Адамла ва ХIявала дурхIни
Адамра ХIявара ЧевяхIси Кьудратла ВегIли чус хIербиэс чебаахъиси Маккализи чарбухъун ва илаб хIербирес бехIбихьиб.
Илкьяйдали, Адам ванзаличи хьураварили, халаси гьунарла вегI Аллагьли ﷻ адамтала наслу акIахъуб. ЧевяхIсини Адам акIахънила мурад биалли, Сунес гIибадат бирахъес саби, цайли цасилизи халварили Сунесцун суждабирахъес ва къуллукъбирахъес багьандан. ЧевяхIси Кьудратла ВегI Аллагьли ﷻ адамти ризкьиличил гIеббуцес чеасибси сай, илдачи биалли хъарбарибси саби Сунес гIибадат бирни. Лерилра дунъяла лигIматуни адамлис дедибти сари, илдани диннизиб кумекбирахъес багьандан.
Адамтала жинс Адамличибад ва ХIявачибад бехIбихьибси саби. Илдала дурхIни алкIухIели кIилизантили алкIутири – урши ва рурси. Илкьяйдали илдала 20-йна дурхIни акIуб ва лебилра акIубтала лугIи 39 саби.
КIелра цахIнаб Лаюса ва Гьабил акIуб. КIинайс биалли, Кьабил ва Икьлима. Илкьяйдали кIилизанти алкIули, адамтала наслу бехIбихьибсири.
Гьабилличи хъарбарибсири мас-хIяйванти адикьахъес, Кьабилли – дегIнуби-духълумачи хIерикIули ванза бузахъусири. ЧевяхIси Аллагьла ﷻ хIукму хIясибли, барх акIубти кIилизан узи-рузи хъайчикабиэс асубируси ахIенри. Узби-рузби балугълабаибхIели, Кьудратла ВегIли Адам Идбагличи хъарбариб Гьабил Икьлимачил магьар дихьахъили хъайчикатахъес, сенахIенну илис кIилизан узис шери рукьес асухIебирусири. Кьабиллис биалли, сунела рархси кIилизан рузичил магьар дихьахъес дигули ахъиб.
ХIялалсилизивад (асубируси) гIелумизурли, хIярамсиличи (къадагъаласи) хIяздухъунси, хатIаикибси Кьабил Лаюсачи хъайчикайэс кьабулхIейкили, Икьлима кариэс вализур. Сецад Адамли илизи Аллагьлизивад ﷻ урухкIахъес насихIятбирули хьалли, Икьлима Гьабиллис ратес дигули ахIенри.
Кьабилли сунела кьас барсхIебарибхIели, Адамли жал арзес багьандан ЧевяхIси Аллагьлис ﷻ кьурбан бедахъес ибси пикри гьалабихьиб. Аллагьли ﷻ чила кьурбан кьабулбаралра, илис Икьлима редесли пикрибариб.
ИлхIели Гьабилли сунела дурзамлизибад бегIлара гIяхIсигъуна маза киб, Кьабилли биалли, бикьхIебикьурси анкIила луги. Илди кIилилра декIар-декIарти ахъти музурбачи кьурбунтира кадихьили, чидилла кьабулбирул хIерликабииб. ИлхIели закличибад цIуба гъагул бакIили, Гьабилла кьурбанна маза закличи ахъбуциб. Кьабилли ил чебаихIели, илала уркIи руржесбииб. Илала узичи кьясдеш акIуб, ва илини узи кавшес кьасбариб, амма секьяйда ил бирусил балули ахIенри. Кьуръайзиб ил анцIбукь ишкьяйда сипатбирули саби: «Бура илдази бархьдеш (МухIяммад) Адамла кIел уршиличила, илдани дарибти кьурбунтачила, илдазибад цала кьабулбарили, цала кьабулхIебарниличила. Ва кIиэсилли иб: «Или биалли нуни хIу каршури». Гьабилли жаваб чарбариб: «Мар-марли, Кьудратла ВегI Аллагьли ﷻ гIяхIти-хIялалти адамталацун кьурбан кьабулбиру. ХIуни ну кавшес кьасли някъ ахъбуцадлира, хIу кавшес кьасли нуни сеналра ахъхIебурцис. СенкIун Дунъяла Пачали сайси Кьудратла ВегI Аллагьлизивад ﷻ ну урухкIус. Гьарли-марли, наб дигулра хIу набчи къаршили дураберкIибси баркьуди багьанданси бунагьла вегIли ва жагьаннабла агьлули виубли. ЗулмукартаскIун танбихI илгъуна саби».
