бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Алжанала бегIлара гIяхIти 4 хьунул адам

Алжанала бегIлара гIяхIти 4 хьунул адам

Ибну ГIяббасличибад баахъили саби, гьачам Идбагли ﷺ бурибси. Аллагьла Расулли ﷺ ванзаличир 4 тугъ каили хьарбаиб: «Балусив хIушани иш се сабил?» Адамтани жаваб чарбариб, Аллагьлис ﷻ ва Илала Расулли гIяхIил бала или.

 

Ил викIар: «Илди 4 бегIлара гIяхIти алжанала хьунул адамти саби:

Хадижа бинту Хувайлид, Фатима бинту МяхIяммад, Мария ГIимранна рурси ва пиргIяванна рурси Асия бинту Музагьир». ХIядис баахъибси саби имам ГIяхIмад Табарани аль-ХIяким.

 

Хадижа бинту Хувайлид 

Хадижа бинту Хувайлид  – цаибси ва сари ребкIайчи цайли цаси хьунул сарри МяхIяммад Идбагла ﷺ. ЦархIилти хьунрачи Идбаг ﷺ ил ребкIили гIергъири хъайчикайибси.

Илди-ургар Аллагьличи ﷻ бирхауди хьулчили дуцибти диги лертири. Хадижани лерилра гIямрулизиб гьачамалра Идбагла ﷺ хIурмат хIебуун ва хатир кахIебатур. Хадижа   дебали жагаси хьунул адам сарри: ахъси кьаркьайчилси ва шалати дяхIличилси. Ил духуси, бархьдеш дигуси, динничи чекаризурси хьунул адам кьурайшитунала кьамлизир бегIлара давлачерси ва хIурматчерси сарри. Ил сахаватси ва кумекличи музарулхъуси рири. Илини мурталра ахъриагартас ва мискинтас кумекбирусири. Илкьяйдали сунела гъамтас ва хъайчикабиэс дигути жагьилтасра арцличил кумекбирусири.

Хадижала   пергер хIял-тIабигIят дири. Иличи давлачебти сукни башули хьалли, илини МяхIяммад ﷺ чеввикIибсири. Илис гьалар Хадижа   кIина шери рякьунсири. Илини жигарчебли вачар бузахъусири, адамти хIянчиличи буцили, масличил барх Шамлизи бурхьутири.

МяхIяммад 25 дусла гIямруличивхIели, илала тилади хIясибли, масличил аркьуси карбайчил варх илра арякьунсири ва гIяхIси хайриличил чарухъунсири. Шамлизивад чарухъи гIергъи, илди хъайчикабиибтири. Илдала акIубтири 6 биштIати – 2 урши, сабира биштIали лебалли бебкIибти ва 4 рурси.

Идбагла ﷺ насаб илдала рурси Фатимачибад, илала уршби ХIясан ва ХIусенничибад даимбиубси саби. Илди-ургаб чебяхIти имамти, тарикьатла шайхуни, авлияуни ва бахъал цархIилтира машгьурти гIялимти лебри. Илдачибад акIубти ишбархIира хIербирули саби.

Имам ГIяхIмадли бурили саби: Идбагли ﷺ Аллагьла ﷻ уличил хъябариб, сунес ЧевяхIсини Хадижачир   гIяхIси хьунул хIегиб или. Идбагли ﷺ буриб, Хадижа   иличи рирхусири, адамтани сай кьабулхIерибхIели, илис лебдеш бедиб адамтани секIал агарли ватурхIели, иличибад илала биштIати акIуб, цархIилти хьунрачибад адхIекIубти.

Хадижа   МяхIяммадличил 25 дус цабалги хIербиубтири. Ил ребкIибсири Маккализир 65 дусла гIямруличир гьижрала 10 – ибил дуслизир ва Муалла хIябрази хIяририхьибсири.

Хадижала   бебкIали Идбаг ﷺ дебали пашманиахъубсири. ИтхIели Идбагла ﷺ дудешла узи Абу ТIалибра вебкIибсири ва ил дуслис пашмандешла дус или бикIутири.

 

Фатима   

Фатима   адабчебти бусурмантала нешлизи халрируси – Идбагла ﷺ бегIлара дигуси рурси сари. Ил мардешла, умутла, чIумадешла гIибрат сарри ва дудешличи дебали мешусири.

