бекlлибиубси бяхlличи чарухъес

ВецIал гIяхIти баркьудила кьадрила ца хIярп

ВецIал гIяхIти баркьудила кьадрила ца хIярп

ВецIал гIяхIти баркьудила кьадрила ца хIярп

«Кьуръан» - ибси гъайли, иманчевси бусурман адамла уркIилаб хIурматла урехи алкIахъу. Марлира, нуша пикридухъахIелли, «Кьуръан» - Аллагьла ﷻ гъай сари, Аллагьла ﷻ калам саби. ЧевяхIси Аллагьла ﷻ гъайлира хIурматла урехи, диги, хьул адхIелкIули гIергъи, гьатIи селичи адам тамашавирара или гьанбиркур.

Аллагьли ﷻ Сунела Идбагличи ﷺ дахъал мугIжизатуни хьурадарибти, илдазибадли бегIлара халасира, бегIлара цIакьсира Кьуръан саби. Кьуръайзирти сурабала, бегIлара биштIасиличилра мешуси байт кес бирути ахIен, ихцадра тамашала низамличил хьурабарибси саби. Аллагьли ﷻ Кьуръан, ил бучIусилис бедлугуси кириличибли багьес вирар дебали дурхъабарибси биъни. Кьуръайзибад белчIунси гьарил хIярплис ца кири лукIа, ит ца кирира вецIличил цугбиркур, хIебиалли, гьар хIярп белчIунхIели вецIал кири лукIули сари.

Мисал:«БисмиЛлагьи ррахIмани ррахIим» ибси сурализиб, гIяраб мезла 23 хIярп лерти сари, илди гьарил хIярп делчIнилис вецIал кири лукIули диалли, 230 кири адиркули сари, 230 кири дарес багьандан 230 гIяхIти гIямал дарес хIяжатбиркур. Гьанна пикридулхъехIе, сецад заманара, къайгъира гIягIнилил 230 гIяхIти гIямал даресра, 23 хIярпла ца сура белчIесра. Марлира ил халаси уркIецIи саби Аллагьли ﷻ сунела лугърачи хьурабарибси. Идбагра ﷺ викIули сай: «Лагъли барес вируси бегIлара дурхъаси баркьуди Кьуръан бучIни саби».

ГIурра Идбаг ﷺ викIули сай: «ДучIенная Кьуръай, марлира Кьиямала бархIилизиб Кьуръан бучIантас, илини шафагIят биру». Имам Байгьакьини ГIяйшатличибад t хIядис бурули саби: «Сунезиб Кьуръан бучIути хъулри, закла агьлулис (малаикунас), ванзала агьлулис (адамти, жиндри, мицIираг) зубриван дирар». ГIурра хIядислизиб леб: «Лагъли барес вируси бегIлара дурхъаси гIямал Кьуръай учIни саби». Нушала хала бегIтанира (салафуни, ва илдас гIергъити) ахиратлис пайдалабиэси баркьуди барес имцIаси къайгъибирутири. Илдазибадли лебри ца бархIила бухIнаб хIяйна Кьуръан бучIути, лебри кIина бучIути, лебри гьачам бучIути. Илкьяйдали лебри кIел, хIябал, авал ва гIурра бархIнала бухIнаб гьачам Кьуръан бучIути. ХIядисуназиб бурни хIясибли, бегIлара гIяхIси саби ца жумягIла бухIнаб гьачам Кьуръан бучIни. Идбагли ﷺ ГIябдуллагь бин ГIямрлизи иб: - ХIуни Куръан базла бухIнаб бучIен.

Ил викIар: - Я Аллагьла Расул ﷺ , набзиб ахъри леб гьатIира камси заманала бухIнаб белчIес. Идбаг ﷺ викIар: - ХIебиалли, ца жумягIла бухIнаб бучIен, иличибра камси заманала бухIнаб мабучIад. Ца жумягIличиб камси заманала бухIнаб Кьуръан бучIни къадагъабирули саби, сенахIенну, гьатIи камси заманала ухIнав Кьуръа мягIнабас гIевваэс хIейрар. ВерхIел бархIила бухIнаб Кьуръан бучIниличи имцIалти асхIябтира даимбиубтири. Нушабра ашкарливан, гьариллира ца жумягIла бухIнаб лебил Кьуръан белчIес хIейрар, ил багьандан, гьалабла заманализибра бири 8 - 9 бархIили ва илкьяйдали камти бурхIназиб Кьуръан таманбирути. Ибн Аби Давудли МакхIулличибад бурули сай, Идбагла ﷺ асхIябтазибадли имцIали цIакьтигъунтани ца жумягIли бучIи Кьуръан, гIурилтани ца базли, цархIилтани кIел базли гьачам бучIи, цацабехIтани гьатIира имцIали.

