиб илини. «ХIябал динар» – чарбариб жаваб. Идбагли ﷺ илисра дариб дехIибала. Камси замана дикили гIергъи, гIуррара ганзи хиб ва адамтани илизи тиладибариб: «Ишис дехIибала дара». Идбагли ﷺ хьарбаиб: «Илини селра гIелаб батуру?» «ХIебатур», – чарбариб жаваб. «Илала чеблуми лертирив?» «ХIябал динарла чебла калун». Идбагли ﷺ иб: «ХIушала юлдашлис хIушани дарая дехIибала». Ил Абу Катадани бакьили викIар: «Илис кьадин нуни чардирис илала чеблуми» ва Идбагли ﷺ илис жаназала дехIибала дариб». (аль Бухари).

(«ТухIфат аль-МухIтаж» «ХIаш-ия аш-Ширвани», «Мавагьиб аль-Джалил», «Аль-Мугъни ли ибн аль-Кьудама»).

 

 

– Бархьли бикIутив вебкIибси дугелира дехIибала дарес хIейгеси манзиллизивра хIяриихьес асухIебируси или?

– ВебкIибси дугели хIяриихьес асубируси саби ва илизиб хIейгесилизи халбируси селра агара. Илкьяйдали дехIибала дарес хIейгеси манзиллизивра хIяриихьес асубируси саби, эгер ил балу-балули барили хIебиалли. Балу-балули барибси биалли, цацабехIти гIялимтала пикри хIясибли, хIяриихьес къадагъа барибси саби, имцIатала пикри хIясибли хIейгеси саби.

Амма гIяхIсилизи халбируси саби вебкIибси адам цIябхIели ва дехIибала дарес асухIебируси манзил хIярихIейхьили ватни, эгер жаназа барсбиубли заябирнила урехи хIебиалли. Цараван биалли гIелаарбухни къадагъа барибси саби.

 

 

– Асубирусив литературала произведение лукIухIели авторлис илизиб адамтала образуни акIахъес?

– Авторли сегъуна-биалра произведениеби лукIухIели, илдазир адамтала сипатуни-образуни акIахъни къдагъабарибси ахIен. Къадагъадарибти образуни сари суратдарили акIахъубти яра къаркъализирад дарибти суратуни ва памятникуни.

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Урги-дергализивад иртан

Умурия гIяскуртани алавбуцибхIели, душмантала ургъан лацла хъарличи ацIили Аллагьал Расулла ﷺ шайчи децIагести гъайли угьули, вявкайкIулри. Иличиб децIагеси се лебси бусурмантас? Гьарил бусурман ургъаннис дигулри кавшес илгъуна увяхIси адам. Амма ил кавшес къияннири, сенкIун ил ахъси ва гьамадли...


Жагьти бургъанти

Аллагьла Расулли ﷺ бегI гьалаб Маккала халкь ислам динничи жибарибхIели ва къанчанас суждабирахъес къадагъабарибхIели, илис илала гъамтира бархли душманти бетаур. Илдани илис ва илала асхIябтас къияндешуни алкIахъес бехIбихьиб.   Идбагдешла 13 – эсил дуслизиб сунела асхIябтачил варх ил...


Суалти-жавабти

- Хьунул адамла держли ужуси мурул виалли ва илис ва иличи башути юлдашунас къуллукъбирули риалли илис бунагь биусив? Ил хьунул адамли хIяж баралли хIяж кьабулбирусив? - Муруйс къуллукъбиралли хьунуйс халаси кири биуси саби. ДекIарси анцIбукь саби мурул держли ужули виалли, илхIели сабур барили,...


Капусталичилси салат

ГIягIнидиркур: Капуста – 400 гр; Хияр – 2; помидор черри – 5; гIяргIяла диъ – 200 гр; шиниша хъарала тIакьа – 1; зе, исиут, кьар, майонез – бизидеш хIясибли. Балкьарахъни: Капуста бурсая ва зе какьурли кIантIибиахъес някъбани гъяжбарая. Гьалахили белхьи,...


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...