бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

МАШГЬУРТИ ДИННА ГIЯЛИМТИ

МАШГЬУРТИ ДИННА ГIЯЛИМТИ

МАШГЬУРТИ ДИННА ГIЯЛИМТИ

САРИЙ АС-САКЬАТIИ (9160-253)

Сарий бин аль-Мугъаллас ас-СакьатIи Багъдадла суфийтала шайхли ва имамли вирусири. Илини бучIахъули калунтири машгьурти Жунайд аль-Багъдади, анНурий ва цархIилтира.

ЖагьхIели Сарийли вачар бузахъусири, Багъдадлизиб илала вачарла мер лебри. Цагьачам ила виштIаси дурхIяличил МагIруф вакIиб. МагIруфли ил ятимлис палтар тиладидариб. Сарийли гIяхIти палтар-кьяш декIардарили, илис пешкешдариб. Иличи МагIруф разивиубли, викIар: «Аллагьли ﷻ хIу иш дунъяличи авараагарсили вараби ва хIела санигIятлизивад акьуватаби!» Сарий викIар: «Ну тукейзивад дураухъунмад, иш дунъяла секIал хIейгидилзан виубра, дила сархибдешуни биалли, МагIруфла баракат саби». Ил анцIбукьла гIергъи, Сарийли лебил сунела манзил Аллагьлис ﷻ гIибадатлис харжбиранвиуб. Ил сунела хъулив цункавхъи, чIянкIли мижитларти жамигIятла дехIибайчицун сайри дураулхъуси.

Сарийла цундеш

Ил викIусири: «Мижитлизирти жумягI бархIила ва жамигIятла дехIибала хIедиалри, нуни унза кьяпIдарили, хъуливад дурахIелхъаси». Сарий викIи: «Сунела дин бихIес ва уркIила ряхIятдеш сархес дигусини, адамтачивад тяйдили виаб, сеанхIенну нуша хIердируси манзил цундешла манзил саби». Бурули саби, ГIяли бин ГIябдулхIямид аль-ХIалабийли Сарийличи кьутIдяхъибхIели, Сарий ЧевяхIсиличи дугьавизурли викIар: «Я Аллагь ﷻ, ну ХIечивад чеввердахъибси адам, ХIечила пикрумазив виахъа». Ил балга сабабли, ГIялини авцIайна хIяж барибсири.

ГIибадат бирни

Жунайд викIусири: «Нуни чилра чехIеваира Сарийливан Аллагьлис ﷻ гIибадат бируси. 98 дус виубхIелира, ил гьачамалра бурушла кайхьи чеибси ахIенри, бебкIала иза кьялшубази викибхIели ахIи. Илала дурабад илини кайибхIели кьяшмира далли тIинтIхIедири. Сарий викIи: «Рахли дила вирдлизибад се-биалра уббатасли, нуни ил сеналра чебахъес хIейрус (вирд саби сай гIяхIъулали мурталра гIяхIдешуни дирес чеасни, Аллагь ﷻ гьануршни биаб, Кьуръан бучIни биаб ва цархIилтира). Сарийла акьуси замана кавлуси ахIенри вирдуназибад. Сегъуна биалра багьаналичибли вирд убкалалри, ил чебахъес замана хIебирусири. Ил викIи: «Суфизмлизи хIябал мягIна кадурхути сари: цаибил – багьудила шала, суненира гIяхIдешла шала бишахъес хIебалтуси; кIиибил Кьуръайчи ва Сунналичи балхIебикибси дигIянаси секIал хIебурни; хIябэсил – асубирусила дазурби хIедулъуси мугIжизат.

Аллагьличи ﷻ диги

Гьачам Сарийли Жунайдлизи Аллагьличи ﷻ дигиличила хьарбаибсири. ИлхIели Жунайдли адабчебти адамтани иличила дурибти гьандуршесвяхIиб. Сарийли сунела някъличибси кам битIакIили зузбарес кьасбариб. Амма виъхIейуб, ил илцадра чурхбиубли, берубли лигубачи цIапакири.

Сарий викIар: «Нуни бурасли иш кам Аллагьличи ﷻ дигили берубси саби или, ил бархьсили уббулхъан». Илди дугьбала гIергъи, ил аргъайзивад ухъун, илала вяхI виалли, бицIибси бац кьяйда шалавиуб. Ил анцIбукь иргъахъули, Шайх аль-Ислам Закрия аль–Ансарини лукIули сай, Сарийли сунела мутагIялимлис чебаахъес дигулри, дугьбачилцун гIямалхIебирули, чебетаахъили гIибадат биресра гIягIнили биъниличила.

