бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Исламла тарихла закличир рурхIути урми

Исламла тарихла закличир рурхIути урми

МухIяммад Идбагла ﷻ асхIябти хьунул адамти

Нушани гьаладирхьулра МухIяммад Идбагла ﷻ гIямрулизир кадикибти анцIбукьунала бикьрумачила хабурти.

СагIд кьамлизирадси ХIялима, Идбаг ﷻ ниъли валхули калунси

Нушала Идбаг ﷻ акIубли гехIел бархIи дикибхIели, Маккализи Бану СагIд бин бакр кьамла 10 хьунул адам бакIиб. Илдала мурад сабри чус ниъли бахести биштIати баргес.

ИтхIели Маккалантала гIядат хIясибли, акIубти биштIати ниъли бухъахъес кIел дусцадхIи бедуинтази (гечбикIути гIярабуни) бедлугутири. ХIялимара илди хьунрала ургар лерсири, иличил барх аль-Харис мурул ва виштIал урши ГIябдуллагьра лебри.

Илини бетаурси хабар бурули сари:

«Нура мурулра виштIал уршиличил сапарличи дурадухъунра, Маккализив ниъли вахеси виштIаси варгес багьандан. Нушачил нушала кьамла хьунул адамтира лебри. Илди лебилра дурабухъунтири, чули ниъли бахести биштIати дурхIни баргес багьандан. ИтхIели нушачиб дегъбиубсири ва лерилра дегIнуби ца кIантIалра забла хIебарили деръубтири.

Нушала кIел чIукьати валри лерри ца кIантIалра ниъла чузиб агарти. Нура уршира ца валриличи, мурул цархIил валриличи адиили дурадухъунтири. Нуша чумал дуги дусес хIедирулри, урши гушиубли, висухIели. Дила ниъ аги, валрумалара бурхIе бацIлири. Нушала мицIирагла гьунарагардешли, нуша цархIилтас гIелакадулхъулри, ил сабабли бархти гIясибикIахъулри. Ил гьуни къиянсири лебтасалра: илдасра, нушабра.

Ахирра, нуша Маккализи садаили, биштIатагIир къяйцIдухъунра. Нуни хIясиббарира, ил урши (ГIябдуллагьла урши МухIяммад) гьалахIейхьибси нушазирад цалра хьунул адам кахIелун. Нуша биалли, ил ятим сайхIели сасес кьабулхIедиркулри. Нуша дикIутири: «Се пайда биэса дудеш агарси уршила нешлизибад ва илала хала дудешлизибад?»

КIел бархIи ардякьи гIергъи, царх1илти хьунул адамтани дурхIни баргилри, нуни ахIенси. Хъули чардухъес хIядурдиубхIели, нуни муруйзи бурира, наб виштIаси агарли чаррухъес хIейги или. «Дила бархкьябани чус дурхIни баргиб. Нуни рякьи ит ятим урши сайсисра». Мурул викIар: «Рякьи саса, ил нушаб Аллагьла ﷻ гIяхIдешли уввулхъниличи дирхехIену».

Ну уршила нешличи рякьи, ил сасира, ил ахIенси цархIил хIергибхIели. Иличил чятирлизи чарриубхIели, нуни ил михъирличи чевцира, итмаданал дила бацIси михъири ниъли бицIиб, Аллагьлис ﷻ дигуси кьяйдали. Ил нуни велкъайчи вахунра, гIур дила уршира вахунра. Илди кIелра бускаун. Чумал бархIи гьанкI ахъес хIебикибти нушара дускаунра.

Савли мурул валриличи гъамиубхIели, ил хIулбани чебаибсиличи вирххIеур. Илала бурхIе ниъли бицIилри. Нуша тамашадиубра. Илини валри бирзили, ниъли ужили, набра хиб. Нушани делкъайчи ниъ держира. ИлхIели мурул викIар набзи: «ХIялима, балулрив хIуни, хIед баракатла урши викниличила?». «Марлира, илкьяйда саби - разириубра ну, - илини нушаб дахъал гIяхIдешуни лерху».

