Хьунул адамла дехIибала

Хьунул адамла дехIибайзир мурул адамлайзирад декIардулхъути цацадехI хасдешуни дирар, илди кIидехIлалра хьулчи ца биалра.

БегI гьалаб ил хасдеш декIарбулхъан, хьунул адамли дехIибала дехIдирхьухIели, «Аллагьу акбар» или някъби ахъдурцухIели, илхIели ва кIинайс гьар «Аллагьу акбар» рикIухIели, хьунул адамли някъби михъирличи яра лихIбала уди адаайчи сари ахъдурцути, мурул адамтаниван лихIбачи ахъли ахIедиахъули. Суждализиб хьунул адамли кIикьяйла лига, мурул адамлаван ахIи, гIяшливан бирар, амма хъуцIрумачиб ахъли. Хьунул адамли кани урдурличи чебетиахъу, мурул адамли биалли – къячхIебиркахъу, хьунул адамли някъби кьаркьайчи гъяждиру, мурул адамли илкьяйда хIебиру.

ЖамигIятла дехIибайзир хьунул адамти мурул адамтазибад декIарли алгъай шайчи кабилзан (мижитлизиб чус декIарбарибси мерличи), «ФатихIялис» гIергъи «Амин» илдани гIяшли чилилра, хаслира мурул адамтани хIергъесли иру, мурул адамти агарти жамигIятла дехIибайчиб гIяшли «Амин» эс асубирар.

Ца мурул адам левай (ил виштIаси виалра), жамигIятлизир хьунул адамли, сари гIялим риалра, жамигIятла дехIибайзир имамдеш хIедиру. Хьунул адамталацун жамигIятла дехIибайзир илини имамдеш дарес рирар, амма мурул адамталаван гьалар ахIи, чула къяйла дайла каризурли, къяйлизир циила гьала ритIакIили.

Нагагь жамигIятла дехIибайзиб ца мурул адамра (имам) ца хьунул адамра (маъмун) биалли, хьунул адам имамлис гIергъи карилзан, илала балуй шайчи ахIи.

Хьунул адамла яргала зягIипдеш дакIибхIели (хIяйз), уркалунти дехIибала хьунул адамли черихъути ахIен.

Нагагь хьунул адам дехIиба замана баибхIели чархлизир зягIиприкалли, - дазалара дарили, дехIибалара даресцад замана арбякьи гIергъи, мисаллис, акбар белчIи 5-6 минут ардякьунхIели - илди дехIибала кIинайс гъуслю барили умуриубхIели чараагарли черихъути сари. Эгер хьунул адам дехIиба замана таманбиэс ца минут гьалар нясдешуназирад умуриалли, илис разес ва дехIибала черахъес хIяжатбиркур.

Илгъуна хьунул адамли сапарличир дехIибала жамгIдарес (цахIнадяхъес) асубирути бархIехъла (магърибла) ва дугила дехIибала черихънила хасдешуни лерти сари. Мисаллис, хьунул адам бархIехъла дехIибала садаайчи умуриалли, илини хIерейсла ва хIери гIергъила (гIаср) дехIибала черихъу, бархIехъла биалли диру. Илкьяйда черихъу ва диру сапарличир жамгIдарес асубирути цархIилти дехIибалара.

Хьунуй илкьяйда дехIибала черихънилис Аллагьла ﷻ гьалар жавабкардеш диху муруй, рурсили черихънилис илала дудешли. Илди черхIейхъалли, хьунул адам дахъал дехIиба чебла кали рубкIар. Гьалабра буриливан, хIедарибти фарзла цадехI дехIибайс жазаъ 70 дусла жагьаннаб саби. Илала дурабад, хьунул адамлис цархIил шайчибадра урехи леб. Пикридарая гIергъити хIядисуни.

1. Мурул сунечи гьимукIибси хьуна дехIибала кьабулдирути ахIен, илала гIяхIти баркьудлумира зубрачи ахъдурцути ахIен.
2. Дунъяличив хьунуй мурул гьимуркIахъухIели, Алжанала хIурулгIян илизи рикIар: «ХIу Аллагьли ﷻ ребкIахъаби, ил хIела мякьлав заманалис сай, гъамли ил хIезивад декIариркахъу ва нушачи лявкьян».

 Мурул левли илала ихтияр агарли хьунуй суннатла дуббуцари буцес асухIебирар, сунес ил хIяжатрикес асубирни багьандан.

3. Юртлизирад мура ихтияр агарли дурарухъунси хьуна дехIибала кьабулхIедиру, сари хъули чаррухъи, сунела някъ муруллайзи кабихьили, «ХIуни наб хIед дигуси бара», айчи.
4. ХIядислизиб бурили саби, сунечи мурул гьимукIибси хьуна дехIибала бекIла чеди ахъхIедирар или. Хьунуй дехIибайс гIергъи дугIялизиб сунела муруйчи уркIецIибарахъес тиладихIебаралли, илди дехIибала кьабулхIедарили чардиру, муруйчи уркIецIибарахъес сари Аллагьлизи ﷻ бусраврухъайчи.

МухIяммад МяхIяммадов