Имам Нававинира, сунела «Азкар» бикIуси жузлизиб бурули сай, гIяхIсилизи халбарибси гьуни саби, гьарил адамли сунела цIакь хIясибли белчIни, вирусини ца жумягIли гьачам бучIа, хIейрусини имцIаси заманала бухIнаб бучIа. ГIилмули учIуси яра бучIахъуси виалли, яра цархIил динна хIянчи бузахъуси виалли, мисаллис кьади, будун ва цархIилти, илдани Кьуръан бучIа чула хIянчила ургаб калунси заманализиб, чула хIянчи пайтIхIебухъахъи. Динна хIянчурби, гIилму тIинтIбирнила хIянчи хIебузахъусини биалли, сецад вираллира имцIали учIес хIяжатбиркур. Сеналра, гьатIи имцIабарес хIейрусини, ца дусла бухIнаб кIиналра Кьуръан хIебучIни гIяхIси ахIен. «Бустан» бикIуси жузлизив, Абу ал-Лайс викIули сай: «Кьуръан учIусилис хIяжатбиркур, ца дусла бухIнаб кIина Кьуръан таманбирес, гьатIи имцIали бучIес имканхIебикIалли».

Абу ХIянифачибадли ХIясан бин Зиядли бурули сай: «Ца дусла бухIнаб кIина Кьуръан чили белчIаллира, итини сунела хIекь барили вирар, сенахIенну Идбагли ﷺ, сунела рухI ардухибси дуслизиб, ЖабрагIил малаикла гьалаб кIина Кьуръан белчIун». Марлира, Кьуръан бучIнила мягIнара лебси саби, сен-сен биалра Кьуръан белчIес асубируси ахIен. Муслим бин Махарикьли ГIяйшатлизи t иб: «Марлира, адамти леб, чули дуги-хIерила бухIнаб чуйнара Кьуръан бучIути». Илизи ГIяйшатли t иб: «Илди бучIули саби, амма ил заманализиб бучIулира ахIен. Нуни Идбагличил ﷺ барх лебил дуги беркIира. Идбаглира ﷺ ил дугилизиб сура «Бакьара», «Али гIимран», «Нисаъ», делчIун, Идбаглира ﷺ илди сурабала гьарил аятлизиб разидешла хабар бакIибхIели, шукру бирули вири, ва сунесра, сунела умматлисра тиладибирули вири. Аятлизиб сегъуна-биалра гIязабла хабар бакIибхIели, илини сунесра, сунела умматлисра берцуди тиладибирули вири».

ГIяйшатли бурибсила мягIнара саби – белчIес секьяйда-дигара вирар, ам ил белчIунсилизибад пайда камли бирар, учIес гIягIнисиван учIули хIейъалли. ХIятта асубирар, Кьуръай учIнилизивад пайда касни ахIенну, вегIлис бунагь баахъесра. Идбаг ﷺ викIули сай: «Сецад леба Кьуръай бучIанти, Кьуръай саби биалли лягIнатла биранти». ГIурра хIядислизиб леб: «Кьуръан бучIанти бахъал леб, амма ил чула сурсла гIяндличибад гIеркъали хIякьян».

Илдигъунти хIядисуни гIурра лер, илдала мягIнара саби – Кьуръай учIнилизир хатIаби дирули диалли, хIурпрала махраж бархьли хIебиалли, Кьуръайчи адаббирули хIебиалли, илис белчIунсилизибад пайда хIебирар, иличира къаршили бунагьлизира виркур. Кьуръай учIуси, сунени бучIусилизив пикрихIейкIалли, белчIунсира уркIилизи ахIелтIан.

2026-02-01 (ШягIбан 1447 д.) №2.


ЛямцIла манзил

Хъуммартидая: алжана нешла кьяшмауб саби. Хъатлаб хайгина баралра, нешла чебла ахъес хIейрар.   (бехIбихьуд гьалабси номерлизиб)   — Неш, хIура ила рузахъес рархьибси ахIенрив? — Агь, хIябилра ребкIесцад хIейгули рякьунра. Школа таманхIебиахъес багьандан, ца класслизир...


ШягIбан базличила баянти

Ил базла хасдешуни: цаибил – ил баз нушала Идбагла ﷺ базлизи халбируси саби; кIиибил - ил базлизив дубурцни гIяхIил чебиули саби;  хIябъибил – ил базлизиб Бараатла дуги леб.   «Аллагьлиﷻ лерил Сунени акIахъубтала кьисматуни ШягIбан базла байхъайзибси дуги...


ТаравихIла дехIибала

ТаравихIла дехIибала дехIдирхьути сари дуббуцарла Рамазан базла цаибил бархIилис гьалабси дуги, тамандиру Хала БархIилис гьалабси дуги (Хала Дугилизир хIедиру ).   ТаравихIуни мижитлизир жамигIятличил дарни къулайси ва дебали дурхъаси саби, амма имкан агара биалли, хъулир даресра асубирар....


Бархьдеш

ЦархIил тяхIярли биэсра хIебирар…   Гьалабван нуни Интернетлизиб ца ролик чебаира. Илав профессорли гьалабси парталичи кариибси студенткази «дурарухъен аудиториялизирад ва гьаннала гIергъи хIу чераэс хIейги дила лекциябачир» или дуракаиб. Рурси дебали уркIрухъун, селра эс...


Редакциялизи суал

- Нушани 90-ли ибти дусмазир сарри дехIдихьибти дазала-дехIибала дирули ва нушала дахъал чеблуми учидикили сари дуббуцарира дархли. Кьабулбарибси хIяжли илди хIедарибти дехIибала ва уркалунти дуббуцарла бунагьуни ицутив? - Чараагарли уркIи-уркIилавад тавба дарес чебиркур калунти дехIибала ва...