Нуша чардухъес гьунчи дурадухъунра. Нушала валруми илцадра къалабали дашулри, хIятта лебтасалра гьаладикили, нушаб цалра гIевваэс вирули ахIенри. Нушази гIелабад вявбикIутири, илдала гьаларла хъусдашути валруми ахIену, се бетаурли илдас или.

Нуша Бану СагIд кьамличи хъули чардухъунра. Ит манзил нуни нушалагъуна сабухъагарси, дегъси ванза гIур чехIебаира. Амма нушала мазни савли ардякьи, бархIехъ ниъли дицIили хъули чардулхъулри. Нушани илди дирзили, яшавбирулри. Нушала цакьамлантала мазни биалли, ниъ агарли чардулхъулри. Ил багьанали букIуни илдази бикIутири: «Абу Зуайбала рурсила мазни дашуси мерла дуки дикена». Илдани илкьяйда бариб, амма селра барсхIебиуб.

Нуша ЧевяхIси Аллагьла ﷻ уркIецIили ва баракатли алавдуцилри кIел дус дикайчи. Урши нешличи чарварес замана сабаиб. Ил халаваилри ва сунела зилантачив зантли ва чIумали кайзурлири. Нуша илра кили, нешличи дакIира. Амма нушаб дигулри ил гIурра нушачив кали, сенкIун гьарли-марли чебаира севан ил баракатласирил. Нешлизи нуни ира: «ГIяхIсири кьалли ил нушачив ватадри, гIурра циила халаваайчи. Маккализив ил вабаъла изайзи виркур или урухкIулра». Ну тиладирикIира ил нушачив ватес кьабулрикайчи. Ил ватурхIели, дила талихIлис ахтир аги.

ЧардухъунхIели, иличил кабикибси анцIбукьли нуша уркIаира ва дебали гъузгъалдидарира. Савли ил ниъла узичил варх хъа мякьлар гIяйдикIути мукьрачи арякьун. Цакамси замана арбякьи гIергъи, урши дуцIли вакIили викIар: «Даширая, къалабали, дила кьурайшит узичи! КIел мурул адам бакIили, ванзаличи кайхьили, илала кани гъяраиб!» Нура мурулра дуцIли дурадухъунра. Илала дяхI цIублири, сай руржулри. Нуни ил кIапIуцира, муруй хьарбаиб: «Се бетаура хIед, дила урши?» «Набчи цIуба палтарличилти кIел мурул адам бакIили, ну ванзаличи каркьира, дила кани гъяраили илаб хахамбухъун, хIебалас илди селигIиб умцIутирил. ГIур илди арбякьун», - буриб илини. Ил анцIбукьла гIергъи нуша дебали урухдиубра. Мурул набзи викIар: «Ну урухкIулра, уршиличил се-биалра бетаалли, нушани илис кумекбарес хIедирехIе или. Чарвара ил сунела хъалибаргличи, марлира, илдани ил нушачивра гIяхIли мяхIкамвиру». Ну муруйчил кьабулрикира.

Нуша сагадан Маккализи дакIира. Уршила нешличи адацIибхIели, ил уршиличи хIерризурли рикIар: «Се бетаурли, сен хIу МухIяммадличил чаррухъунсири, ва ХIялима? ХIедкIун дебали дигусири ил гIурра хIечил кали?».

«Марлира, ил халаваили, цIакьсили ва ара-сагъсили ветаурли сай. Нуни набчи хъарси барира, ну ил багьандан урухкIулра», - ира нуни.

«АхIенри, - рикIар ил - хIуни ил багьандан ахIен ил чарварибси».

Илини тиладибариб бархьдеш бурахъес ва нуни лерси тяхIярли гьар секIал дурира.

Илини ну паргъатрарира ва рикIар: «ХIу урухриубсири илис шайтIай вайдеш биру или, ХIялима?»

«ГIе», - ира нуни.

«УрухмакIуд, Аллагьличил ﷻ хъя бирулра, илис шайтIай селра барес бируси ахIен. Дила уршила халаси челябкьла бирар. Ватираяну илра, чардухъеная. Баракат биаб хIушала, иличибадра нушачибадра хIушачи гIяхIдеш чарбухъаб», - рикIи ил.

Нура мурулра пашмандешли дицIили чардухъунра. Нушала уршира децIлизи викилри».