ГIяйшани   бурусири, илкьяйда гьар секIайзир: баркьудиличил, дяхI-сипатличил, хIял-тIабигIятличил ва хасиятуначилра Идбагличи ﷺ мешуси чилра чехIеира или. Ил исламлизир рурхIуси зубариван шаларикIусири. УркIецIи-ряхIмула, бархьдешла , къайгъичебдешла, сабурла ва дахъал цархIилтира дудешлагъунти бегIлара гIибратлис дурести къиликъуни илизирра лерри.

Идбаглис ﷺ ил илцадра дигахъусири, хIятта гьар ил хъули арицIухIели, айзурли, илала андаличи байилкусири.

Ил викIусири: «Фатима   дила бутIа сари, ва чили илис децIагахъаллира, наб децIагахъибсилизи халбарая».

Ил дудешличи дебали дигичерсили рирусири ва мурталра гIевурцусири. Гьачам ил дехIибайчи кайзурхIели ца къанчанас сужда биранни иличи валрила даргмах кадихьибхIели, Фатимани   ракIили илди урасибтири. Илала хIулбазир нургъби чедаили, Идбагли ﷺ рурси паргъатрарибсири, Аллагьли ﷻ сунес чедибдеш бедлугниличила бурили.

Ил Идбагла ﷺ узикьар ГIялис шери редибсири. Мискиндешличи хIерхIеили, илдала талихIчебси хъалибарг лебри. Илдала 5 биштIати акIуб: ХIясан, ХIусейн, МухIсин, Уму-Кульсум ва Зайнаб.

Фатима   28 дус риублири илала дудеш вебкIибхIели. ВебкIес гьалаб Идбагли ﷺ рурсилизи серил бурибхIели, ил рисирииб. КIинайсра серил бурибхIели, ил разириуб. ГIяйшани   илизи хьарбаиб илала бисала ва разидешла багьана селизиб сабил. Амма Фатимани   Идбаг ﷺ вебкIайчи чизилра селра хIебуриб. ГIур ГIяйшала   тилади хIясибли илини буриб: «Гьачамлис Идбагли ﷺ сунела ахир гъамбирниличила буриб, кIинайс биалли, илини сунес гIергъи хъалибарглизирад ну рубкIус, ва Алжанализибти хьунул адамтачир халалгъуна ретарниличила бурибхIели, ну разириубра».

Идбаг ﷺ вебкIили 6 баз дикили гIергъи, ахиратла хъули Фатимара   аррякьунсири.

 

(Ахир бирар)

Наида Гъуруевал

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Игитуни – гьар бархIила гIямрулизиб

Хьунул адам ва биштIати берцахъиб   Ишди бурхIназир Дагъистайчи чедакIибти тIабигIятла гьанагарти анцIбукьуни къячхIедикибти цалра дагъистанлан кахIелун ургар илини гьанбикиб. Дигалли шагьуртазир, дигалли шимазир, дахъал заб-марка дарили, гьар бархIила гIямрулизир, бекIахъудила шуртIразир...


Тулкни

Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам Ахир заманала халкь, дунъяличи хъарихъур, Вайси чули гlеббурцу, бархьси гьуни бархьбалта Хlекьси гlеббурцнилизиб, илди бирар гlянцl-сукъур, Бакlиб ахир замана – пасадбиахъуб гlялам.   Гlялимти ва жагьилти, дунъяличи...


Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.   БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар...


Буралаби

Аргъличи къакъмабирхъид, бяхIлизи хъу маделгIад. Хъубзарлис дигуси тяхIярли ахIен дягI булхъуси. ДяхIцIила битIакI хIебирар. Мурталра берхIи хIебирар. 5.ТIярхъилабад бухъунси дягI бугIярси бирар. ГербикIуси къаркъаличир шин хIедашар. ДяхIцIи я хIеркIли архIеху, я цIали игхIейгу. Миъ...


ХIяжла рукнурти

ХIяж динна рукнуртала ца саби, гIялам халкьла вегI Аллагьлис ﷻ бируси гIибадатуназибад халасигъуна. ХIяж адамличи гIямрулизиб гьачам баресцун саби чебси, сунени назру баралли ахIенси.   ХIяж чеббиънилис шел шартI лер: бусурман виъни, балугълавиъни, дагьричевси виъни, азадси виъни, хIяжбарес...