бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Идбагла ﷺ лебилра хьунри бусурмантала нешанази халбирути саби – иличила бурили саби Дурхъаси Кьуръайзиб ва ил багьандан нушабра илди дигахъес гIягIнити саби.

 

«Бирхутачи Идбаг ﷺ чучи сабиван ахIи гъамси сай, илала хьунри биалли илдала нешаначиб гъамти саби» (Муэрти,6). Сунела хьунразивад цаличилра Идбаг ﷺ Аллагьли ﷻ хъарбарни хIясибли ахIи хъаллавиубси ахIенри. БегI гьалав МухIяммад Идбаг ﷺ 25 дусла гIямруличив Хувайлидла рурси Хадижачи хъайчикайибсири. 50 дус виайчи, Хадижа ребкIайчи илини цархIил хьунул кариибси ахIенри. Хадижас гIергъи илини 12 хьунул кабииб. Ислам тIинтIбиахъес лерти лерилра имканти пайдаладирули, 50 дус виубли гIергъи, Кьудратла ВегI Аллагьла ﷻ хъарбаркьуначи лехIихъули, кабиибтири лебилра гIергъити хьунри. Илдачил хъаллавиубли, Идбагли ﷺ дахъал халати кьамани Ислам алав цадиахъуб. Идбагличил ﷺ барх хIербирули, илдала хьунрани ва цакьамлантани ил ункъли вагьур, илала гъай сунени тIинтIбируси гIилмулизирад декIархIедиркули биъни чебаиб ва иличила адамтази буриб.

 

Хадижа – РасулуЛлагьла хьунразирад бегIлара гIяхIси

Идбагла ﷺ хIядисунала цализиб бурили саби: «ХIял-гIямайзиб бегIлара гIяхIти ГIимранна рурси Марьям ва Хувайлидла рурси Хадижа сабри». Кьудратла ВегIли сунес дигахъуси Идбагцун ﷺ ахIенну, илала умматра, кумекчибира чебяхIбариб. Илкьяйдали лебилра хьунул адамтачир черяхIрариб МухIяммад Идбагла ﷺ цаибил хьунул Хадижара.

Хадижа черрикIни лерилра наслубала хьунул адамтас гIибратли бетаэс гIягIниси саби. Ил шери рякьунхIели МухIяммад ﷺ Идбаг ветаурли ахIенри. Ил МухIяммадлизир ﷺ я давла баргес умцIули ахIенри, ахъси даража сархес кьаслизир ахIенри, я дунъялизиб талихI сархес хьулрикIули ахIенри - илкIун мискин цIуръа дурхIя сайри. Хадижа биалли кьурейшитунала кьамлизибадти хьунул адамтала ургар бегIлара машгьурси ва ахъси даражала регI сарри. Чумилра машгьурти мурул адам иличи сукни бякьунтири. Амма илини МухIяммад ﷺ чеввикIибсири. Хадижани селичибалра ахъли кьиматла бирусири илала рухIла дунъя, илизирти адамдеш ва илизирти Кьудратла ВегIличира динничира диги. Сай МухIяммадлира ﷺ бахъал хьунул адамтала ургарад адамти сунечи «умуси» или дугьабилзуси черрикIиб – гьарра шайчирад кабизалачерси хьунул адам сарри ил. МухIяммадра ﷺ Хадижара хъаллабиубхIели сай 25 дус виублири, Хадижа-40. Амма илдала дусмала ургабси декIардеш илди 25 дус талихIчебли барх хIербиахъес диргалахIебухъун. Илди дусмазивад 15 дус МухIяммад Идбаг ﷺ ахIенри. ГIяхIти хIял-тIабигIятла регI риъни багьандан ва илис гIяхIризес дигули риъни багьандан сарри ил Кьудратла ВегIли Идбагличил ﷺ рархряхъибси. Илинира ца Аллагьлисцун ﷻ суждабируси бархьси дин чеббикIибсири. Ил багьанданра иличи лебил «умуси» или дугьабилзутири. Хадижас «умуси» бикIутири илала баркь-бац цархIилти хьунул адамтас гIибратли диъни багьанданра. Илини гьарли-марси бусурман хьунул адам риънила мисал чебиахъусири. Хадижа Аллагьла Расулла ﷺ цаибил хьунул сарри. Илдала ургар Аллагьлизибад ﷻ урухкIниличир делшунти дигира лертири. Барх хIербирули деркIибти дусмазиб Хадижани МухIяммадла ﷺ хIурмат хIебарибси яра илис кьабулхIебикибси барибси анцIбукь биубси ахIенри. Хадижа –хьунул адамтазираб бегIлара гIяхIсигъуна сарри. Ибн ГIяхIмадли балахъули сай Идбагли ﷺ Кьудратла ВегIла уличибли хъябариб Аллагьли ﷻ сунес Хадижачир гIяхIси хьунул хIегиб или. Адамти къаршили дурабулхъухIелира ил сунела муруйчи рирхусири, илини муруйс сунела лебилра лебдеш бедиб, адамтани ил лебсигъунализивад мяхIрумварибхIелира. Ил кьяйдали илала дурхIнира лебри, цархIилтазибад агархIели.

ЦархIил хIядис лизиб бурули саби: ЖабрагIил малаикли иб:»Ва МухIяммад ﷺ, хурегуна ва держеста дицIибти шунграчил хIечи Хадижа ракIили сари, дила ва Кьудратла ВегIла шайзибад илис салам беда ва ил Алжайзибси юртиличил разирара, ил юртлизир биалли я тIама-гьама, я къияндешуни хIедирар».