ИлхIели инсаниятла душман илбис дакIубиубли, къаркъуби касили, цализи ца дяхъили, ца къаркъали итил секьяйда пашбехъахъубал чебаахъиб. Илини барибси тикрарбирули, Кьабилли усуси узила бекIлизи халаси къаркъа игьубли, ил кавшиб. 20 дусцун виубси Гьабилла хIи ванзаличи чяхIдухъун…
Сунезир жанагарси, гIяйибагарли кавшибси узила жаназа се бирусил хIебалули, Кьабилли ил дус сунела къакъличив вихусири. Цагьачам илала хIулбала гьалар кIел къяна дургъесдииб, ва чедибикибсини итил гIянжилиу убатур. Ил чебаили, Кьабил шакикиб узичил се барес гIягIнисил, ва къянали кьяйда гIянжилизи кайхьили, кIапIвариб.
Ил манзил ил пашманбиубтала лугIилизив ветаур». («Аль-Маидат»).
ИлхIейчибад бехIбихьили, адам кавшибсила бунагьла пай Кьабилличира бетиули саби. Идбагли ﷻ иб: «ГIяйибагар шайчив кавшибси чи виаллира, кертIибти хIила бунагьла бутIа Адамла уршиличира бетиуси саби, сенкIун илини адамти кабуршнилис бехIбихьуд кабихьиб». (Бухари «Анбияъ», Муслим «Кьасама»).
Сунела машгьурси «Баркьудиличил гIилмурти мицIирдирни» бикIуси белкIлизив ил анцIбукьла чевкад дурхъаси имам Гъазали вархьли викIули сай: «Игъбарла вегI сай сунела бунагьуначил варх вебкIибси! Амма игъбаргар пякьир сай, вебкIили гIергъира, даршани дусмазир сунела бунагьуни даимдируси».
Цаибил Адам Идбагла дурхIназивад бегI гьалаб бунагь барили – узини узи кавшнила анцIбукь дураберкIибси, чеввалкIунси, хатIабарибси Кьабил сайри ва Кьиямала бархIи сабаайчи лерилра гIяйибагар адам кавшнила анцIбукьунала бунагь иличибра бируси саби.
Ил анцIбукь кабикибсири Дамаск шагьарла мякьлабси Магъарат ат-дамм бикIуси мерличиб. Ил бунагьла цIакьдеш ва декIдеш бихIес хIебиубли ванза бархIилис верхIна зерзербикIули верхIел бархIи калун. Галгубачир занзуби дакIиб, цIедеш тIемагардиуб, муритили ва бизитили дирути шин кьутIкьути детаур.
ИлхIели заклизиб бегI гьалаб къуйрукъличилси зубари чебаибсири (комета). Астрономтани бурни хIясибли, Ибрагьим Идбаг цIализи катурхIелира, ГIад кьам къирбарибхIелира ва ФиргIяван агарварибхIелира – лерилра илди анцIбукьуназибра къуйрукъличилси зубари дакIубулхъусири.
Бурули саби, ил дакIубухъунсири Бадрула дергъ кабикибхIелира, гIязабберкIили халифуни ГIусманра ГIялира кабушибхIелира, амма чилилра ил мугIжизатла якьинси багьана хIебала, ца ЧевяхIсилис багьалли ахIенси.
Адамлис гьанаур Гьабил кавшни ва Индиялизивад чарухъунмад, КьабиллигIив умцIериухъун. Кьабил биалли, Икьлимачил вебшилри, ва Адамра ХIявара децIлизи бикиб. ЧевяхIси Кьудратла ВегIли илдачи вахIью (багьахъни) бархьиб ил децIикIнилис уркъбяхъили ва ЧевяхIсиличи шукру бирахъес хъарбариб. ГIур иличи разиси хабар бархьиб Шис (Сиф) бикIуси урши алкIниличила, кIилизан агарли цацун. Шис халаваибхIели, Адамли иличи дурхIначи хIерикIахъес хъарбариб. Илкьяйдали иличи лерилра сунечирти къуллукъуни хъардарили амир вариб. Сай биалли, ЧевяхIси Аллагьлис ﷻ гIибадат бирулицун калун.
(Хьарахъуд бирар)
«Идбагунала тарих» бик1уси жузлизибад шурбатурси -