Аллагьличи ﷻ диги акIубсини, ил гьунчиб чараагарли чеветаибдеш дакIубирули вехIирхьур, илала гьанкI бетихъур, дугели гIибадатличи калзан, пашмансили ветарар ва беркесиличи иштяхI бетихъур. Ахирличибра илала Сарийла кьяйда кам буръар. «Я Аллагь I! – дугьаилзусири Сарий сунела балгназив, - сегъунти гIязабти наб кьадардарадра, ну ХIечивад гьарахъикнила усалдеш чекасес кьадармабирид». Ил гIуррара викIусири: «Кьиямала бархIи гьарил халкьличи чучи вархьибси идбагла уличил дугьабилзути саби. Илдази иру: «Ва Мусала u уммат, ва МухIяммадла ﷺ уммат!»

Аллагь дигутачи ﷻ биалли, дугьабилзан: «Ва Аллагьлис ﷻ диганти, къалабадикирая Аллагьличи!» Разидешли дицIибти илдала уркIби михъирлизирад дурадухъес хIядурли дирар». Жунайд аль-Багъдадини Сарийлизи хьарбаиб: «Аллагьличи ﷻ дигили бицIибтас гIязабтала манзил изахъув?» Илини хIейзахъу или буриб. «Шушкаличил бяхъяллира?» «Шушкаличил 70-цIайна бяхъяллира», - викIар Сарий.

Аллагьлизивад ﷻ урухкIни

Сарийли бурибсилизибад: «ХIера гьанналис 30 дус виублира ну «Шукру Аллагьлис ﷻ ибти дугьбачивад пашманиубли». Сен или викIусири или илизи хьарбаибхIели, илини жаваб чарбариб: «Цагьачам Багъдадлизир цIадикибхIели, ца тянишли набзи хIела тукен берциб или бурибсири. ИлхIели нуни ира: «Шукру Аллагьличи ﷻ!» Ва гьанна 30 дус пашманвирулра, дила тукен кали или разивиъниличи, цархIилти бусурмантала лебдеш цIали бигубли, децIлизибхIели». Сарийли бурули бакьибсири: «Ца бархIила бухIнаб ну чуйнара дила къянкъличи хIерикIусира, дила вяхI цIудархIейъни гIячихъбарес багьандан, сенахIенну ну урухкIулра, нуни дирути сабабли дила дяхI хумардиръур или». «Наб хIейгахъаси, ну Багъдадлизи хIяривихьибли, сенкIун ну урухкIулра ил ванзали ну кьабулхIерили, цIахвирусра или». ИлхIелира илала манзил иличивра адабчевси, динна кьанунти дузахъуси ва Аллагьлизивад ﷻ урухкIуси адам агарсири. ЧевяхIсини Кьуръайзиб бурули сай: «Аллагьлизибад ﷻ урухкIути илала лугъри - багьудила бегIти саби».

Динна кьяйдурти дузахъни

Сарий викIусири: «Иш дунъяличир гьар секIал дугIлати сари, шелцун ахIенти: адам велкъеси кьацIла кесек, милиги ахъес шин, кьаркьала кIапIбарести палтар, хIервиэс хъали ва багьудлуми». Гьачам ил левси мерлаб адабчебтачила гъай детаур, илхIели ил викIар: «Илдала хурег зягIипталайчи мешуси саби, гьанкI биалли, кяйгIутала гьанкIличи мешуси саби». Пулан адам Сарийличи вакIибхIели, ил висули варгиб. Илини се бетаурсил хьарбаибхIели, кIалтIа бячниличила буриб.

ХIед нуни сагаси исис или ибхIели, ил викIар: «ХIуни наб сагаси исид, нуни биалли балулра ил исути арц чинарадтил, ил барибси устара валас, ил барибти гIянжира, хIятта устали ил бирухIели се хурег букусирилра бархли». Сарий камси секIайчил пайдалавикIусири. Ил кIалтIа бячунхIели децIлизи викнила сабаб сабри, тяп илгъуна, Аллагьла ﷻ гьалаб жавабкардеш дихес хIяжатдеш агарси кIалтIа баргес хIейрни. Машгьурси Бишр аль-ХIафи викIусири: «Нуни чизилра селра тиладихIебарира ца Сарийлизи ахIенси, сенахIенну ил гьарли-марси гIябид сай. Нуни баласра, дила тилади сабабли сунези тиладибарибсилизивад акьуухъунхIели ил разивирниличи. Ва дила тилади хIясибли илис кумек бетарули саби.

