Бусурманти цабирути ва диги имцIадирути…
Бусурманти цабирути ва диги имцIадирути…
Гьалабван МяхIячкъалала сяхIбатуни дурадуркIуси «Королевский дворец» заллизиб Ахъушала, Лавашала, Сергокъалала, Къарабудагъкентла, Къаякентла, Буйнакъскла, Кумторкъалала районтала дуббуцари баткайънилис хасбарибси гьунибаъни бетерхур. Илгъуна шадлихъ дураберкIнила мурад дурхъати дугурбазиб садакьара балга-дугIяра дарили, динна узби-рузби, бусурманти цабарнилизиб сабри. Дуббалтнила балбуцличи гIяхIцад халкь цалабикилри, илдани столти декIар-декIарти берк-бержличил, бизити хурегуначил даршилри.
Балбуц дурхъаси Кьуръан белчIниличил бехIбихьиб. Илис гIергъи биштIати рурсбани чумал нашид делчIун. Багьеслири, нашидуни делчIес илди ункъли хIядурбиъни. РиштIаси рурсили МяхIяммад Идбаглис ﷺ хасбарибси, цалабикибтала хIяланачи дебали асарбарибси назму белчIун. Нушала Идбагли ﷺ дахъал къияндешуни чекасибсири, амма гьачамалра къиянси агиличила чизилра гIярзухъунси ахIенри, гьар секIал халаси сабурличил яхIбарили, дяхIярули вири. Илала ФатIима ахIенси, цархIилти рурсби - жагьилти гIямрулизиб, 3 урши биштIали лебай бебкIибтири. Амма гьачамалра илини сунела кьисматличи кьабулагардеш дакIухIедариб.
Гьанна пикридухъеная нушала агиличила… Хъулирад дурадухъи, се-биалра хъумкартахIелли, лебтанилра бакьесли гIясидиубли, тIама-гьама дехIдирхьулра, баралра къияндикалли, «набчи-декIар се балагь саби бяхIчиаибси?» или цархIилтази гIярздикIулра. Нушала мурадуни детхIерхалли, «наб селилра кумекбирули ахIен, дехIибала хIедараллира се декIардеш леба» или кадилзулра. Гьарилла алкIули дургар илдигъунти пикруми, илдачила нушани ахъли хIебурули хьалли. Нушала селра барес яхI, сабур диули ахIен. Чичи-биалра гIяйиббарес, вай барибсилис гIелахIедухъи, чеббицIес гьалаклира. СубхIянаЛлагь, нушала бухъя-зегъа цахIнарли Идбагла ﷺ хIял-тIабигIятличи далдиркули ахIен. Муса Идбаг булан МяхIяммад Идбагла умматлизив адхIекIниличи пашманвиубсири, нушани биалли илгъуна имкан пайдалабарес балули ахIенра. Ил шайчибси гьарбизни биаллира баибсигу нушаб талихIчертили детаэс багьандан.
Дигесири балбуцличиб динна багьудлуми ахтардидируси конкурсра дураберкIни. Бархьаначи буралли, лебилра халкьла исламла шайчирти багьудлуми чебяхIси даражаличир дургар или гьанбикеслири, илдани цалис ца ургабикили, суайс жаваб бедес гьалакбикIухIели.
ХIякьикьатлизиб биалли, анцIбукь ургIебсили уббухъун. Суалти сецад гьамадти диалра, дархьти жавабти лугути дебали камлири. Пикриухъалли, халкьли дахъал секIайчи, исламла шайчирти багьудлумачи пикри бяхIчихIейъни аргъеслири. ИшхIели школабазир англияла, немецунала ва гIурра цархIилти мезанала мерличиб вегIла дин руркъниличила дарсра кабирхьули, имтихIянра лебси биалри, лебтанилра лерил секIал дали, илкьяйдали дурхIнала бяркъра биштIахIейчибадал гIяхIбулхъи, халати-ургарра гьими-кьяс камли дири. ГIяхIси баресилигIиб, буресилигIиб, кумекбаресилигIиб лебилра умцIули бири, сенахIенну барибси биштIаси секIал ЧевяхIси Аллагьли ﷻ итил дунъяличиб дебали халабиахъули биъниличила балухIели. Кабизахъурси тяхIярли биалли, балуси селра агара, бекIлил Кьулгьу-алхIям делчIес хIебалутира къаршибиркули саби. ГIе, леб Кьуръан делчIахъес или мадрасабази башутира, амма илди дебали камли саби.
Школализив мугIяллимра катурли, динничила дурсрира кадирхьахъули, школала программа кьяйдали лерилра секIал руркъути диаллири, лерилра секIал гьунчидирки. Дебали гIяхIси бири, халакабиути дурхIни уркIецIичебтили бетари, сенахIенну нушала диннизиб вайси бара, вайси бура, жалирхъен, биштIати гьимбуркIахъен ибси кьалли агара.
Балбуцличир суалтас жавабти дагьуртас гIяхIти савгъатунира дедиб, кам-гьамли биалра дурхIнала уркIбира разидариб.
«Гьидаят» бикIуси рухIлашалси центр рурсбира, хьунрира Кьуръан руркъяхъес бурсибируси мер саби, сунезира чиди-дигара рурси рякьи, сунела бучIни ахтардибарес рируси. Илаб бучIути рурсбани хIядурбарибси сценкара чебаахъиб, сабира халакабиухIели рурсбалара нешаналара ургар цахIебалгундеш дагьардирни чебиахъуси. Лерилра зиддешуни яхIличил, сабурбарили, шайтIайс виргIяхIейубли, ил манзил малхIямли гъайвикIалли, лерилра секIал гьунчидиркни, гIяхIдулхъни чебиахъули. Гьалаксаурдешли, гIясивиубси замана пикрихIевхъи вяшикIахъни, гьарилтала бируси къиликъ саби, суненира аргъайчи адам вакIили гIергъи дебали урузирахъуси.
Илди лерилра секIал чедаахъили гIергъи бусурманти дубкабатахъес замана баиб, акбарла тIама зайбухъун. Лебтанилра шин, чумиздагуни хIядурдариб. Дусличи-дус дуббуцарла баз дебали хъярхъли, дуцI урчила мурдаван арбашули саби. Нуша селра барили бекIдирули ахIенра. Бара гьалабван бехIбихьибси баз, гьанна ахирличи биркули саби. ИлхIели уркIи пашмандешли бирцIули бирар, бахъ жявли шалгIеббулхъулигу дурхъаси баз или. Или биалра, байрамла бархIиличира разидирулра, лябкьуси дуслизирра дурхъаси базлис гьунидаэс балгна дучIули, умутчердирулра. Ил бархIи дуббуцарла базла хIурматлис, бусурманти дубкабалтнилис хасбарибси гьунибаъни дураберкIибтас, илизир бутIакьяндеш дарибтас баркалла балахъулра. Илдигъунти халкь цабирахъути шадлихъуни гьатIира имцIадикIаб, уркIбазибси иман цIакьбираб! Лебтасалра арадеш ва баракат дулгулра.