МУСЛИМАТ
МУСЛИМАТ

Се бируси?
Хьунул адам хIяйзлариубхIели (менструация) се баралли гIяхIси? Хьунул адам хIяйзлариубхIели бируси нигет: «Нуни нигет барира дехIибалара дуббуцарира датес, ЧевяхIсини хъарбарни хIясибли». Илкьяйда баралли, илини шабагъат сарху илди дирухIели кьяйда. ГIяйшат (р.гI.) рикIи, хьунул адамла илдигъунти яргаличилти зягIипдешли гьаларти бунагьуни урисути сари или. Хьунул адамли ил хIяйчирхIели буралли: «АльхIамдулиЛлягьи гIаля кулли хIалин, вастагъфируЛлагьа мин кулли», илди дугьбани жагьаннабла цIализирад рерцахъес, СиратIла губи ахъахъес ва танбихIлизирад берцудилис кумекбиру. Хьунул адамли яргаличилти зягIипдешла замана гьар дехIиба замана баибхIели буралли: «Астагъфируллагь» -70 –йна, илис кири лукIуси саби 1000 ракагIят дарибхIели кьяйда ва 70 бунагьлизирад умурируси сари.
Хьунул адам хIилариубхIели, илис асубируси саби дучIес салават, зикру, тасбихI, дугIя, имцIали тавба. ИлхIели дугIя кьабулбирниличи умут леб. Ил хIяйчирси хьунул адамлис къадагъабарибси саби Кьуръан бучIес, иличи къячрилкес, КягIбаалав рашес, дехIибала дирес, дубрурцес, мижитла мякьларад рашес (ил нясбирнила урехи биалли). Илкьчйдали асухIебируси саби муруйчил гъамдеш бирес.
Муруйс асухIебирар хьуна чIиличIала ва кьукьубала ургабси мерличи къячилкес. Хьунуйчи хъарси ахIен хIилариубхIели уркалунти дехIибала черихъес, амма дуббуцари черахъес гIягIниси саби. Илди бурхIни тамандиубхIели, хьунул адамли лебил кьаркьа умудеш барес, разес чебиркур нигетличил: «Нуни нигет дарира фарзла гъуслю барес ЧевяхIси Аллагь ﷻ багьандан».
ТIабигIятла дармунти

Дерубти цIедешла пайда
Нушани балуливан, хIеб садаибси манзил, арадеш мяхIкамбарес багьандан, кьаркьала витаминтачил гIеббуцес гIягIниси саби. Амма гIебшнила цIедешлизирти витаминти ил манзил дебали камдирути сари. Ил багьандан адамтани дерахъубти цIедеш пайдаладирнили, кьаркьайчи гIяхIлашал асарбиру. Дерахъубти цIедешлизир дахъал витаминтира микроэлементунира лерти сари. Илдани саби излумачи къаршидеш бирули, кьаркьа иммунитет ахъбирахъуси ва арадеш имцIабирахъуси. Дерубти цIедеш хуреглис гIергъи чяйличил дукес гIяхIти сари. Амма илдани хурегла мерра бурцу, хаслира архIяличи дуравхъунхIели, чимхъа жявли бицIахъили, вахъхIи гушхIейрахъу ва адамла кьаркьала витаминтачил гIеббурцу. Гьаларти белкIаназир нушани чумиздагличила ва къимиз тIутIиличила бурибсири. Чула пайдаличибли илдас гIергъити къяйлизи кадизурти цархIилтира цIедешличила къантIли гьанбуршехIе.
Кякянти
Чузир дахъал витаминти ва пайдалати секIал лерниличирли, гьести гIямрула хьунул адамтас лига-кьякьяличил дархдасунти излуми, хаслира остеопороз хIебиахъес кумекбиру дерубти кякянтани. УркIира илдани гIяхIил бузахъуси саби, зярхIти цIедешлизиричир илдазир клетчатка ва агъулати секIал дурайути антиоксидантуни имцIали диъни багьандан. Атеросклерозличи къаршидеш диру, хIулбала арадеш мяхIкамбиру, кьаркьайзирти имцIати зе ва гьими дурайу - илди сари кякянтачила бегIлара мягIничерти баянти.
Курега
Дерубти курегализир аскорбиновая,салициловая, лимонная, никотиновая кислотаби, марганец, кальций, медь, крахмал, железо, магний, кобальт, А, В витаминти ва дархъал цархIилтира пайдалати секIал лерти сари. Илдани ахъси хIила гъяж дурусбиру ва кьаркьайзирти имцIати шин, ил тяхIярли агъулати секIалра дархли дурайъу. Илдазибси пектинни даргмах умудиру, иммунитет цIакьбиру. Хьунул адамтала биркIантачи гIяхIлашал асарбарили, виштIаси алкIнилис сабабдирар.
Кякянтани ва курегали чузиб железо халаси биъниличибли, биштIатас баибти хьунул адамтас, хаслира илдала хIи камдиънилис (анемия) кумекбиру. Илдани хъумхIертниличи ва дагьрила шайчибси арадешличи гIяхIлашал халаси асарбиру ва цIакь луга. Курегализиб халаси кьадарла калий лебси саби, кякянтани биалли, чимхъа-умхитIла ва рудала бузери ункъбирахъу. Илдани кьаркьайзирти имцIати шин дурайу, кьаркьа, хаслира уркIила бузери жигарчеббирахъу. Курегали кьаркьайзибси вайси холестерин дурайъу, илини никуби, цулби, гъез, ва лига-кьякья чIумадирахъу.
Шах плов