Сарий викIусири: «Нуни баласра къантIси гьуни, суненира нуша Алжанализи леркуси». Се гьуни саби или хьарбаибхIели, ил викIар: «Чизибадалра селра самайсид, чизилра селра тиладимабирид, ва хIела чис-биалра бедеси селра мабиаб». «Гьарил адамли сунела виштIасиличи бирусигъуна уркIецIи чула кьаркьайчи биралри, илдани даимти гIямрула разидеш бали».

УркIи гьаргдеш

Сарий викIи: «ХIуни уркIиуркIиларад, Аллагь ﷻ багьандан кIел ракагIятла дехIибала дарадли, илди 70 хIядис делкIниличир дурхъати сари. Илди дугьбачи аль-Гъазалини имцIабарибсири: «Ца сягIятла уркIи гьаргси гIибадатлизиб даимси берцуди лебси саби…» Сарий бебкIала изайзи викили, бурушлавхIели, иличи Жунайд аль-Багъдади вакIиб, илала хIулбазирад нургъи гердикIулри. Сарийла дяхIличира кIантI кабикиб. «Чи сайри?», - хьарбаиб илини. «ХIела къуллукъчи Жунайд сайра», - викIар ил ва сунес итил дунъяличиб багалабиэси насихIят бурахъес тиладибариб.

Сарий викIар: «Вайти адамтачил гьалмагъмеркуд ва гIяхIти адамтани хIу Аллагьличивад ﷻ чевхIердахъес, гьарахъхIейкахъесра мяхIкамдеш бара». Ил хIяриирхьухIели, илав калунси пулан адамли Сарий муэрлизив чеили сай. Илини хьарбаиб: «Аллагьли ﷻ хIед се бариба?» Сарийли жаваб чарбариб: «Аллагь ﷻ набчивад ва ну хIяриирхьухIели бакIили, жаназала дехIибала дарибтачивад чевверхур».

Пулан адам викIар, сайра илав левсири или. ИлхIели Сарийли белкI дурасили, ахтардибариб, амма илала у хIебаргиб. Ил адамли сай илав калниличила тикрарбариб. ИлхIели Сарийли гIуррара хIеръиб ва дубличи белкIи илала у баргиб. Кьудратла ВегI Аллагьли ﷻ сунела адабчевси лагъ Сарий ас-СакьатIичи уркIецIи бараб ва нушачира илала баракатра шафагIятра чесабаахъаб. Амин!

«Исламла дунъяла машгьурти гIялимти» бикIуси жузлизибад.

2026-08-01 (Сафар 1448 д.) №8.


Суалти-жавабти

– Мурул-хьунул декIарбикили гIергъи хьунуйзиб муруйзибад къиян –хIекь чебахъахъес (компенсация) тIалаббарес ихтияр лебсив, эгер мурул цахIнаб хIербирухIели хьуна арцличил хIерирули кали виалли? – Эгер мурул хьуна арцличил хIерирули кали виалли, илини биалли дугьбачил иличи...


ГIяли ибн Абу ТIалибла мижит

Нушани гьалабра нушала белкIаназиб жIявхIелла мижитуначила бурибсири. Иш яргализиб гьанбушес дигулра ГIяли ибн Абу ТIалибла мижитличила. Илала сурат кабяхъили саби гьижрала 1271 ибил дуслизиб дураибси Афганиста 1000 афгани къурушлизиб. Илизиб нушани чебиулра халаси мижит, берхIила нуранани...


Дурхъати дугьби

ЧевяхIси Кьудратла ВегIли декIарбарибти дурхъати идбагуни адаб хIяяла ва сабурла шайчиб адамтас гIибратли бирутири. Илдазибад гьарилла дугIя лебсири, илала кумекличил Аллагьличи ﷻ дугьабилзутири ва ЧевяхIсини илдас жаваб чарбирусири.   Айюб Идбагла дугIя Айюб Идбагличила нушани газетала...


Имам аль-Байгьакьи

Абубакр ГIяхIмад ибну аль-ХIусейн ибну ГIяли ибну ГIябдуллагь ибну Муса аль-Хусравжирди аль-Хурасани, аль-Байгьакьи кьяйда валуси, акIубсири гьижрала 384 ибил дусла шягIбан базлизив, аль-Байгьакь мерла Хусравжирди шилизив. Аль-Байгьакь Нисабур (Нишапур) шагьарличибад гьарахъли ахIи мерлабиубсири,...


Имам Абу ХIамид аль-Гъазали

УчIанничи кагъар Урши, насихIят бурес гьамадси саби, амма ил кьабулбарес къиянбулхъан, сенахIенну ил кьутIкьусин кабилзан сунела хьуланас гьуни бедлугусилис, уркIилис къадагъаласи дигухIели. Хаслира багьуди касили хьалли нафслис гIелавад вашуси ва дунъялизи вархибси. Илала пикри хIясибли,...