бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ВиштIасилис баибти хьунул адамтас бегIлара пайдалати

ВиштIасилис баибти хьунул адамтас бегIлара пайдалати

Буралли, виштIаси варкьес кьасбарибси хьунул адам гьала хили хIядурриэс гIягIниси саби: арадеш ункъбарили, витаминти пайдаладарили. Багьес чебиркур, нушала кьаркьайзир витаминти гIявадешван учидикили кавлути ахIен, илди даим дукес гIягIнити сари.

9 баз уркIила удив левалли, виштIаси нешла арилизив сай, нешла гьав, уркIила хIялани, гьарил илини букуси ва бирусини виштIасиличи асарбируси саби. Ил багьандан саби неш ретаэс дигусилис букусиличира, арадешличира, гьавличира дебали чекаризес гIягIниси. ВиштIаси ветаахъес кумекбиру магний, йод, фолиевая кислота, марганец, А, В, С, Е витаминти лерти продуктунани. ВиштIаси уркIила удивхIели, чIянкIли илис пайдаласицун букес чебиркур. ДекIар-декIарси ва балбикибси беркала букнилизибад дигахъу нешла ва виштIасила арадеш.

Цаибти хIяббузразиб (триместр) дулекIла диъ, гIяргIяла ва бялихъла диъ, кьехIе, гIинцби, къярх (черника), дерубти цIедеш имцIали дукалли гIяхIси саби. СенкIун цаибти 12 жумягIла бухIнаб виштIасила бекIлидиубти биркIантала хьулчи кабирхьуси саби. Ишар нушани гьаладирхьехIе хьунул адамла ва виштIасила арадешлис бегIлара пайдалати продуктуни.

Диълизиб белок, железо, калий, магний, цинк, хлор, фосфор, В кьукьяла витаминти, протеинти, аминокислотаби ва микроэлементуни лерти сари. Белокла кумекличил виштIаси халавиуси сай. Е витаминни гормонти далдиркахъу, холин – дагьрилашалси арадешлис къарауйчиб бирар, фолиевая кислота нешла ва виштIасила хIилизир дарсдешуни хIедиахъес ва ара-сагътили биахъес бузуси саби.

Бялихълизир нешлис ва дурхIялис пайдалати фосфор ва витамин Д лер.

Ниълизир – А, Д ва В кьукьяла витаминти, Омега -3, кальций лерти сари. Илдани виштIасила иммунитет ва илала лига-кьякьяла, гIемснала ва нервабала цахIнабик алкIахъу.

Гидгури – илдазир 12 витаминра дахъал микроэлементунира лер. Илдани дагьрилишал гIяхIси асарбиру, хромли уркIи далкьни убису, лейцинни холестирин гIяшбирахъу.

Хивазир – грецкий, кешью, сирмуг, миндаль журала Е витамин, селен, магний, Омега – 3, фитиновая кислота, фосфор, йод, кобальт лер.

Илдала кумекличил хIила тумала даража ара-сагъли бихIуси саби, иммунитет ва гемоглобин ахъбирар, лебил кьаркьа бузери ункъбирар. ВиштIасила гIемсни ва нервабала цахIнабик цIакьтили детарахъу.

Арахис журала хиви дебали камли ва мяхIкамдешичил пайдаладирес чебиркур, бахъалгъунтала кьаркьа чехIейсудеш (аллергия) бирни багьандан.

Брокколилизир – фолиевая кислота, железо, кальций, витаминти А, С, Е лер. Ил гьаман букес вирар, илизибси В 9 витаминничибли виштIасила ва нешла арадеш къулайбирар, кьаркьайзирти лерилра агъулати секIал дурайу ва холестерин камбирахъу.

Картошкализибра лебси саби фолиевая кислота, витаминти А, С, В, углеводуни, клетчатка. Калийли ва натрийли уркIила тумала, кьаркьа шинна ва зела даража низамличи буршу, фторли ва кальцийли нешла лига-кьякья, цулби, никуби чIумадирахъу, виштIасила скелет алкIахъу, йодли щитовидная железала бузери ункъбирахъу.

БегIлара пайдалати цIедешлизи халдирули сари: гIинц, хъяр, апельсин, курега, тIутIи, лимон, нар, банан, манго (мяхIкамдешличил цитрусуни ва улелъа: кьаркьа чехIейсудеш бирни сабабли).

Овощуназирад биалли, набадари, картошка, кьехIе, къабакъ, капуста, перец, помидор, хияр, баклажан, жерши, кьар. Илди лерси тяхIярли дукалли, дебали пайдалати сари, яра камси умухIебарибси (нерафинированный) гIявадеш бархаили.

Харбузуни ва пастIанти бабза рудлизир сари ашдирути, ил сабабли, илди хуреглизирад декIарли дукалли, имцIали пайдалачерти сари.

Наида Гъуруева

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


ГIяли ибн Абу ТIалибла мижит

Нушани гьалабра нушала белкIаназиб жIявхIелла мижитуначила бурибсири. Иш яргализиб гьанбушес дигулра ГIяли ибн Абу ТIалибла мижитличила. Илала сурат кабяхъили саби гьижрала 1271 ибил дуслизиб дураибси Афганиста 1000 афгани къурушлизиб. Илизиб нушани чебиулра халаси мижит, берхIила нуранани...


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...


Се бируси?

– Адамли урхIла беткахъибси мицIираг баргили виалли се бируси?   – Эгер адамли шила яра шагьарла дураб урхIла мицIираг баргалли, илизиб ихтияр лебси саби ил сунечил барх арбукес, сунес батес ахIи, илала хужаим варгайчи мяхIкамбарес багьандан. Илкьяйдали илини къайгъибарес...


Азгъинти дурхIначила

Муртрил сахаватси ва бузери дигуси хъубзара адам хIерирули уили сай. Илала азгъинти ва кьиркьирти дурхIни буили саби. ВебкIес гьалаб хъубзарли дурхIни сунечи жибарили сай ва пулан мерличибси хъуличиб кур буркъадалли, хазна бургидая или бурили сай. Хъубзара вебкIибмад, илала дурхIни ургубализи...


Республикализивра цаибси

Дила белкIла игитгъуна адамличила макьала белкIес цазаманализиб къияннира бирар, гьамадлира. Мурхьти багьудлумачилси гIялимличила белкIес, хаслира ил академик виалли, лайикьси тяхIярли бетхIерар или гьанбиркули бирар. ГIялимличил ца даражаличир ихтилатдикIес, гIилмулашал мурхьти илала багьудлумачи...