бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

Умудеш – динна байхъала саби

Умудеш – динна байхъала саби 

Умудеш – динна байхъала саби

Нушала диннизиб бегIлара гьалаб хIяжатси саби умудеш. Аллагьли ﷻ Кьуръайзибра чумилра мерличиб нушази умудеш бирахъес амру бирули саби. Ил секIал аргъесра вирар, гьар бархIилис шуйна дарес черти дехIибала дазала агарли детхIернилизибадли.

 

Дазала дирнира, вегIла кьаркьа биркIанти дирцни саби. Аллагь ﷻ Кьуръайзив викIули сай (мягIна): «ХIуша дехIибала дарес адизурхIели, дазала диреная». Идбаг ﷺ викIули сай: «Аллагьла ﷻ хIекьдешлизиб гьарил бусурмайчиб чебси саби, верхIел бархIила бухIнаб ца бархIи гъуслу барни (вазни), ит гъуслулизибра сунела бекIра, кьаркьалара ицу». Нушанира балуливан жумягI бархIи гъуслу барни дебали дурхъаси суннат саби, хIебарили калалли ит чебахъахъесра чебиахъули саби. Илра бегIлара камси саби. Вирусини гьар бархIи гъуслу бираллира дурхъаси саби.

Аллагь ﷻ викIули сай (мягIна): «Марлира Аллагьлис ﷻ дигути саби чула бунагьуназирадли тавба дирантира, умудеш бирантира». Идбагли ﷺ дахъал хIядисуназиб хъарбирули саби вегIла кьаркьа умудеш бихIяхъес, вегIла палтарлизиб, вегIла хъулиб, вегIла азбарлизиб умудеш бирахъес. ХIядисуназиб бурули саби: «ХIуша динна узбачи аркьухIели, хIушала кьаркьала, палтар, хIушала мицIирагла гили-кьапта умудиреная».

Нуша ябначир я сегъуналра мицIирагличир дашули ахIенра, нуша машинабачир дашулира, илра декIардеш агарли Идбагли ﷺ хъарбариливан умули биахъес хIяжатси саби. Нушани телевизорличиб гьаман чебиули дирехIе савлира, бархIехъра цулби ицахъес маслигIятбирули. Нушаб гьанбиркур ил секIал европализибадли бакIибси саб или. АхIен, их нушала Идбагличибад ﷺ бакIибси секIал саби. Идбаг ﷺ викIар: «Дила умматлис къиянхIебулхъаллири, нуни гьар дехIибайзиб сивак бирахъес хъарбираси». ХIерая, савлира, бархIехъра ахIи, бархIилис шуйна. Бусурман адам вахъ дебали модабас гIелавадикили, агарихIирад даргили арцанира, чеблумазира викили, машинаби, палтар, хъали-цIа ва декIарти секIал асудирути ахIен, илди Аллагьла ﷻ гьими алкIахъути секIал сари. Амма вегIла лебси, машина биаб, палтар биаб, хъали биаб умудешлизиб чебетаахъили бихIяхъес нушази амру бирули саби. Умудешра иманна байхъайзи халбирули саби. Идбаг ﷺ викIар: «Умудеш, иманна байхъала саби». Сен динул Исламли умудешлис ихцад халаси къуллук бирусив? Сен Аллагьли ﷻ умудеш бирахъес ихцад амрубируси? Ил секIа чумилра хIикмат лер, илдазирадли бегIлара гьаларти дурехIе:

  1. Адамла тIабигIят, сунезибадли сабил умудешличи битIакIибси саби. Ил багьандан диннира умудеш бирахъес хъарбирули саби.
  2. Бусурман адам сунела дурхъадешличив виахъес. Лебил

адамти чула тIабигIят хIясибли умудешличи имцIали битIакIибти саби. Умусиличи барх цалабиркес дигахъу, умусила мякьла кабирес дигахъу, умусилизи гъайбикIес дигахъу, адамтала хIулбазив умуси адам мурталра багьачевли вирар. Илкьяйдали, чула тIабигIятли нясдешлизибадра гьарахъбиркахъути саби. Няс чисалра хIейгахъу. Няссиличил къаршибиркес хIейгахъу, умудеш агарсилизи гъайбикIес хIейгахъу, илала мякьла кабиресра хIейгахъу. Адамтала хIулбазив умудеш агарси адам мурталра багьаагарли вирар. Бусурман адамлисра ил хIяйчив уэс асубируси ахIен.

