Хьунул адамлис насихIятуни
Хьунул адамлис насихIятуни

Иш белкIлизиб гьалабирхьулра секьяйда муруйчил виэс гIягIнисил халаси кири ва Аллагьла ﷻ разидеш сархес багьандан.
1. Илини мура хIурматбарес ва, шаригIятли белгибариливан, илис хIурматла мер декIарбирес чебиркур. Кьуръайзи белкIи саби: «Хьунул адамталайчир мурул адамтала жавабкардеш дахъал сари».
2. Мура арц мяхIкамдирен. Хьунуйзиб ихтияр агара мура ихтияр агарли, илди харждирес.
3. Мура бегIтала ва тухумтала хIурматбирен ва илдачил чула рурси тяхIярли рирен.
4. Муруйс мурталра пишряхъили гьунириэн ва иличил жаллизи кахIерерхес кьасбирен, абзур бархIи къаршидиркути челукьутачил ил инжитхIейрахъес багьандан.
5. Мурул агархIели, ил хIур-матличил гьаниркахъен ва цархIилтала гьалар иличила гIярзмарикIуд.
6. Диги, уркIецIи, мукIурдеш чедиахъен. ХIед сунезибад дигуси секIал илис хIунира бедес къайгъибирен. Иличибли хIуни илала дигай сархид ва сунечи хIуни пикри бяхIчиаъни, илини ахъли кьиматлабиру.
7. Мурул адамличи лехIяхъ-ниличибли, хIу уряхIрируд ибси пикри, гьеч гъаммабирахъид.
МухIяммад Идбагли ﷺ бурибси саби: «Хьунул адамла бегIлара халаси ихтияр илала муруйзиб саби. Мурул адамла ихтиюрти биалли – илала нешлизир».
8. Муруй бедибси камли биалра, халасилизи халбарес ва ил багьандан баркалла багьахъес.
9. Хьунул адамличиб чебси саби муруйчир кьанни карихьес ва иличир жявли арилзес.
10. Муруйзибад барес хIейэси секIал тIалабмабирид ва, иличи ургIебли, илала бекIахъудила агиличи пикри бяхIчииэн. Илала тиладурми детурхахъес лайикьси замана бурген.
11. Хьунул адамла жагадеш илала пасихIдешлизиб ва сабурлизиб саби. Мурул адамлизибад сегъуна-биалра хатIа кабикалли, муруй дурибти гъай ва дарибти баркьудлуми багьандан, иличи хьунул ахирагарли гIяйибта хIериркьалли, ил секIал муруй хасли кьиматлабиру. ЦархIилти адамтала гьалар муруйчи гIяйибта риркьес асухIебирар, сенахIенну муруйс ил секIал хIейгибилзан.
12. Муруйзи хьунуй ил разиварести хабурти дурес гIягIнити сари, ва ил вачавархахъести хабуртачила хIебагьахъес къайгъилизир риэс гIягIниси сари. Ил илала хъарихъли риэсра чебиркур.
13. Чараагардеш акIалли, илини мурул сунела арцличил гIевурцу. Эгер хьунуй, сунела имкан лебли, къиянти аги-кьяйдализив ил гIевхIевцалли, сунечирти илала диги детахъахъес асубирар.
14. Сунела хьуна хIекьлизив мурул паргъатли виахъес багьандан, хьуна баркьудлуми шаригIятличил дурусдикибтили диэс гIягIнити сари. Хьунуй мурул жагадешличил разиварес гIягIниси сай: ил жагасили, умусили риэс гIягIнибиркур, хIерируси мер умули бихIес чебси саби.
15. Хьунул чараагарли дубрурцес гIягIниси сари, Аллагьли ﷻ хъарбаркьни хIясибли, чараагарти дехIибала дирес иличиб чебси саби. Илала дурарад суннатла дуббуцари мура ихтияр хIясибли дурцути сари.
16. Эгер муруйзибад хатIа кабикили ва сунечи вакIили черрерхни тиладибаралли, ил черрерхес гIягIниси сари. Иличиб илкьяйдали чебси саби мура дигIяндешуни мяхIкамдирес, сенахIенну мура дигIяндешуни гьаргдарни Аллагьлизирад ﷻ урухкIуси хьунуйчи балбикибси баркьуди ахIен, ил кьалли илала бирхаудибихьибси адам сари. Илкьяйдали ил увведлугесра асухIебирар, сенахIенну сунела илдигъунти баркь-бацличибли зигаръала акIахъес асубирар.
Магьар дихьнила ишдигъунти гIяхIдешуни лерти сари:
Цаибилгъуна, бусурмантала цахIнабик дебабикIни ва халабиъни.
КIиибилгъуна, кьаркьа ва уркIила ряхIятдеш. Адамли хъайчикайъниличибли цархIил тяхIярли баргес хIейубси ряхIятдеш бургу. Кьуръайзиб белкIни хIясибли, магьар дихьни – кьаркьа ва уркIила ряхIятдеш сархни саби.
ХIябъибилгъуна, адабдеш дихIни. ЖамигIятлизир адабдеш дихIес ва хIялалагардешлизивад мяхIкамиэс багьандан, Идбагли ﷺ хъарбариб: «Эгер хIушачи, сунела адабдешличи ва Аллагьлизивад ﷻ урухкIудешличи ташмишдеш агарси адам сукни вакIалли, илис хIушала рурси редая. Ил хIебарадалли, дунъяличир бархибдеш ва хIярамдеш тIинтIдирар».
Авъибилгъуна, кьам даимбирни. Аллагьли ﷻ адам кIел бегIтазивад алкIусили виахъубли сай – мурул адамлизивад ва хьунул адамлизивад. Исламли саби хъайчикабиайчи мура ва хьуна ургабси бархбас къадагъабарибси. Илкьяйдали дурхIя магьарлизивцун акIубсили виэс гIягIниси сай.
Шуибилгъуна, тухумдешла бархбасуни дягIудиъни. КIел хъалибарг цадирули сари, илдала ургарти бархбасуни ва диги чIумадирули сари. Магьарли мура-хьуна ургаб цали цалис кумекбирни гIеббурцу. Хьунуй мура баркьудлумазиб илис кумекбиру: хурег хIядурбиру, палтар ицу, умудеш гIеббурцу, дурхIнас бяркъ бедлуга. Муруй хьуна хIяжатдешуни кункдиру, ил гьар се-секIайзирад гIеррурцу.
Илкьяйдали, исламли ЧевяхIсила ﷻ хIукмуртачил гIямрула дахъал шалуби баяндирули сари. Исламла кьанунтачи чедетаахIелли, Нуша Аллагьла ﷻ уркIецIиличи, Илала ахирагар сахаватдешличи ва Ил нушачи разивиъниличи аркура. Иличибли гIяхIдешличиб, узидешличиб ва вавалибяхъибдешличиб дебабиубси, чIумаси жамигIят тIашбатес вирар, иншааЛагь.