Байрамла бархIи имцIаливан столтачир чедаэс вирар, чуднихинкIи, плов, долма, голубцыби, мантыби, дахни, авруша, нятIум ва декIар-декIарти муридешуни. БакIибтас гьалабихьес вирар азербайжанлантала хурег – «Шах плов».
Илала декIардеш саби бетIула бехIцIарилизиб бирни.
Илис гIягIнидиркур: лаваш - 3 (вегIли барибси бехIцIарира асубирар), биринж «Басмати» - 500 гр, диъ - 600 гр, курега (дерубти) - 200 гр, кякянти (дерубти) - 200 гр, къимиз тIутIи - 100 гр, миа (бизидешлис) жерши - 3 бекI, куркума - 2 чяйла кьулса, гIявадеш - 300 гр, гидгари - 1 (бакес) зе, перец бизидеш хIясибли. Дирцибти биринж бара делхьахъи, илди лухьухIели куркума дархаая.
Б у ц I а р б а р и б с и гIявадешлизиб диъ ва жерши даим гъудурдирули, дерцIая. ГIур бизидеш бакIахъес зе, исиут дархаили, кIел минутцадхIи цIаличир датирая. Дерубти цIедеш хIушаб дигуси тяхIярли диъличил дарх дерцIес вирар, яра диъ убасили илабси гIявадешлизир. Лаваш 6-8 сантиметрла тугъачи буртIуси саби. ГIур цIегъала игълав гIявадешли бакили, сягIятла гIякьрабти хIясибли лавашла бутIни ила кадирхьу ва гьарил гидгарили бику.
Илдала духIна дайхъала биринж калкьути сари, дайла диъра цIедешра кадихьили. Чедибадра гидгарили бакибси лавашли кIапIбируси саби. Чедирад калунти биринж какьурли дурусдиру ва имцIати лавашла кесекуни духIна чукурдарили, чедирад гIявадешли дикути сари. Шанг кьяпIбарили 180 градусла буцIарси духовкализи 30 минутлис кабирхьуси саби, гIур чебхьла чебасили, гIурра 30 минут балта. Шах плов хIядурли саби. Хала БархIила байрамлис ил бекIлибиубси хурегли бетарар. Иличил дарх овощуни ва кьар кадихьес вирар. Беркала ашагьаб!
БЯХI ХIЯДУРБАРИБСИАМИНА АЮБОВА