  1. Бусурман адам излумазивад арали виахъес. Марлира, халкьла ургар тIинтIдиубти имцIати излуми нясдешлизирад сари. Умудешра арадешлис цаэсил сабаб саби.

Бусурман адамлис гьар дазала дирухIели ицес черти биркIанти сари: дяхI, къянкъуби, мухIли, някъби, гъез, кьяшми. Гьавализиб сегъуна -дигара няс бирар, дяхI, къянкъуби, мухIли нясдиру. Някъли бясунси секIал буцес асубирар, кьяшмани няслизи ганзухъес асубирар. Гьаман дазала сагадируси адамлира сунела биркIанти мурталра умудешлизир дихIу. Аллагьли ﷻ дазала сагадирнила хIикматуназибадли ца их саби.

4.БегIлара хIяжатси секIалра, бусурман адам бархIилис шуйна дехIибайчи калзан. ДехIибайчи кайзурхIелира ит гьар секIайчи Кьудратла ВегI, Сай ахIенси агарси, ца Аллагьла ﷻ гьала тIашилзуси сай. Аллагьла ﷻ гьалавра лагъ умуси кьаркьайчил, умути палтарличил, жагали тIемвикIули виэс хIяжатси саби.

Нушани баянбарира, динни умудешлис сецад халаси къуллукъбирулил. Умудешра имцIаливан шинничил бирни нушаб ашкарси саби.

Лерил лерти шинра авал бутIаличи дуртIути сари.

1) ТIагьирун, мутIагьирун - умути, чулира секIал умубирути.

2) ТIагьирун, мутIагьирун, макругьун - умути, чули секIалра

умубирути, амма къадагъадирути.

3) ТIагьирун, гъайру мутIа-гьирун - умути, амма чули секIал умухIебирути.

4) Мутанаджис - сари нясти, секIалра нясбирути.

1) ТIагьирун, мутIагьирун

Сарира умути, чули секIалра умубирутази халдиру шин -тIабигIятлизир лерти, чузира тIабигIятлизиб лебсила дурабад селра барххIебикибти, чусра «шин» ибси у лайикьбиркути. Илди сари: забла, хIеркIла, урхьула, кIавла, дяхIила, гIинизла, ванзала удирадра дурадулхъути шин. Нушани гьандушибти шиннизиб, тIабигIятлизиб лебси секIал бархбикили биалли, мисаллис кIавларти шиннизиб се-биалра биубли, илдала тIем барсбарили саби, урхьула шин зукьили сари, хIеркI кабухъунси мерлабси гIянжили илдала ранг дарсдирули сари, дахъхIи тIашти шин шинишдирули дирар ва илдала ранг дарсдиру, илкьяйдали илдазибадли зарал лебси ахIен. СенахIенну тIабигIятлизир лерти секIал агарли гIямал бируси ахIен, илди декIарадаресра вируси ахIен. Илкьяйдали шиннизи чIумаси, умуси секIал кабикили, илдала ранг барсбарили биалли, мисаллис урцул шинна бадирализи кабикили, яра шин рангла тIялхIянализи картIили сари, ва шинна ранг иличирли дарсдиубли диалли, илизибадлира зарал лебси ахIен. Илди шин тIагьирун, мутIагьирун - умути, чулира секIал умубирутази халдиру.

2) ТIагьирун, мутIагьирун, макругь

КIиэсти шин сари умути, чулира секIал умубирути, амма къадагъадирути. Илди шинна лугIилизи кадурхар лерил цаэсил бутIализирти шин, сари мегь бацIахъили барибси тIалхIянализир, берхIила удир дуцIардиубли диалли.

Дубсила, кIантIиси мегьла яра их журала декIарти мегьла тIялхIянализир, дуцIарти пачалихъуназир, берхIила удир дуцIардиубти шин къадагъадирути сари. СенахIенну нушани дурибти журала мегьлизирад дарибти тIалхIянализир, шин берхIила удир дуцIардиалли, ил мегьлизибад вайси секIал дурабухъи, шинна чеди ахъбируси саби. Илди шинра кьаркьайчи къячдикалли, камла барас (проказа) бикIуси изала бикес асубируси саби. Камличи къячхIедикахъи, хъулирти хIяжатуназир дузахънилизиб сегъуналра къадагъа лебси ахIен.

3) ТIагьирун, гъайру мутIа-гьирун

Сари умути, амма чули секIал умухIебирути шин кIел бутIаличи дуртIу: Цаэсти - гьачам адамла фарзлизир пайдаладарибти. Дазала дарес, яра чебси гъуслу барес гьачам пайдаладарибти шинни гIурра я дазала, я чебси гъуслу барес вируси ахIен. Илдачил кьаркьайчибси, палтарличибси нажасра убасес вируси ахIен.