ХIялимани ил баракатла урши сунела неш Аминачил ватурхIели, илала хIулби нургъбани саруркIулри, илала илди тIашаэс ахъри аги. Къияннири илис дебали дигахъуси ва гъамсили ветаурси уршиличил декIаррикес.

Арбякьун замана ва ит баягъи ятим урши гIярабунала ва лебилра инсаниятла вархли гьавкьянали ва вегIбекIли ветаур. Иличи чинад-дигара вакилти башутири. Гьачам илдигъунти вакилтачил ХIялимара лерри. Ил ракIилри иличи ва илала жузличи бирхауди бихьибхIели. Ил чераибхIели, ил харчизурли, «Дила неш, дила неш» викIесииб. ГIур сунечибад чебуцибси плащ чебасили, илала кьяшмала уди кабушиб. Иличил барх бакIибси кьукьяла тилади бартаахъур. Илдани тиладибарибсири, Хавазин кьамличил бетаурси дявилизиб буцибти ясирти баткаахъес ва бикибси мас чарбарахъес. Идбаг ﷻ викIар: «Дилара МутIалиб кьамлара вегIдешлизибси секIал нуни чарбирулра». ИлхIели мугьажиртанира иб: «Нушала вегIдешлизибси секIал, Аллагьла Расулла ﷻ саби». Илкьяйдали ансартанира буриб: «Нушала ибси секIал, Аллагьла Расулла ﷻ саби». Илкьяйдали илдани хьунул адамтира биштIатира чарбариб.

Ил сабри сунела ниъли вахунси, Идбагла ﷻ ниъла нешлис барибси хIурмат-хатир. Аллагь ﷻ разили калаб хIечи Идбагла ﷻ ниъла неш ва Аллагьли ﷻ бегIлара гIяхIси жураличил шабагъатларараби. Амин!

Шурбатурси - Наида Гъуруева

2026-05-01 (Зуль-КьагIда 1447 д.) №5.


Кьурбан-байрам

ГIид аль-АдхIа—бусурмантала бекIлибиубси байрам саби. Ил Зуль-ХIижжа базла 10-ибил бархIи, ГIярафала бархIилис гIергъиси бархIи бехIбирхьуси саби. ГIид аль-АдхIалис гIергъити хIябал бархIи (11, 12, 13) «ташрикьла» бурхIни сари.   ГIид аль-АдхIала бархIилис гьалабси бархIи...


Редакциялизи суал

Асубирусив шаригIят хIясибли банклизив узес? Банклизив узес къадагъабарибси ахIен гIергъити шуртIри дузахъули диалли: Эгер банклизив узес чараагардеш лебли биалли, сенкIун чараагардеш лебли хIебиалли къадагъаласи мерличив узес къадагъабарибси саби. Ил чараагардеш дебали халаси хIяжатдеш...


Бархьдеш

ГIярабиялизиб кIел гечликьяна сафарличи дурабухъири. Илди башули бамсурхIели, тIашбизурли бамсриахъес кьасбариб. Илдазивад цала шел бехIцIари лерри, кIиибилла биалли хIябал. Илди букес или кабиибхIели, ца шалгIевулхъуси гьункья къаршиикиб. Илдани илра живариб чучил варх кьацIли укахъес. Илдани...


ХIяжла дурхъадеш

Динна 5 рукнулизибад хIяж дурхъабарибси саби. Мисаллис, шагьадат, дехIибала, дуббацари - кьаркьа бируси рукну саби, закат - мас-хазнали бируси рукну саби. ХIяжлизиб биалли, Аллагьли ﷻ кIел журала гIибадат цаладяхъили сай, кьаркьа биркIантани ва масличил, ил багьанданра дурхъасилизи бейгIунси саби....


Имам Абу ХIамид аль – Гъазали

ЛукIути адамтала адабуни - Жагали лукIес - Кьалам гIяхIил пайдалабирес - Халаси пикри бяхIчииэс бархьли лукIнила правилобачи - Математикала хIисаб далес - Дархьти жавабти бекIдирес балес - Жагати палтар челгьес - Миск пайдалабирес - Тарих балес - ГIякIа (налогуни) дедлугниличила ва илди...