Идбаг ﷺ Хадижачи хъайчикайибхIели, адамти чеббугьес бехIбихьибтири, МухIяммад ﷺ бегIлара мискин сайкъира бегIлара давлачерсиличи хъайчикайили сай или. Секьяйдали кьабулрикибара Хадижа илис рукьес?

Илдигъунти хабурти аргъиб-хIели, Хадижа МухIяммадличила ﷺ илкьяйда гъайбикIес уркIили кьабулбарибтачи гьимрукIибсири. Илини кьамлизибад халатигъунти бучиб ва илдази буриб: «ХIуша бикьрумили диахъубли, нуни лебилра дила лебдешла вегIбекI вирулра МухIяммад ﷺва ил дила мискиндешличи кьабуликалли, илала кабизалачебдешла лишанни бирар.» Хадижани илдигъунти дугьби дирибхIели лебилра тамашабиуб ва МухIяммад маккалантазивад бегIлара давлачевси виъниличи мукIурбакIиб. Хадижа биалли бегIлара мискинси ретаур. МухIяммад ﷺ Хадижани барибсиличи тамашавиубсири ва се бирусил балули ахIенри. ИлхIели ЖабрагIил малаикли Аллагьличирад ﷻ саламти хиб ва МухIяммадлизи ﷺ буриб Хадижас баркалла багьахъес, сай МухIяммадли ﷺ биалли иличила кьанниван бала. ГIяршличи чевяхIухъунси дуги Идбагли ﷺ илаб сунени илис гьалар чучила аргъалра хIергъибти ва чехIедаибти секIал дучибси кIялгIя чебаиб. МухIаммадли ﷺ хьарабаиб: «Чис барибси иш, ЖабрагIил?» – «Хадижас, – викIар малаик, – Кьудратла ВегIли илис виубцад къулайси бариб сари гIяхIси риъни багьандан».

Хадижа хIижра сабаэс хIябал дус лералли Маккализир ребкIиб.

ИлхIели ил 65 дус риублири. Хадижа ребкIнили МухIяммад ﷺ дебали хумариахъуб. Илра Абу-ТIалибра ца дуслизиб бебкIибтири, ва ил дус дарданала дус саблин багьахъурсири.

Хадижа ребкIибхIели, ФатIима дудешличи ишкьяйда дугьаризурсири: «Ва Аллагьла Расул ﷺ, нуни я кьацI хIебукас я шин хIедужис хIуни ЖабрагIил малаиклизи дила неш чинарал хьарбаайчи». ИлхIели Идбагли ﷺ хьарбаиб ва ЖабрагIилли жаваб бедиб Хадижа Алжанализир Ибрагьим Идбагла хьунул Сарачил ва ГIиса Идбагла (Аллагьласаламти диаб чус) неш Марьямличил рарх сари или.

МухIяммад Идбаглара ﷺ Хадижалара акIубтири 6 дурхIя: Кьасим, Зайнаб, Рукьият, Умму Кульсум, ФатIима, ГIябдуллагь (ТIагьир).

 

 

Амина Аюбова

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Сагабарая буркьунза

Имам аль-Бухарила ва имам аль-Муслимла дурхъати хIядисунала дабзти жузазиб бегIлара гьалабси мерличибси хIядислизиб бурили саби: «Гьалжанализи хьурахIейру сунела тухумтачил бархбас къяббердахъибси». Тухумтачил бархбас хIебузахъни бусурман диннизиб халаси бунагьлизи халбирули саби....


ЛямцIла манзил

Хъуммартидая: алжана нешла кьяшмауб саби. Хъатлаб хайгина баралра, нешла чебла ахъес хIейрар.   (бехIбихьуд гьалабси номерлизиб)   — Неш, хIура ила рузахъес рархьибси ахIенрив? — Агь, хIябилра ребкIесцад хIейгули рякьунра. Школа таманхIебиахъес багьандан, ца класслизир...


Жагьти бургъанти

Аллагьла Расулли ﷺ бегI гьалаб Маккала халкь ислам динничи жибарибхIели ва къанчанас суждабирахъес къадагъабарибхIели, илис илала гъамтира бархли душманти бетаур. Илдани илис ва илала асхIябтас къияндешуни алкIахъес бехIбихьиб.   Идбагдешла 13 – эсил дуслизиб сунела асхIябтачил варх ил...


Ахиратлис дугIя

Кьиямала бархIи хIисаб-суал дирухIели кункдеш акIахъес бучIуси саби, гьар бархIи 25 – йна бучIни гIяхIси саби: «Аллагьумма барик ли филь-мавти ва фи ма багIд-аль-мавти». МягIна: «Я Аллагь ﷻ, ну убкIухIели баракат ва кункдеш га, илкьяйдали вебкIили гIергъира». Кьиямала бархIи лебилар идбагунала...


Ан-Низамия мадрасалис – 950 дус

ДР -ла тах шагьарлизиб халаси халкьани-ургабси мажлис бетерхур, ан-Низамия мадраса акIахъубхIейчибад 950 дус дикнилис хасбарибси. Ил исламла дунъяла ургарти даршдусмала бегIлара мягIничебтазибад цали бируси багьудила центр саби.   2025 ибил дусла декабрь базличиб МяхIячкъалализиб лебил...