Илди шин кьаркьайчи, палтарличи кIантIдикалли нясбируси ахIен. Илди шинра кIел кьуллаличи (216 литр) ахIедикибхIели. КIел кьуллаличир имцIали диалли, илди умути, чулира секIал умубирутази халдирути сари. КIиэсти - чузи умуси, амма тIабигIятлизибадси ахIенси секIал гъудурбиубти шин. Чусра «шин» ибси у лайикьхIебирути. Мисаллис чяй. Илди умути сари, амма илдас шин дикIес хIедирехIе. Чяйра кьаркьайчи, палтарличи, мерличи кIантIдикаллира ил мер нясхIебирар.

4) Мутанаджис

Сари нясти, чулира секIал нясбирути шин сари – чузи нажас къячбикибти, кIел кьуллаличир (216 литр) камти шин. Илкьяйдали кIел кьуллаличир имцIати шинра, чула ранг, тIем, тIягIям барсбиубли биалли. Илди хIябал сипатлизибад ца барсбиаллира шин нястази халдиру. Илди шин кIантIдикибси мерра, кьаркьала биаб, палтар диаб, мер биаб нясбируси саби. Нушани дурибти авалра журала шиннизибад, бусурман адамли, сунела фаризабазир пайдаладарес вирути цаэсти шин сари. Илдачил дазала диру, чебси гъуслу биру, кьаркьайчибси, палтарличибси, мерличибси няс убису.

КIиэсти шинра илдазир пайдаладарес вирар, амма дебали хIяжатвикибхIели. ХIяжатдеш агарси мерличир илди пайдаладирути ахIен.

ХIябэсти шин адамли фарзлизир сеналра пайдаладарес вируси ахIен. Дазала дарес, чебси гъуслу барес, няс убасес илдачил вируси ахIен. Авэсти шин селизиралра пайдаладарес вируси ахIен. Илди кьаркьайчи, палтарличи яра чина-биалра кIантIдикалли, умударесра хIяжатси саби.

 

Хьарахъуд бирар

 

 

АсхIяб Жарбаев

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


Низигъарила чяй

Дерубти яра зярхIти низигъарила 1 халаси кьулса; Шин – 500-700 мл; Варъа – 3 чяйла кьулса; Лимон – 3 кесек. Ружери бакIахъибти шин низигъариличи кертIили, чяй 10 минутцадхIи кIапIдарили датирая. КертIили гIергъи ванати чяйлизи, бизидеш хIясибли, варъа ва лимон бархаая....


Дурхъаси Лайлатуль Кьадрила дуги

Бусурмантала умматлис Лайлатуль Кьадрила дуги хасси тяхIярла шабагъат саби, чусра УркIецIила ВегI Аллагьли ﷻ пешкешбарибси. Кьуръайзиб бурули саби: «Лайлатуль Кьадрила дуги азир базличиб дурхъаси саби» или. Илала мягIна – 1000 баз, чузибра Лайлатуль кьадрила дуги агарти. Ил дуги...


МухIяммад Идбагла ﷺ баракатла хьунри

Жувайрият МухIяммад Идбагла ﷺ хьунул Жувайрият Бану Мусталакь кьамла бекI Харисла рурси сарри. Ил бану Мусталакь кьамличилси дергълис гIергъи ясирбуцибти-ургар лерсири. Илис Барра бикIусири. Ил сунела кьамлизивадси узикьар Мусафия бин Сафванна хьунул сарри, сайра ил дергълизив алхунси. Ил...


ТаравихIла дехIибала

ТаравихIла дехIибала дехIдирхьути сари дуббуцарла Рамазан базла цаибил бархIилис гьалабси дуги, тамандиру Хала БархIилис гьалабси дуги (Хала Дугилизир хIедиру ).   ТаравихIуни мижитлизир жамигIятличил дарни къулайси ва дебали дурхъаси саби, амма имкан агара биалли, хъулир даресра асубирар....


Бархьдеш

ЦархIил тяхIярли биэсра хIебирар…   Гьалабван нуни Интернетлизиб ца ролик чебаира. Илав профессорли гьалабси парталичи кариибси студенткази «дурарухъен аудиториялизирад ва гьаннала гIергъи хIу чераэс хIейги дила лекциябачир» или дуракаиб. Рурси дебали уркIрухъун, селра эс...