бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Фатима бинту ль-Хаттаб

Фатима бинту ль-Хаттаб

Фатима бинту ль-Хаттаб

Исламла тарихла заклизир рурхIути урми.

 

МухIяммад Идбагла ﷺ асхIябти хьунул адамти

 

Ил аль-Хаттабла урши, бусурмантала бекI ГIумарла рузи сари. Илала мурул Зайдла урши СягIид сайри. АсхIяб СягIид мицIирли левалли сай Алжанализив вирар или разиварибсири.

 

Фатимани ислам кьабулбарибсири Маккализиб, ил тIинтIбирес бара бехIбихьибхIели. Иличибли илини бегI гьалаб ислам дин кьабулбарибти-ургаб лайикьси мер буцибсири. Икьяйда Аллагьли ﷻ илала хъали чебяхIбарили, илала узи ГIумар бин аль-Хаттабла уркIилизи дин каберхурси мерли бетаахъурсири.

Маккала мушрикунани ислам кьабулбарибтачи зулму бирули, гъай-мез дирутири. Диннизибад гIелумбизахъес багьандан, илдас жура-журала къиян-жапа чедиахъутири. ГIумар бин аль-Хаттаб илди уркIецIиагарти, кьяркьти, Идбагличи ﷺ душмандеш дакIудирути, иличи къаршили дяви багьахъурти ва къанчанас булгутазивад ца сайри. Ил исламличи жиличи къаршили, лебил гьими-кьясдеш бусурмантачи бяхIчиибтачил сайри. Жагьилияла манзил ил бегIлара кьяркьти адамтазивад ца виалра, Идбагли ﷺ иргъулри илини ислам кьабулбаралли, бусурмантас халаси пайда бирни. Ил багьандан ил бамсриагарли Аллагьлизи ﷻ тиладиикIулри ГIумар бархьси гьунчи кайзахъес.

Имам ат-Тирмизини хIядис лебкули сай, Идбаг ﷺ викIар или: «Я Аллагь ﷻ, чебяхIбара ислам хIед дигути кIел адамличил – Абу Жагьльличил яра ГIумар ибн аль-Хаттабличил».

ГIумарли ислам кьабулбирниличи умут лебри. Амир бин РабигIала хьунул Умм ГIябдуллагьли бурули сари: «Нуша Эфиопиялизи гечдиэс хIядурдикIухIели, къаршиикибси ГIумарли хьарбаиб: - Гечдирулрав?

- ГIе, - ира нуни – Аллагьличил ﷻ хъя бирулра, нуша гечдирехIе Аллагьла ﷻ ванзаличи, сенахIенну хIушани нушачи зулму бирулра ва инжитдирулра. Нуша итар калехIе Аллагьли ﷻ нушала гIямру кункдарайчи.

Ил викIар: - Аллагьли ﷻ кумекбараб хIушаб. Нуни илизиб гьачамалра чехIебаибси малхIямдеш ва пашмандеш чебаира. Нуни дила муруйзи бурибхIели ил викIар: - Илини ислам кьабулбиру или гьанбиркулив хIед? КьабулхIебиру, аль-Хаттабла эмхIели кьабулбаралра. Илцадра кьяркьси адам сайри ГIумар».

Кьурайшитуни цалабикили, Идбаглис ﷺ се бирусил пикрибикIули, ил кавшесли бариб. Амма чили каршуси ил? «Нуни каршис», - викIар ГIумар. Калунти иличи разибикиб. Ил сунела шушкара касили, дураухъун. Илис гьунчив къаршиикибси НугIайм бин ГIябдуллани чина аркьусил хьарбаиб.

- Ну МухIяммад ﷺ кавшес аркьусира, илини нуша кьукьначи дутIира, абдултази халдирулра, нушала дин убяхIбирули сай. Ил нуни каршис!

- Ва ГIумар, се гьуни саби хIуни чеббикIибси? ХIуни хIу виргIявиргулри. ГIябдул Манафла уршбани хIу мицIирли валтад или гьанбиркулив, ил кавшадли? Илди жалбухъун.

- Белики хIунира дин барсбарили ургуд, хIебиалли хIечивад вехIихьес гIягIнили саби. ХIу нуни каршуд!

НугIайм викIар: - ХIези бурасли, хIели рузини ва муруй ислам кьабулбариб. Илдани хIу ва хIела дин кьабулхIебариб. ГIумар ил бакьили, гIясивиубли рузичи арякьун. Унзализи кьутIдяхъибхIели, илизи хьарбаиб: - Чи сайри?

- Хаттабла урши сайра, - вявъиб илини. Илала тIамала аргъили, илди харчбизур. Рузини ва муруй СягIидли Кьуръан бучIулри. ГIумар гIясили ухIнавхъун: - Се шивкIивдирулрая хIушани?

Илдани «Та-Ха» сура бучIулри. Ил белкIунси кIапIи дигIянбирули, рузи рикIар: - Селра ахIен, нушала ца ити ихтилат саби.

- Белики хIушанира хала бегIтала дин батурли хIедиадалли? – кьяркьли хьарбаиб илини.

- Бархьдеш хIела диннизиб ахIи рахли цархIил диннизиб биалли? – жаваб бедиб СягIидли. ГIумарлис ил децIагиб ва иличи чевхъи чIябарличи кайкахъили илала михъирличи кайиб. Фатима узи увасес зузрикIесряхIиб. ГIумар гьатIира гIясивиубли, илала ряхIлизи дяхъиб. Дурадикибти хIи ушкули, ил рикIар: - Аллагьла ﷻ душман, хIуни наб Цаси Аллагьличи ﷻ рирхнилису дяхъибти?! ХIед дигуси бара, хIера иш нушала дин! – чIумали буриб илини ва «шагьада» белчIун. Рузини ЧевяхIси Аллагьличи ﷻ рирхули ва Идбаг ﷺ марвирули шагьада белчIунхIели, ГIумарлизиб барсдеш кабикиб, ил пашманиуб.

Урузиубли, ил айзурли, пикриухъун. – ХIезибси кIапIи набзи гес рируду? – тиладибариб илини.

- АсухIебирар, хIу няслири, иличи къячикес вируси сай чIянкIли дазайчилси адам. ГIумар харчизурли, вазес арякьун. ЧариубхIели рузини илис кIапIи гьабуциб. ГIумарли «Та-Ха» сурала аятуни делчIи гIергъи Идбагличи ﷺ къалабаикиб ва ислам дин кьабулбирниличила багьахъур. ГIумарли дин кьабулбарнили бусурманти цIакьбариб ва къаршикарти хIярхIбариб. Илала рузи ва лебилра бусурманти разибиуб, сенкIун ГIумар дебали цIакьсири. ГIябдулла ибн МасгIудли бурибсири: «ГIумарли ислам кьабулбарни нушала чедибдеш сабри. Ил гечвиъни кумек сабри, ил гьавкьяна виъни – уркIецIи. Нуша КягIбалиур урехили дулгес дирути ахIенри, гьанна биалли дулгулра».

Аллагь ﷻ разивиаб Фатимачи, илала узичи, муруйчи, ва лайикьси шабагъат бараб. Кьиямала бархIи нуша цахIнар цаладяхъяба. Амин!

 

 

Наида Гъуруева

 

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Бархьдеш

ГIярабиялизиб кIел гечликьяна сафарличи дурабухъири. Илди башули бамсурхIели, тIашбизурли бамсриахъес кьасбариб. Илдазивад цала шел бехIцIари лерри, кIиибилла биалли хIябал. Илди букес или кабиибхIели, ца шалгIевулхъуси гьункья къаршиикиб. Илдани илра живариб чучил варх кьацIли укахъес. Илдани...


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...


Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.   БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар...


Зуль-ХIижжа базла 10 бархIила дурхъадеш

Идбаг ﷺ сунела дурхъаси хIядислизив викIули сай: «Илди бурхIназив дубурцуси адам Аллагьли ﷻ вецIал секIайчивли дурхъавиру: сунела гIямрулизи баракат хьурабиру; мас-давла имцIабиру; хъалибарг балагьуназибад уцахъу; бунагьуни умудирар; гIяхIти баркьудлуми имцIа-дирар; бебкIала излуми...


Балга-дугIя

Хала нешла балга Я Кьудратла ВегI Аллагь ﷻ! ХIела уркIецIилизирад МухIяммад Идбагла ﷺ шафагIятлизирад, Кьуръа баракатлизирад декIармадираба. Гьанагар изайзирад, дяхIагар балагьлизирад дерцахъаба, Аллагь ﷻ! Нушачибад хIярамси гьарахъбарили, хIялалси гьарзабара, зягIипти изайзибад мурахасбатурли,...